تشریح جزئیات گواهی سپرده ارزی ویژه سرمایه‌گذاری؛ شرایط متقاضی، منابع مجاز و نقش مرکز مبادله ایران

به گزارش صدای بورس، هیئت عالی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران در شصت و نهمین جلسه خود در تاریخ ۹ تیرماه ۱۴۰۵، «گواهی سپرده مدت‌دار ارزی ویژه سرمایه‌گذاری (خاص)» را به تصویب رساند. این ابزار مالی جدید با هدف تجهیز منابع ارزی اشخاص حقوقی و هدایت آن به سمت تأمین مالی طرح‌های مولد اقتصادی طراحی شده است و اجرای آن به مرکز مبادله ایران به عنوان نماینده بانک مرکزی سپرده شده است.

به گزارش مدیریت ارتباطات مرکز مبادله ایران، بر اساس مصوبه جدید، این گواهی با سقف ۵۰ میلیون یورو برای هر طرح مشخص و با سررسید حداکثر ۴ ساله صادر می‌شود. نوع ارز قابل استفاده در این طرح، یورو یا معادل آن به سایر ارزهای معتبر است و سود آن به صورت قطعی و بر اساس عقود مبادله‌ای تعیین می‌شود. نرخ سود و مقاطع پرداخت آن با پیشنهاد عامل و تأیید کمیسیون تسهیلات ارزی بانک مرکزی تعیین خواهد شد.

ارکان پنج‌گانه اجرایی طرح مشخص شدند

بر اساس دستورالعمل ابلاغی، اجرای این طرح دارای پنج رکن اصلی است که هر یک وظایف مشخصی را بر عهده دارند. عامل که یک مؤسسه اعتباری با مجوز بانک مرکزی است، مسئولیت افتتاح سپرده، صدور گواهی و بازخرید آن را بر عهده دارد. ضامن نیز که باید یک مؤسسه اعتباری باشد، بازپرداخت اصل مبلغ و سود سپرده را در سررسید تضمین می‌کند. متقاضی که شخص حقوقی است، برای تأمین مالی ارزی طرح سرمایه ثابت یا سرمایه در گردش خود درخواست ایجاد سپرده می‌دهد و سرمایه‌گذار شخص حقوقی دیگری است که با افتتاح حساب نزد مؤسسه اعتباری، اقدام به خرید گواهی می‌کند. همچنین متعهد خرید که شخص حقوقی است، خرید حجم مشخصی از گواهی را که در مهلت مقرر به فروش نرسیده است، تعهد می‌کند.

عامل و ضامن هر دو به پیشنهاد متقاضی و با تأیید کمیسیون تسهیلات ارزی تعیین می‌شوند و متعهد خرید نیز به همین ترتیب انتخاب خواهد شد. این ساختار به گونه‌ای طراحی شده است که نظارت کامل بر فرآیند صدور و ایفای تعهدات امکان‌پذیر باشد. گفتنی است، عامل و ضامن باید الزاما یک موسسه اعتباری باشد.

وظایف اجرایی مرکز مبادله ایران

مهم‌ترین هدف، فراهم‌سازی بستر لازم برای تجهیز منابع ارزی اشخاص و به‌کارگیری آن در تأمین مالی ارزی طرح‌های مشخص است.

مرکز مبادله ایران به عنوان نماینده بانک مرکزی، وظایف اجرایی این طرح را بر عهده دارد که از جمله آنها می‌توان به دریافت و ارسال مکاتبات با ارکان صدور گواهی، تهیه گزارش‌های کارشناسی، پایش فرآیند صدور و ایفای تعهدات متعهد خرید، بررسی گزارش‌ها تا زمان سررسید و ارائه گزارش تخلفات ارکان به بانک مرکزی اشاره کرد. همچنین این مرکز مسئولیت آماده‌سازی زیرساخت‌های فنی مرتبط با صدور گواهی را نیز بر عهده دارد.

تأکید بر تسویه ارزی و ممنوعیت تبدیل به ریال

یکی از مهم‌ترین مفاد این دستورالعمل، ممنوعیت کامل تبدیل ارز حاصل از صدور گواهی به ریال توسط متقاضی، عامل و ضامن است. بر اساس ماده ۱۵ دستورالعمل، سپرده‌گذاری و خرید گواهی توسط سرمایه‌گذار، بازخرید گواهی و تسویه ارز حاصل از آن، صرفاً به صورت ارزی انجام می‌شود و هرگونه تسویه ریالی ممنوع اعلام شده است. نحوه و کیفیت تسویه ارزی نیز به صورت اسکناس یا حواله و متناسب با نوع ارز سپرده‌گذاری شده توسط سرمایه‌گذار تعیین می‌شود.

