رشد بورس با فرمان دلار حواله‌ای؛ رکوردشکنی یا تورم‌زدگی؟

به گزارش صدای بورس، شاخص کل بورس بار دیگر به کانال ۸ میلیون واحد بازگشته است؛ رکوردی که در نگاه نخست از صعود بازار حکایت دارد، اما وقتی پای ارزش دلاری بورس و نرخ ارز حواله‌ای به میان می‌آید، تصویر متفاوتی نمایان می‌شود؛ جایی که رشد اسمی شاخص الزاماً به معنای بزرگ‌تر شدن واقعی بازار نیست.

بازار سرمایه بار دیگر در آستانه ثبت رکوردهای تازه قرار گرفته و شاخص کل بورس تهران به محدوده ۸ میلیون واحد رسیده است؛ اتفاقی که می‌تواند در ظاهر به‌عنوان نشانه‌ای از قدرت‌گرفتن تقاضا و بازگشت رونق به معاملات تعبیر شود. با این حال، بررسی متغیرهای اثرگذار بر بازار نشان می‌دهد که برای قضاوت درباره وضعیت بورس، باید فراتر از عدد شاخص کل حرکت کرد.

مسئله اصلی اینجاست که رشد شاخص کل در شرایطی اتفاق می‌افتد که ارزش دلاری بازار سهام همچنان با چالش کاهش مواجه است و افزایش نرخ ارز حواله‌ای نیز به یکی از محرک‌های مهم رشد اسمی قیمت سهام تبدیل شده است. به این ترتیب، آنچه در تابلوی معاملات به‌عنوان رکوردشکنی دیده می‌شود، لزوماً به معنای افزایش قدرت واقعی بازار سرمایه نیست.

رکوردشکنی شاخص؛ ویترین صعودی، واقعیت متفاوت

رسیدن شاخص کل به کانال ۸ میلیون واحدی در شرایطی اهمیت پیدا می‌کند که این نماگر به‌تنهایی نمی‌تواند تمام واقعیت بازار را منعکس کند. ساختار شاخص کل و وزن بالای شرکت‌های بزرگ در محاسبه آن موجب شده است که رشد تعدادی از نمادهای شاخص‌ساز بتواند تصویر کلی بازار را صعودی نشان دهد؛ حتی اگر بخش قابل‌توجهی از سهام با اقبال چندانی مواجه نباشند.

به همین دلیل، ارائه عدد شاخص کل به‌عنوان مهم‌ترین نشانه بهبود وضعیت بورس و انتقال این پیام به سیاست‌گذار که بازار سهام به رکوردهای جدید رسیده، می‌تواند نوعی آدرس غلط باشد. آنچه اهمیت دارد، کیفیت رشد بازار، گستردگی آن در میان صنایع و شرکت‌ها و میزان افزایش ارزش واقعی دارایی‌های بورسی است.

در چنین شرایطی، بررسی شاخص هم‌وزن، ارزش معاملات و جریان نقدینگی حقیقی در کنار شاخص کل ضرورت بیشتری پیدا می‌کند؛ چراکه ممکن است رشد چند نماد بزرگ، تصویری متفاوت از وضعیت عمومی سهامداران ایجاد کند.

بورس بزرگ‌تر شد یا فقط عددها باد کردند؟

یکی از معیارهای مهم برای سنجش وضعیت واقعی بازار سرمایه، ارزش دلاری آن است؛ معیاری که می‌تواند بخشی از اثر تورم و افزایش نرخ ارز را از تصویر اسمی بازار کنار بزند.

در شرایطی که قیمت سهام و شاخص‌های بورسی تحت تأثیر افزایش سطح عمومی قیمت‌ها و رشد نرخ ارز افزایش پیدا می‌کنند، بررسی ارزش دلاری بازار مشخص می‌کند که آیا بورس واقعاً در حال بزرگ‌تر شدن است یا صرفاً اعداد ریالی آن رشد کرده‌اند.

اهمیت این موضوع زمانی بیشتر می‌شود که شاخص کل به رکوردهای جدید می‌رسد، اما ارزش دلاری بازار همچنان با فاصله قابل‌توجهی از قله‌های تاریخی خود قرار دارد. چنین وضعیتی نشان می‌دهد که نمی‌توان صرفاً با استناد به افزایش شاخص، از بازگشت قدرت اقتصادی بازار سهام سخن گفت.

