مردم دوباره پای تابلو؛ بورس یا پناهگاه تورمی؟

به گزارش صدای بورس،‌ تعداد سهامداران فعال بورس در چهار ماه پس از بازگشایی بازار به ۲ میلیون و ۵۵۳ هزار و ۴۰۴ کد رسیده است؛ رقمی که در شرایط عادی می‌توانست نشانه بازگشت اعتماد به بازار سرمایه باشد، اما در اقتصادی تورمی و پس از تجربه تلخ سال ۱۳۹۹، علت این افزایش مشارکت مهم‌تر از خود عدد است.

از مجموع کدهای فعال، ۲ میلیون و ۵۴۸ هزار و ۵۹۶ کد متعلق به سهامداران حقیقی و ۴ هزار و ۸۰۸ کد متعلق به حقوقی‌هاست. این آمار در حالی ثبت شده که بورس همچنان با تبعات ریزش سال ۱۳۹۹ و کاهش اعتماد بخشی از سرمایه‌گذاران خرد مواجه است.

چرا بورس دوباره شلوغ شده است؟

بعد از تجربه سال ۱۳۹۹، انتظار می‌رفت بخش قابل توجهی از سرمایه‌گذاران خرد برای مدت طولانی از بازار فاصله بگیرند. با این حال، امروز تعداد کدهای فعال دوباره از ۲.۵ میلیون کد عبور کرده است.

بخشی از این افزایش را باید در شرایط بازارهای دارایی جست‌وجو کرد. تورم، کاهش قدرت خرید و افت ارزش پول ملی باعث شده خانوارها برای حفظ ارزش دارایی خود میان دلار، طلا، مسکن و بورس جابه‌جا شوند. بنابراین افزایش مشارکت در بورس لزوماً به معنای بازگشت کامل اعتماد نیست و می‌تواند بخشی از آن ناشی از نگرانی سرمایه‌گذاران از عقب ماندن از تورم باشد.

تجربه ۹۹ هنوز تمام نشده است

در پنج ماه نخست سال ۱۳۹۹ بیش از ۷ میلیون کد بورسی جدید، بدون احتساب سهام عدالت، صادر شد؛ در حالی که کل کدهای صادرشده در سال ۱۳۹۸ حدود ۸۲۰ هزار کد بود. جهش بازدهی و قیمت سهام، در کنار تبلیغات و تشویق عمومی، موج ورود سرمایه‌گذاران جدید را تشدید کرد و ارزش معاملات روزانه نیز به حدود ۲۵ هزار میلیارد تومان رسید.

اما با آغاز ریزش بازار از مرداد ۱۳۹۹، بخش قابل توجهی از تازه‌واردها متحمل زیان شدند و خروج پول حقیقی شدت گرفت. همین تجربه باعث شد افزایش تعداد سهامداران دیگر به تنهایی نشانه‌ای برای سنجش سلامت بازار نباشد.

شاخص بالا رفته؛ دلار جلوتر است

شاخص کل بورس در پایان هفته نخست مهر به محدوده ۷.۷ میلیون واحد رسیده، اما مقایسه ریالی به تنهایی تصویر کاملی از وضعیت بازار ارائه نمی‌دهد.

ارزش دلاری بازار سهام در پایان شهریور حدود ۱۰۴ میلیارد دلار بوده، در حالی که میانگین سه‌ساله آن حدود ۱۵۰ میلیارد دلار و سقف تاریخی آن در شهریور ۱۴۰۰ حدود ۲۵۰ میلیارد دلار گزارش شده است.

بنابراین رشد اسمی شاخص الزاماً به معنای افزایش ارزش واقعی بازار نیست. اگر رشد دلار از رشد بورس بیشتر باشد، سرمایه‌گذاری که با هدف حفظ ارزش دارایی وارد بازار شده، ممکن است در مقیاس دلاری همچنان عقب مانده باشد.

کد فعال بیشتر، الزاماً سرمایه بیشتر نیست

افزایش کدهای فعال به تنهایی نشان نمی‌دهد چه میزان پول وارد بورس شده یا این منابع چه مدت در بازار باقی مانده‌اند. در چهار ماه مورد بررسی، حقیقی‌ها ۶۶.۱ درصد ارزش معاملات را در اختیار داشته‌اند و بانک‌ها، فلزات اساسی و محصولات شیمیایی در مجموع ۳۶ درصد ارزش معاملات را به خود اختصاص داده‌اند.

برای سنجش کیفیت این مشارکت، باید در کنار تعداد کدهای فعال، جریان ورود و خروج پول حقیقی، ارزش معاملات خرد، ماندگاری سرمایه و منابع ورودی به صندوق‌های سهامی را نیز بررسی کرد.

بورس؛ پناهگاه تورمی یا بازار سرمایه؟

افزایش مشارکت حقیقی‌ها در شرایط فعلی را نمی‌توان جدا از وضعیت اقتصاد ایران دید. وقتی تورم قدرت خرید پول را کاهش می‌دهد، سرمایه‌گذار به دنبال دارایی‌ای است که ارزش پولش را حفظ کند و بورس نیز در کنار دلار و طلا بخشی از این تقاضا را جذب می‌کند.

مسئله اصلی بنابراین فقط افزایش تعداد کدهای فعال نیست؛ بلکه محرک این افزایش است. اگر سرمایه‌ها به دلیل چشم‌انداز سودآوری شرکت‌ها و رشد اقتصادی وارد بورس شده باشند، می‌توان از تعمیق بازار سخن گفت. اما اگر موتور اصلی این مشارکت، تورم و نگرانی از کاهش ارزش ریال باشد، افزایش کدهای فعال بیشتر از آنکه نشانه بازگشت اعتماد باشد، بیانگر تلاش سرمایه‌گذاران برای عقب نماندن از کاهش ارزش پول است.

تجربه ۱۳۹۹ نشان داد جذب سرمایه‌گذار خرد ساده‌تر از حفظ اعتماد اوست. امروز نیز آزمون بورس فقط افزایش تعداد کدهای فعال نیست؛ بلکه تبدیل این مشارکت به سرمایه‌ای ماندگار و مولد است.