تغییر دامنه، تغییر بازی؛ دامنه ۶ درصدی اهرمی ها در میدان عمل

به گزارش صدای بورس، افزایش دامنه نوسان صندوق‌های اهرمی از مثبت و منفی ۴ به ۶ درصد، از ۱۶ آبان‌ماه وارد فاز اجرایی شد؛ تصمیمی که با هدف تسریع کشف قیمت، کاهش صف‌های معاملاتی و تعدیل فاصله قیمت تابلو با ارزش خالص دارایی‌ها اتخاذ شده است. با این حال، نخستین روز اجرای این سیاست با صف خرید هم‌زمان هر ۹ صندوق اهرمی همراه شد؛ اتفاقی که اگرچه از برتری تقاضا حکایت داشت، اما امکان ارزیابی واقعی نقدشوندگی را فراهم نکرد. اکنون پرسش اصلی این است که آیا دامنه جدید می‌تواند گره معاملات این صندوق‌ها را باز کند یا صرفاً سرعت نوسان قیمت‌ها را افزایش می‌دهد؟

دامنه بازتر؛ نقدشوندگی همچنان در انتظار آزمون

بر اساس مصوبه جدید، دامنه نوسان واحدهای قابل معامله صندوق‌های اهرمی از ۱۶ آبان‌ماه به مثبت و منفی ۶ درصد افزایش یافت. این تغییر در شرایطی انجام شد که فاصله قابل‌توجه قیمت معاملاتی برخی صندوق‌ها با NAV، به یکی از چالش‌های بازار این ابزارها تبدیل شده بود.

بر اساس داده‌های منتشرشده تا ۱۵ آبان، ارزش کل ۹ صندوق اهرمی به حدود ۱۲۳ همت رسیده و میانگین وزنی حباب آن‌ها منفی ۱۳.۷۶ درصد بوده است. در همین دوره، حدود ۱.۱ همت پول طی ۳۰ روز وارد این صندوق‌ها شده است؛ آماری که از تداوم توجه سرمایه‌گذاران به این ابزارها، با وجود فاصله قیمت بازار و ارزش دارایی‌ها، حکایت دارد.

برای نمونه، صندوق اهرم در بررسی معاملات ۱۶ آبان با قیمت ۷۸ هزار و ۴۹۷ ریال و در برابر NAV معادل ۹۴ هزار و ۲۴۷ ریال معامله شد؛ به این ترتیب، حباب منفی این صندوق به ۱۶.۷۱ درصد رسید. ارزش معاملات آن نیز حدود یک‌هزار و ۱۳۰.۴ میلیارد تومان ثبت شد.

این ارقام نشان می‌دهد مسئله صندوق‌های اهرمی صرفاً میزان نوسان قیمت نیست؛ بلکه چگونگی تعدیل قیمت معاملاتی با ارزش دارایی‌ها و ظرفیت بازار برای جذب سفارش‌ها نیز اهمیت دارد.

صف‌های خرید؛ نخستین آزمون نقدشوندگی ناکام ماند؟

در نخستین روز اجرای دامنه جدید، هر ۹ صندوق اهرمی در سقف مثبت ۶ درصد قرار گرفتند و صف خرید را تجربه کردند. هم‌زمان، شاخص کل بورس با رشد ۱۷۰ هزار و ۹۳۱ واحدی، معادل ۲.۱۶ درصد افزایش یافت و در سطح ۸ میلیون و ۸۳ هزار و ۶۷۲ واحد ایستاد. شاخص هم‌وزن نیز ۱.۳۹ درصد رشد کرد.

در همین روز، حدود ۴۶ میلیارد سهم به ارزش ۳۴ هزار و ۲۳ میلیارد تومان در بخش سهام، حق‌تقدم و صندوق‌های سهامی معامله شد و ورود ۶ هزار و ۲۴۶ میلیارد تومان پول حقیقی به این بخش، برتری تقاضا را نشان داد.

با این حال، صف خرید هم‌زمان صندوق‌های اهرمی را نمی‌توان نشانه بهبود نقدشوندگی دانست. در چنین شرایطی، اگرچه تقاضا برای خرید بالاست، اما سفارش‌های خرید الزاماً به معامله منجر نمی‌شوند و سرمایه‌گذار همچنان ممکن است برای ورود یا خروج از موقعیت معاملاتی خود با محدودیت مواجه باشد.

