به گزارش صدای بورس، در سال‌های نخست شکل‌گیری شبکه نمایش خانگی آنلاین در ایران، سؤال اصلی این بود که «کدام پلتفرم فیلم و سریال بیشتری دارد؟» امروز این سؤال دیگر کافی نیست. فیلیمو، فیلم‌نت و نماوا صرفا آرشیوهایی برای تماشای فیلم نیستند؛ آن‌ها به شبکه‌های تلویزیونی خصوصی بزرگی تبدیل شده‌اند که سریال می‌سازند، رئالیتی‌شو تولید می‌کنند، تاک‌شو دارند، فیلم اکران می‌کنند و برای بخشی از اوقات فراغت میلیون‌ها مخاطب ایرانی رقابت می‌کنند.
بنابراین مقایسه آن‌ها نیز باید از شمارش تعداد فیلم و سریال فراتر برود. یک VOD خوب باید پلیر خوبی داشته باشد، رابط کاربری آن مزاحم تماشای محتوا نشود، آثار تازه را منظم عرضه کند، آرشیو متنوع داشته باشد و در نهایت در برابر پولی که از کاربر می‌گیرد ارزش مناسبی ایجاد کند.
در این بررسی سه بازیگر اصلی، یعنی فیلیمو، فیلم‌نت و نماوا را ابتدا با یکدیگر مقایسه می‌کنیم و سپس به سراغ روبیکا، شیدا و گپ‌فیلم می‌رویم. بخش فنی این ارزیابی علاوه بر امکانات اعلام‌شده از سوی سرویس‌ها، بر تجربه عملی استفاده از نسخه‌های جاری آن‌ها استوار است؛ بنابراین ممکن است برخی جزئیات میان نسخه وب، اندروید، تلویزیون هوشمند یا دستگاه‌های مختلف متفاوت باشد.
فیلم‌نت؛ متعادل‌ترین پلتفرم امروز؟
اگر فیلیمو در «حجم فعالیت» امتیاز بالایی می‌گیرد، فیلم‌نت احتمالا در حال حاضر متعادل‌ترین ترکیب میان فناوری، محتوا و تجربه کاربری را عرضه می‌کند.
صفحه اصلی فعلی فیلم‌نت نمونه خوبی از این سیاست است. در کنار سریال «اعتراف می‌کنم»، عناوینی مانند «کوری»، رئالیتی‌شوی «شاه‌گل»، برنامه گفت‌وگومحور «هم‌کلام» و چند عنوان «سینما آنلاین» دیده می‌شود. فیلم‌نت همچنین فیلم‌تئاتر را نیز به بخشی از سبد خود تبدیل کرده است.
این نکته مهم است، زیرا «تنوع» را نباید فقط تعداد فیلم‌های موجود در آرشیو تعریف کرد. تنوع واقعی یعنی کاربر بتواند در یک پلتفرم، سریال داستانی، برنامه سرگرمی، گفت‌وگو، فیلم تازه، تئاتر ضبط‌شده و آثار آرشیوی پیدا کند.
فیلم‌نت از این منظر یکی از متنوع‌ترین کنداکتورهای فعلی را دارد.
امتیاز و نظر کاربران؛ جزئی کوچک اما مهم
تفاوت جالب فیلم‌نت با فیلیمو را می‌توان در صفحه «اعتراف می‌کنم» دید. نه‌تنها خود مجموعه دارای امتیاز کاربران است، بلکه برای قسمت‌های مختلف نیز امتیاز جداگانه نمایش داده می‌شود و پایین صفحه بخش «دیدگاه بینندگان» فعال است. برای نمونه در زمان این بررسی، امتیاز کلی مجموعه ۸۵ درصد ثبت شده و قسمت‌های مختلف نیز امتیازهای مستقلی دارند.
این قابلیت شاید در ظاهر ساده باشد، اما باعث می‌شود فیلم‌نت بیشتر شبیه یک سرویس مدرن استریم عمل کند و نه یک تلویزیون اینترنتی یک‌طرفه.
پلیر؛ جایی که فیلم‌نت از فیلیمو جلو می‌افتد
در استفاده عملی، مشکلاتی مانند چرخه آزاردهنده تبلیغ هنگام جلو و عقب بردن فیلم که در فیلیمو دیده می‌شود، در فیلم‌نت به آن شدت وجود ندارد. مسیر رسیدن از صفحه محتوا به خود فیلم ساده‌تر است و پلیر کمتر میان کاربر و محتوا قرار می‌گیرد.
