مهمترین سود ساز بورس را بشناسید/ همه بزرگان سودساز نیستند

به گزارش صدای بورس، بررسی سودسازی ۱۲ ماه گذشته حدود ۸۰۰ شرکت بورسی و فرابورسی نشان می‌دهد سود خالص ساخته شده در بازار سهام، در مجموع به ۱٬۸۷۵.۲ همت رسیده است.

رقمی که از دل ۱٬۹۹۴ همت سود در ۷۰۲ شرکت سودده و در مقابل ۱۱۸.۵ همت زیان در ۸۳ شرکت زیان‌ده به دست آمده است. با این حال بررسی ترکیب این سود نشان می‌دهد که ساختار سودآوری بورس به‌شدت متمرکز، صنعتی و ناهمگون است؛ به‌گونه‌ای که بخش بزرگی از سود در اختیار چند صنعت بزرگ قرار دارد، در حالی که ده‌ها صنعت دیگر سهم‌های کوچک‌تر اما معناداری از سود بازار دارند.

قله‌های سودسازی؛ جایی که چند غول بازار ایستاده‌اند

بررسی ها نشان می‌دهد، ۳ شرکت اول با مجموع سودسازی ۴۱۲ همتی سهم ۲۲ درصدی از کل سود ساخته شده در بازار سهام را به خود اختصاص داده‌اند.

بر اساس این گزارش در صدر جدول سودسازی، بانک ملت (وبملت) با ۱۸۹٬۶۶۱ میلیارد تومان سود خالص و سهم ۱۰.۱۱ درصدی از کل سود بازار قرار گرفته است؛ به بیان دیگر بیش از یک‌دهم سود کل بورس توسط یک بانک تولید شده است.

پس از آن صنایع پتروشیمی خلیج فارس (فارس) با ۱۱۵٬۰۱۱ میلیارد تومان سود (۶.۱۳ درصد)، ملی صنایع مس ایران (فملی) با ۱۰۷٬۴۳۳ میلیارد تومان (۵.۷۳ درصد) و فولاد مبارکه اصفهان (فولاد) با ۷۵٬۳۱۳.۹ میلیارد تومان (۴.۰۲ درصد) قرار دارند.

در ادامه نیز پالایشگاه‌ها حضور پررنگی دارند؛ پالایش نفت اصفهان (شپنا) با ۷۲٬۲۴۶.۲ میلیارد تومان سود، پالایش نفت بندرعباس (شبندر) با ۶۴٬۳۸۸.۲ میلیارد تومان و پالایش نفت تهران (شتران) با ۵۴٬۸۴۹.۲ میلیارد تومان از مهم‌ترین سودسازان بازار هستند.

این چند نماد بزرگ، همراه با شرکت‌هایی مانند بانک شهر (۴۴٬۷۳۷ میلیارد تومان سود)، بانک پاسارگاد (۳۸٬۱۸۳ میلیارد تومان)، سرمایه‌گذاری غدیر (۳۷٬۸۰۶ میلیارد تومان) و پتروشیمی پردیس (۳۶٬۶۶۴ میلیارد تومان) عملاً ستون اصلی سودآوری بازار سرمایه را شکل می‌دهند.

مقایسه رتبه سودآوری با رتبه ارزش بازار نکته مهم دیگری را آشکار می‌کند. در بسیاری از موارد، شرکت‌هایی که در ارزش بازار جزو بزرگ‌ترین‌های بورس هستند، در سودآوری نیز رتبه‌های بالایی دارند؛ برای مثال فارس، فولاد، فملی و وبملت هم در میان بزرگ‌ترین شرکت‌های بازار از نظر ارزش بازار هستند و هم در صدر جدول سودسازی قرار دارند.