در واقع، نخستین روز اجرای دامنه ۶ درصدی بیشتر آزمون قدرت تقاضا بود تا نقدشوندگی. ارزیابی واقعی این سیاست زمانی امکان‌پذیر است که بازار با فشار عرضه مواجه شود و مشخص شود صندوق‌ها تا چه اندازه توان جذب سفارش‌های فروش را دارند.

گردش معاملات؛ معیار فراتر از رشد ارزش معاملات

افزایش دامنه نوسان زمانی می‌تواند به بهبود کیفیت معاملات منجر شود که با افزایش عمق بازار و کاهش زمان انتظار برای انجام سفارش‌ها همراه باشد. از این رو، بررسی ارزش و حجم معاملات صندوق‌ها در دوره قبل و بعد از اجرای مصوبه اهمیت ویژه‌ای دارد.

با این حال، رشد ارزش معاملات به‌تنهایی نشانه بهبود نقدشوندگی نیست؛ چراکه افزایش قیمت واحدها نیز می‌تواند ارزش ریالی دادوستدها را بالا ببرد. برای ارزیابی دقیق‌تر باید تعداد معاملات، حجم سفارش‌های قابل اجرا، فاصله قیمت پیشنهادی خرید و فروش و نسبت معاملات انجام‌شده به سفارش‌های انباشته نیز بررسی شود.

مقایسه میانگین این شاخص‌ها در بازه‌های ۵ و ۲۰ روزه پیش و پس از اجرای مصوبه می‌تواند تصویر دقیق‌تری از اثر دامنه جدید ارائه دهد. به‌ویژه آنکه عملکرد صندوق‌ها در روزهای منفی بازار، برای سنجش واقعی ظرفیت نقدشوندگی اهمیت بیشتری دارد.

بازارگردان؛ حلقه تعیین‌کننده در اصلاح معاملات

در کنار افزایش دامنه نوسان، افزودن رکن بازارگردان به ساختار صندوق‌های اهرمی از دیگر محورهای اصلاحی است. حضور فعال بازارگردان می‌تواند با تأمین سفارش‌های خرید و فروش، فاصله مظنه‌ها را کاهش دهد و به افزایش عمق بازار کمک کند.

با این حال، صرف اضافه‌شدن این رکن به ساختار صندوق‌ها به معنای تضمین نقدشوندگی نیست. میزان منابع در اختیار بازارگردان، تعهدات معاملاتی و استمرار حضور او در شرایط پرتنش بازار، تعیین‌کننده اثربخشی این سازوکار خواهد بود.

بازارگردانی زمانی معنا پیدا می‌کند که در روزهای صعودی صرفاً عرضه‌کننده واحدها نباشد و در دوره‌های فشار فروش نیز بتواند در چارچوب تعهدات خود به سمت تقاضا کمک کند. بنابراین، بررسی حجم سفارش‌های بازارگردان، میزان ایفای تعهدات و فاصله قیمت خرید و فروش، برای سنجش عملکرد این رکن ضروری است.

دامنه ۶ درصدی؛ اصلاح ساختار یا افزایش سرعت نوسان؟

افزایش دامنه نوسان می‌تواند بخشی از محدودیت‌های تعدیل قیمت در صندوق‌های اهرمی را کاهش دهد، اما به‌تنهایی راهکار رفع مشکلات نقدشوندگی نیست. حباب منفی قابل‌توجه برخی صندوق‌ها، صف‌های معاملاتی و ضرورت تقویت بازارگردانی نشان می‌دهد که مسئله این ابزارها ابعاد گسترده‌تری دارد.

در نهایت، موفقیت سیاست جدید را نه باید با تعداد روزهای مثبت صندوق‌ها، بلکه با توانایی آن‌ها در جذب سفارش‌ها، کاهش ماندگاری صف‌ها، افزایش عمق معاملات و نزدیک‌شدن قیمت تابلو به NAV سنجید. اگر دامنه بازتر با بازارگردانی مؤثر و تقاضای پایدار همراه نشود، نتیجه ممکن است تنها افزایش سرعت نوسان قیمت‌ها باشد؛ بدون آنکه سرمایه‌گذار امکان خروج آسان‌تر از موقعیت معاملاتی خود را پیدا کند.