حباب منفی صندوق‌های اهرمی به‌ روایت مدیران بازار

به گزارش صدای بورس، بازار سرمایه در روزهای اخیر شاهد تداوم شکاف عمیق بین قیمت تابلوی معاملات و ارزش خالص دارایی‌ها (NAV) در صندوق‌های سرمایه‌گذاری اهرمی بوده است.

قیمت برخی از این صندوق‌ها با حباب منفی محسوس، حتی تا بیش از ۲۳ درصد پایین‌تر از ارزش ذاتی خود معامله می‌شود؛ پدیده‌ای که ریشه در عواملی همچون محدودیت دامنه نوسان، ضعف بازارگردانی و ماهیت ذاتاً اهرمی این ابزارها دارد.

با تشدید این وضعیت، سازمان بورس با ارسال نامه‌ای رسمی به کلیه صندوق‌های اهرمی، آن‌ها را مکلف به رفع و کاهش حباب منفی کرده و در صورت تعلل، تهدید به اعمال اقدامات تنبیهی نظیر بازنگری در کارمزد و عدم بررسی درخواست‌های افزایش ظرفیت کرده است. بر اساس اعلام مدیران، این صندوق‌ها به‌طور هماهنگ از فردا فرآیند ابطال واحدها را آغاز خواهند کرد.

در این راستا، صدای بورس برای بررسی وضعیت کنونی صندوق‌های اهرمی پیگیری‌هایی انجام داد و نظرات برخی مدیران و کارشناسان بازار سرمایه را جویا شد.

امیرحسین نصر، مدیر سرمایه‌گذاری صندوق سبدگردان نهایت‌نگر:

حباب منفی در صندوق‌های اهرمی زمانی شکل می‌گیرد که قیمت معاملاتی پایین‌تر از NAV باشد و این به معنای قطعیتی برای فرصت خرید نیست؛ ممکن است نشانه ناکارآمدی بازار یا تله قیمتی باشد.

یکی از عوامل کلیدی تشکیل این پدیده، هم‌گام بودن دامنه نوسان صندوق‌های اهرمی با سایر سهام است که مانع ثبت هم‌زمان رشد ارزش صندوق با NAV می‌شود.

ماهیت اهرمی صندوق‌ها به معنای دنبال کردن بازده‌های دو برابر است؛ در روزهای رونق بازار، محدودیت دامنه نوسان می‌تواند فاصله قیمت تابلو از NAV را تشدید و حباب منفی را پایدار کند.

تغییرات سیاستی مانند کاهش ضریب اعتباری صندوق‌های اهرمی (از ۷۰٪ به ۳۷.۵٪) نیز می‌تواند جذابیت سرمایه‌گذاری را کاهش دهد و به افزایش حباب منفی دامن بزند. افزایش صندوق‌ها و رقابت برای جذب سرمایه، همراه با رفتارهای جمعی سرمایه‌گذاران و هیجانات خبری، از دیگر عوامل مؤثر در تشدید این وضعیت هستند.

صادق توکلی، مدیرعامل سبدگردان انتخاب اول:

حباب منفی در صندوق‌های اهرمی، عمدتاً ناشی از نااطمینانی به آینده بازار است؛ این صندوق‌ها ذاتاً و به دلیل هزینه‌های مالی، باید مقداری حباب منفی داشته باشند، اما رسیدن آن به ۲۰ درصد بیشتر به دلیل عدم قطعیت چشم‌انداز بازار و ضعف بازارگردانی است.

مسعود مهدیان، کارشناس بازار سرمایه:

محدودیت دامنه نوسان، عدم انعکاس کامل رشد NAV و ضرایب اهرمی بالا، از دلایل اصلی حباب منفی در صندوق‌های اهرمی هستند؛ با وجود ارزش بالقوه این صندوق‌ها، ضعف مدیریت و بازارگردانی عامل تشدیدکننده این پدیده است.

محمدرضا بیک‌زاده، مدیر سرمایه‌گذاری سبدگردان فارابی:

صندوق‌های اهرمی به دلیل نوسان دو برابری نسبت به بازار، نیازمند دامنه نوسان بیشتری هستند؛ فقدان بازارگردان مؤثر عملاً این صندوق‌ها را با اختلال ساختاری مواجه کرده و منجر به ایجاد فرصت سودآوری از حباب منفی شده است.