اما در مقابل، برخی شرکت‌ها با ارزش بازار بالا لزوماً سودآوری متناسبی ندارند و برعکس، برخی شرکت‌های با ارزش بازار متوسط سودهای چشمگیری ساخته‌اند. این تفاوت نشان می‌دهد اندازه شرکت به‌تنهایی شاخص مناسبی برای سنجش قدرت سودسازی نیست و کیفیت سود و ساختار عملیاتی نقش مهم‌تری دارد.

در لایه بعدی سودسازی، شرکت‌هایی قرار دارند که هرچند فاصله زیادی با چند غول اول دارند، اما همچنان نقش مهمی در شکل‌گیری سود بازار ایفا می‌کنند.

از جمله این شرکت‌ها می‌توان به گسترش نفت و گاز پارسیان (پارسان) با ۳۵٬۷۵۰ میلیارد تومان سود، سرمایه‌گذاری تأمین اجتماعی (شستا) با ۳۱٬۷۴۷ میلیارد تومان، معدنی و صنعتی گل‌گهر (کگل) با ۳۰٬۰۴۶ میلیارد تومان و پتروشیمی نوری (نوری) با ۲۸٬۶۹۵ میلیارد تومان سود اشاره کرد.

در همین سطح، گروه مدیریت سرمایه‌گذاری امید (وامید) با ۲۷٬۹۰۴ میلیارد تومان سود، گروه مپنا (رمپنا) با ۲۶٬۱۸۱ میلیارد تومان و چادرملو (کچاد) با ۲۲٬۲۲۱ میلیارد تومان قرار دارند. همچنین تاپیکو با ۲۱٬۴۲۰ میلیارد تومان سود و پالایش نفت تبریز (شبریز) با ۲۱٬۲۷۹ میلیارد تومان از دیگر شرکت‌های مهم این حلقه محسوب می‌شوند.

شرکت‌هایی که سهم کوچک‌تر اما گسترده دارند

پس از این گروه، طیف بزرگی از شرکت‌ها قرار دارند که سود آنها بین حدود ۱۰ تا ۲۰ هزار میلیارد تومان است و در مجموع سهم قابل توجهی از سود بازار را شکل می‌دهند.

در میان آنها می‌توان به توسعه معادن و فلزات (ومعادن) با ۱۸٬۷۹۴ میلیارد تومان سود، بانک تجارت (۱۸٬۰۷۵ میلیارد تومان)، پتروشیمی مارون (۱۶٬۸۵۲ میلیارد تومان)، پتروشیمی پارس (۱۶٬۴۷۲ میلیارد تومان)، بانک اقتصاد نوین (۱۶٬۱۸۸ میلیارد تومان) و گهرزمین (۱۵٬۵۰۵ میلیارد تومان) اشاره کرد.

همچنین کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران (حکشتی) با ۱۳٬۷۶۶ میلیارد تومان سود، پلیمر آریا ساسول (آریا) با ۱۲٬۷۱۲ میلیارد تومان، سرمایه‌گذاری صندوق بازنشستگی (وصندوق) با ۱۲٬۰۶۷ میلیارد تومان و مبین انرژی خلیج فارس (مبین) با ۱۱٬۷۱۷ میلیارد تومان در انتهای فهرست ۳۰ شرکت اول قرار دارند.

در رتبه‌بندی ۳۰ شرکت را که روی هم رفته با سهم کمتر از ۴ درصدی از کل تعداد شرکت‌های موجود در بازار سهام با ساختن سود ۱۲۳۴ همتی، ۶۶ درصد از کل سود ساخته شده بازار را به خود اختصاص داده‌اند.

اما تصویر سود بورس تنها به این چند صنعت بزرگ محدود نمی‌شود. در لایه‌های پایین‌تر سودآوری، صنایع متنوعی حضور دارند که هرچند سودهای کوچک‌تری ثبت کرده‌اند، اما در مجموع وزن قابل توجهی در سود بازار دارند.

در صنعت سیمان شرکت‌هایی مانند سفارس، سیتا، سآبیک، ساروم و ساوه سودهای چند هزار میلیارد تومانی ثبت کرده‌اند.