دلار حواله‌ای؛ موتور پنهان رکوردهای بورسی

در سوی دیگر معادله، نرخ ارز حواله‌ای قرار دارد؛ متغیری که افزایش آن می‌تواند از مسیر رشد درآمدهای ریالی شرکت‌های صادرات‌محور، انتظارات سودآوری و در نهایت قیمت سهام را تحت تأثیر قرار دهد.

بر اساس نرخ اعلام‌شده در داده‌های مبنای این گزارش، دلار حواله‌ای به یک میلیون و ۹۲۰ هزار و ۹۱۶ ریال رسیده است؛ معادل ۱۹۲ هزار و ۹۱ تومان. تداوم افزایش این نرخ می‌تواند به‌ویژه برای شرکت‌هایی که بخش مهمی از درآمد آنها از محل صادرات تأمین می‌شود، اهمیت داشته باشد.

صنایع پتروشیمی، فلزات اساسی و معدنی از جمله گروه‌هایی هستند که تغییر نرخ تسعیر ارز می‌تواند بر درآمد ریالی آنها اثر بگذارد. در چنین شرایطی، افزایش نرخ حواله‌ای ممکن است زمینه رشد انتظارات بازار از سودآوری شرکت‌ها و افزایش قیمت سهام را فراهم کند.

البته این اثرگذاری برای تمام شرکت‌ها یکسان نیست و عواملی مانند نرخ خوراک، هزینه‌های تولید، محدودیت‌های صادراتی، قیمت جهانی محصولات و سیاست‌های ارزی نیز در تعیین میزان سودآوری نقش دارند.

پیام اشتباه به سیاست‌گذار؛ بورس را با یک عدد قضاوت نکنید

نکته کلیدی در شرایط فعلی بازار این است که سیاست‌گذار نباید رکوردشکنی شاخص کل را با بهبود قطعی وضعیت بازار سرمایه یکسان بداند. رشد اسمی شاخص، زمانی می‌تواند نشانه‌ای از رونق پایدار تلقی شود که با افزایش ارزش واقعی بازار، بهبود نقدشوندگی، گسترش تقاضا در صنایع مختلف و بازگشت اعتماد سرمایه‌گذاران همراه باشد.

اگر رشد بازار عمدتاً تحت تأثیر افزایش نرخ ارز و تعدادی از نمادهای بزرگ اتفاق افتاده باشد، نمی‌توان آن را به‌عنوان نشانه‌ای از رفع مشکلات ساختاری بورس معرفی کرد.

در واقع، بازار سرمایه برای عبور از شرایط فرسایشی به چیزی فراتر از رکوردهای عددی نیاز دارد؛ ثبات در سیاست‌گذاری، پیش‌بینی‌پذیری متغیرهای اقتصادی، کاهش ریسک‌های تحمیلی بر صنایع و ایجاد چشم‌انداز روشن برای سرمایه‌گذاران از جمله عواملی هستند که می‌توانند به شکل‌گیری رونق پایدار کمک کنند.

صعود شاخص یا رشد واقعی؟ پرسشی که هنوز پاسخ نگرفته است

بازگشت شاخص کل به کانال ۸ میلیون واحدی بدون تردید یک اتفاق قابل‌توجه در تابلوی معاملات است، اما برای ارزیابی کیفیت این رشد باید نسبت آن با نرخ ارز، ارزش دلاری بازار و عملکرد واقعی شرکت‌ها بررسی شود.

افزایش دلار حواله‌ای به محدوده یک میلیون و ۹۲۰ هزار ریال، در کنار رشد شاخص کل، نشان می‌دهد که متغیرهای ارزی همچنان نقش مهمی در تحولات اسمی بازار سرمایه دارند. با این حال، تا زمانی که رشد شاخص با افزایش متناسب ارزش دلاری بازار و بهبود فراگیر وضعیت سهام همراه نشود، نمی‌توان صرفاً از روی رکوردشکنی نماگر اصلی، حکم به بازگشت رونق بورس داد.

بورس ممکن است در اعداد ریالی رکورد بزند، اما سؤال اصلی همچنان پابرجاست: آیا ارزش واقعی بازار هم در حال رشد است یا تنها قیمت‌ها با موتور تورم و ارز بالاتر می‌روند؟