طراحی کلی فیلم‌نت نیز از تراکم بصری کمتر نسبت به فیلیمو سود می‌برد. شاید از نظر زرق‌وبرق صفحه اول، فیلیمو بزرگ‌تر به نظر برسد، اما فیلم‌نت در استفاده روزانه سبک‌تر و مستقیم‌تر احساس می‌شود.
و این دقیقاً همان چیزی است که از یک VOD انتظار داریم: پلتفرم باید بعد از انتخاب فیلم تقریبا «ناپدید» شود.
فیلیمو؛ بزرگ و پرکار، اما با یک تجربه کاربری آزاردهنده
اگر معیار، تداوم تولید محتوای اختصاصی باشد، فیلیمو همچنان یکی از قدرتمندترین بازیگران بازار ایران است. مزیت مهمش این است که معمولا کاربر تنها منتظر یک سریال هفتگی نمی‌ماند. در یک بازه زمانی، چند محصول متفاوت در حال انتشار است.
در کنداکتور جاری آن می‌توان هم‌زمان سریال‌هایی مانند «کلاغ» به کارگردانی محمدحسین مهدویان و «بدنام» را دید و در کنار آن برنامه‌هایی مانند «بفرمایید جام»، «منشور» و دیگر قالب‌های غیرسریالی نیز عرضه می‌شوند. «کلاغ» نیز به‌طور مشخص به‌عنوان محصول استودیو فیلیمو معرفی شده است. این حجم از فعالیت نشان می‌دهد فیلیمو همچنان سیاست تبدیل‌شدن از یک «سرویس پخش» به یک شبکه تولید سرگرمی را جدی دنبال می‌کند.
اما نقطه ضعف مهم فیلیمو دقیقاً جایی ظاهر می‌شود که باید نقطه قوت یک VOD باشد: پلیر.
تبلیغاتی که بخشی از فیلم نیستند، اما بر فیلم مسلط‌اند
در تجربه فعلی، تبلیغات فیلیمو عملا مانند قطعاتی مستقل از خود ویدئو رفتار می‌کنند. نتیجه این طراحی زمانی آزاردهنده می‌شود که کاربر بخواهد فیلم را جلو یا عقب ببرد. ممکن است ابتدا مجبور باشد تبلیغ را تا انتها مشاهده کند و تازه پس از آن عمل Seek انجام شود.
مشکل در بازبینی محتوا حتی آشکارتر است. اگر قبلا فیلم یا قسمت سریالی را تا انتها دیده باشید، پخش مجدد الزاما از آغاز شروع نمی‌شود. در نتیجه باید نشانگر زمان را دستی به ابتدای ویدئو برگردانید؛ اما همین کار می‌تواند دوباره چرخه تبلیغات را فعال کند.
این مساله فقط «زیاد بودن تبلیغ» نیست. مساله اصلی معماری تجربه کاربری تبلیغ است. تبلیغ خوب باید کمترین اصطکاک ممکن را میان کاربر و عملی که قصد انجام آن را دارد ایجاد کند؛ در حالی که در اینجا تبلیغ گاهی کنترل ساده‌ای مانند برگشتن به دقیقه صفر فیلم را به فرآیندی چندمرحله‌ای تبدیل می‌کند.
برای سرویسی که کاربر بابت اشتراک آن پول پرداخت کرده، این یکی از جدی‌ترین نقاط منفی تجربه کاربری است.
یک فقدان عجیب: نظر و امتیاز کاربران
در رابط محتوایی فعلی مورد بررسی، امکان مؤثری برای ثبت دیدگاه یا حتی امتیاز دادن به فیلم و سریال در اختیار کاربر قرار ندارد. این موضوع را می‌توان جدی‌تر از یک قابلیت فرعی دانست.
در سرویس‌های استریم، امتیاز و نظر کاربران بخشی از سیستم کشف محتواست. کاربر پیش از آغاز یک سریال می‌تواند بفهمد مخاطبان قبلی درباره آن چه فکر کرده‌اند. حذف این لایه، پلتفرم را به محیطی یک‌طرفه تبدیل می‌کند: پلتفرم پیشنهاد می‌دهد و کاربر فقط انتخاب می‌کند. این روند، پلتفرم را به ماقبل رسانه‌های مدرن برمی‌گرداندو جایی که تلویزیون و شبکه تصمیم می‌گرفت و مخاطب امکان تعامل مستقیم با شبکه نداشت.