در صنایع غذایی و مصرفی نیز نمادهایی مانند غکورش، غصینو و وبشهر در میان شرکت‌های سودده دیده می‌شوند.در گروه دارویی شرکت‌هایی نظیر دعبید و تیپیکو سودهای قابل توجهی گزارش کرده‌اند.در صنعت فناوری اطلاعات نیز همکاران سیستم (سیستم) یکی از نمونه‌های سودده محسوب می‌شود.

در حوزه انرژی و خدمات زیرساختی نیز شرکت‌هایی مانند مبین انرژی خلیج فارس و برخی نیروگاه‌ها در میان سودده‌ها قرار دارند، هرچند سود آنها به اندازه غول‌های کالایی بازار نیست.

۸۳ شرکت زیان‌ده

در سوی دیگر ، ۸۳ شرکت زیان‌ده قرار دارند که در مجموع ۱۱۸.۵ همت زیان ثبت کرده‌اند. این شرکت‌ها عمدتاً در صنایعی دیده می‌شوند که با مشکلات ساختاری مانند قیمت‌گذاری دستوری، هزینه‌های مالی بالا، یا رکود تقاضا روبه‌رو هستند.

در برخی صنایع مانند خودروسازی، قطعه‌سازی، برخی شرکت‌های کوچک ساختمانی و بخشی از صنایع نساجی و تولیدی قدیمی، زیان‌دهی همچنان یک چالش جدی محسوب می‌شود. وجود این شرکت‌ها نشان می‌دهد که سود کل بازار، تصویری یکدست از وضعیت همه شرکت‌ها ارائه نمی‌دهد.

بررسی ها نشان می‌دهد که سه سهمی که در صدر زیان سازی قرار دارند به تنهایی سهمی ۶۳ درصدی از کل زیان ساخته شده توسط شرکت‌های زیان ده را به خود اختصاص داده‌اند و به ترتیب سهم ۵ و ۱۰ شرکت اول زیان ساز به بیش از ۷۹ و ۹۲ درصد از کل زیان ساخته شده می‌رسد.

زیان‌ده‌های بزرگ بازار

در صدر این فهرست اعتباری ملل (وملل) قرار دارد که با ثبت ۴۱ هزار و ۴۹۱ میلیارد تومان زیان به تنهایی ۳۵ درصد از کل زیان شرکت‌های بورسی را به خود اختصاص داده است. پس از آن پارس‌خودرو (خپارس) با ۱۹ هزار و ۸۰۸ میلیارد تومان زیان و سهم ۱۶.۷ درصدی از کل زیان قرار دارد. همچنین سایپا (خساپا) با ۱۳ هزار و ۴۴۸ میلیارد تومان زیان در رتبه سوم ایستاده است.

در ادامه این لیست سه بانک و یک خودروساز دیگر به چشم می‌خورد. بنابراین این ۴ بانک و ۳ خودروساز روی هم رفته با زیان ۱۰۶ همتی بیش از ۸۹ درصد از کل زیان ساخته شده را به خود اختصاص داده‌اند.

در نهایت داده‌های سودآوری نشان می‌دهد بورس تهران بازاری است که در مجموع سودده و بزرگ است، اما توزیع این سود بسیار نامتوازن است. بخش عمده سود در صنایع بانکی، پتروشیمی، فلزات اساسی، پالایشی و معدنی متمرکز شده، در حالی که ده‌ها صنعت دیگر با سودهای کوچک‌تر یا حتی زیان‌های سنگین فعالیت می‌کنند.

به همین دلیل، در حالی که عدد کل سود بازار به ۱٬۸۷۵ همت رسیده، برای سرمایه‌گذاران آنچه اهمیت دارد نه سود کل بازار بلکه جایگاه هر شرکت در این نقشه سودآوری است؛ نقشه‌ای که در آن فاصله میان غول‌های سودساز و شرکت‌های زیان‌ده، همچنان بسیار زیاد است.