پیمان شوریابی، کارشناس بازار سرمایه:

بخش عمده‌ای از شکل‌گیری حباب منفی در صندوق‌های اهرمی، ناشی از سایه ریسک‌های ژئوپلیتیک و تداوم ناآرامی‌ها در خاورمیانه است. پس از بازگشایی بازار در پی شرایط بحرانی پیشین، نقدشوندگی این صندوق‌ها به شدت افت کرد و حجم معاملات با محدودیت جدی مواجه شد.

در شرایط کنونی نیز با استمرار ریسک‌های سیستماتیک منطقه‌ای، معامله‌گران تخفیف یا همان ریسک‌پرمیوم حدود ۲۰ درصدی را در قیمت‌گذاری لحاظ می‌کنند؛ چرا که بیم از بین رفتن نقدشوندگی صندوق‌های اهرمی در سناریوهای بحرانی احتمالی، سرمایه‌گذاران را به احتیاط و در نتیجه ایجاد این شکاف قیمتی واداشته است.

نوید سالک، کارشناس بازار سرمایه:

رشد چشمگیر پرتفوی سهام صندوق‌های اهرمی در ماه‌های اخیر و بهره‌مندی از ویژگی ذاتی اهرم، از یک سو ارزش خالص دارایی‌های این صندوق‌ها را به‌طرز قابل توجهی افزایش داده و از سوی دیگر، محدودیت دامنه نوسان مانع از رشد متناظر قیمت تابلو به‌اندازه ارزش خالص دارایی‌ها شده است. این ناهماهنگی میان رشد NAV و قابلیت معاملاتی قیمت، عامل اصلی شکل‌گیری حباب منفی در صندوق‌های اهرمی است.

صندوق‌های اهرمی به‌عنوان ابزار سرمایه‌گذاری غیرمستقیم برای سرمایه‌گذاران ریسک‌پذیر طراحی شده‌اند؛ سرمایه‌گذاران این صندوق‌ها با پذیرش ریسک بالاتر، انتظار بازدهی بیشتر دارند. از این‌رو، متغیرهای محدودکننده نقدشوندگی همچون دامنه نوسان باید بازه‌ای بسیار وسیع‌تر — نزدیک به دو برابر دامنه نوسان سهام — داشته باشد. بنابراین، وجود دامنه نوسان محدودکننده در معاملات صندوق‌های اهرمی از جمله ایرادات ساختاری است که به ایجاد حباب منفی دامن می‌زند.

علی بهشتی‌روی، کارشناس بازار سرمایه:

شکل‌گیری حباب منفی در صندوق‌های اهرمی معلول ترکیبی از عوامل است؛ ضعف بازارگردانی، محدودیت دامنه نوسان، رقابت فشرده با ابزارهای سود بدون ریسک و هزینه بالای نگهداری این صندوق‌ها. در صورتی که سرمایه‌گذار امکان قفل‌کردن سرمایه تا افق بلندمدت را داشته باشد، تخفیف نسبت به ارزش خالص دارایی‌ها به‌معنای فرصت خرید ارزان‌قیمت محسوب می‌شود. با این حال، تداوم این حباب در شرایط رشد شاخص نشان می‌دهد که ریشه این پدیده صرفاً ناشی از احساسات بازار نیست، بلکه بیانگر ضعف واقعی در مکانیزم بازارگردانی است.

مسیر پیش‌روی صندوق‌های اهرمی

در مجموع، شکل‌گیری حباب منفی سنگین در صندوق‌های اهرمی معلول ترکیبی از عوامل ساختاری (همچون محدودیت دامنه نوسان و ضعف بازارگردانی)، تغییرات سیاستی و نااطمینانی‌های حاکم بر فضای کلان بازار است.

با ورود قاطعانه سازمان بورس و آغاز فرآیند ابطال واحدها از سوی صندوق‌ها، انتظار می‌رود شکاف میان قیمت تابلو و ارزش ذاتی تعدیل شده و تعادل نسبی به این ابزار معاملاتی بازگردد.