از نظر طراحی بصری البته فیلیمو همچنان در رده پلتفرم‌های حرفه‌ای بازار ایران قرار می‌گیرد؛ صفحه اصلی پرمحتوا، تصاویر تبلیغاتی بزرگ، طبقه‌بندی مناسب و نمایش برجسته تولیدات تازه باعث شده کشف محتوای جدید نسبتا آسان باشد. مشکل اصلی نه ظاهر، بلکه اصطکاک هنگام تماشا است.
نماوا؛ فناوری زنده، موتور تولید کم‌رمق
درباره نماوا باید میان دو مساله تفاوت گذاشت؛ زیرا گفتن اینکه «نماوا دیگر به‌روز نمی‌شود» از لحاظ فنی دقیق نیست. اپلیکیشن موبایل نماوا در ۹ تیر ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده و امکاناتی مانند آرشیو ایرانی و خارجی، دوبله اختصاصی، پیشنهاد محتوا بر اساس سابقه تماشا، پخش زنده ورزش، بخش کودک و دانلود آفلاین را ارائه می‌دهد. نسخه‌های تازه پلتفرم نیز تغییراتی در جست‌وجو و پلیر دریافت کرده‌اند.
بنابراین مشکل امروز نماوا نرم‌افزار متروک نیست؛ مشکل، کمبود ضرباهنگ محتوایی است.
این پلتفرم برای سال ۱۴۰۵ مجموعه‌هایی مانند «کوری» و فصل دوم «سووشون» را در برنامه انتشار خود قرار داده بود. «کوری» نیز از خرداد در کنداکتور آن قرار گرفت.
اما وقتی صفحه و تبلیغات جاری نماوا را کنار فیلیمو و فیلم‌نت قرار می‌دهیم، تفاوت آشکار است. بخش قابل‌توجهی از فعالیت اخیر آن حول آرشیو فیلم‌های قدیمی، پیشنهاد انیمیشن و کمپین‌های تخفیف می‌چرخد؛ در حالی که فیلیمو و فیلم‌نت چند قالب تازه را هم‌زمان به مخاطب عرضه می‌کنند. کانال رسمی نماوا همین روزها برای نمونه فیلم‌های آرشیوی دهه ۷۰ و ۹۰ را برجسته کرده و هم‌زمان تخفیف اشتراک را تبلیغ می‌کند.
بنابراین نماوا هنوز آرشیو و زیرساخت یک VOD بزرگ را دارد، اما دیگر آن حس «هر هفته چیزی تازه اینجاست» را به اندازه دو رقیب اصلی ایجاد نمی‌کند.
این مساله از نظر ارزش اشتراک بسیار مهم است. کاربر معمولا اشتراک یک سرویس را برای تماشای هزاران عنوان قدیمی تمدید نمی‌کند؛ آنچه او را وادار به تمدید ماه بعد می‌کند، سریال یا برنامه‌ای است که هنوز تمام نشده است.
البته سقوط نماوا از مدت‌ها پیش آغاز شده اما بی‌رمق شدن کامل پلتفرم پس از آن اتفاق افتاد که به خاطر پخش قسمت اول سریال سووشون، نماوا فیلتر و از دسترس خارج شد. گرچه پس از چند روز این مشکل رفع شد و پس از چند هفته سووشون دوباره پخش شد اما نماوا آن پس دیگر به قبل برنگشت و تولیدات جدیدی ارایه نکرد و مثل قبل عناوین تازه‌ای تولید نکرد.
سه مدل کاملاً متفاوت
در نتیجه تا اینجا سه راهبرد متفاوت دیده می‌شود:
فیلم‌نت |
بسیار خوب |
بسیار خوب |
بسیار خوب |
امتیاز و دیدگاه فعال |
۱۹۵ هزار تومان |
فیلیمو |
خوب، اما پلیر و تبلیغات مشکل‌ساز |
عالی |
بسیار خوب |
ضعیف |
۲۱۸ هزار تومان |
نماوا |
خوب تا بسیار خوب |
ضعیف‌تر از دو رقیب |
آرشیو متنوع |
متوسط |
کمپین فعلی: ۸۰ هزار تومان با ۵۰٪ تخفیف |
روبیکا |
متوسط |
عمدتاً گردآورنده |
بسیار گسترده در محتوای داخلی |
متفاوت از VOD کلاسیک |
رایگان |
شیدا |
متوسط رو به خوب |
محدود اما جدی |
متوسط |
در حال توسعه |
قیمت روز متغیر |
گپ‌فیلم |
متوسط رو به خوب |
ناچیز در تولید اختصاصی |
مناسب در خارجی/دوبله |
متوسط |
قیمت روز متغیر |
نظر شما