سپرده‌گذاری صرفاً از محل درآمدهای ارزی غیرصادراتی، منابع ارزی مازاد بر تعهدات ارزی صادراتی یا ارزهای با منشاء خارجی امکان‌پذیر است و سپرده‌گذاری از محل منابع ارزی مشمول رفع تعهد ارزی صادراتی به صراحت ممنوع شده است. سرمایه‌گذاران می‌توانند از طریق تحویل ارز اسکناس یا حواله ارزی به عامل، نسبت به سپرده‌گذاری اقدام کنند.

شایان ذکر است، در مورد مبالغ مانده کمتر از ۵۰ واحد ارز در هنگام پرداخت اسکناس، با قبول سرمایه‌گذار، این مبالغ به صورت ریالی تسعیر یا به صورت ارزی در حساب ارزی سرمایه‌گذار نگهداری می‌شود. عامل همچنین می‌تواند در صورت درخواست سرمایه‌گذار، مانده ارزی کمتر از ۵۰ واحد ارز را با نرخ ارز اسکناس بازار ارز مسافری مرکز مبادله ایران خریداری کند.

تأمین منابع مالی و تضمین بازگشت اصل و سود

بر اساس ماده (۲۳) دستورالعمل، تأمین منابع مالی ارزی جهت پرداخت سود سپرده و بازپرداخت اصل مبلغ بازخرید گواهی در سررسید، از سه محل مجاز اعلام شده است که شامل درآمدهای ارزی متقاضی، درآمدهای ارزی سهامداران متقاضی و درآمدهای ارزی شرکت‌های هم‌گروه متقاضی می‌شود. متقاضی موظف است حداقل ۱۰ روز کاری قبل از تاریخ‌های مقرر، نسبت به واریز ارز با منشاء خارجی قابل نقل و انتقال به حساب عامل اقدام نماید و در صورت عدم ایفای تعهدات، ضامن مکلف است در تاریخ‌های مقرر نسبت به تسویه تعهدات ایفا نشده به صورت ارزی اقدام کند.

ضامن پس از ایفای تعهد، حداکثر ظرف مدت ۱۰ روز کاری باید مراتب را به مرکز مبادله گزارش دهد. همچنین در صورت تأخیر متقاضی در ایفای تعهدات، وجه التزامی به ازای هر روز تأخیر و متناسب با دوره زمانی تأخیر، معادل نرخ سود سالیانه به علاوه به صورت ارزی محاسبه و دریافت خواهد شد. این سازوکار تضمین‌کننده بازگشت اصل و سود سپرده توسط شبکه بانکی است و امنیت دارایی سرمایه‌گذاران را به طور کامل تأمین می‌کند.

قواعد مهم برای تبدیل ارز

بانک مرکزی تمهیدات لازم را برای تبدیل حواله ارزی قابل نقل و انتقال به ارز اسکناس و بالعکس، تا سقف معینی و بدون دریافت هزینه برای عامل فراهم کرده است. همچنین فروش مجدد گواهی بازخرید شده توسط عامل با رعایت نرخ تعیین شده تا تاریخ سررسید بلامانع اعلام شده است. گواهی با نام صادر می‌شود و قابل بازخرید قبل از سررسید است اما غیرقابل انتقال به غیر خواهد بود.

مستندات قانونی برای سرمایه‌گذاران معتبر اعلام شد

بر اساس ماده (۲۸) دستورالعمل، مستندات مربوط به دریافت سود سپرده و اصل مبلغ ناشی از بازخرید گواهی برای سرمایه‌گذار، از اعتبار قانونی بالایی برخوردار است. این مستندات به عنوان «صورتحساب معتبر موضوع ماده (۲) مکرر قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز» و همچنین «سند مثبته موضوع ماده (۲) قانون مبارزه با پولشویی» محسوب می‌شود. این امر به سرمایه‌گذاران اطمینان می‌دهد که مدارک دریافتی از اعتبار قانونی لازم برای اثبات معاملات و تراکنش‌های ارزی برخوردار است.

کارمزد عامل و متعهد خرید به صورت ارزی پرداخت می‌شود و شرایط و میزان دریافت کارمزدها پس از تصویب کمیسیون تسهیلات به شبکه بانکی کشور ابلاغ خواهد شد.

متقاضی نیز موظف است در فواصل زمانی سه‌ماهه تا زمان سررسید، گزارش وضعیت طرح مشخص تأمین سرمایه ثابت یا سرمایه در گردش را به مرکز مبادله ارائه دهد. این گزارش‌دهی مستمر، امکان پایش دقیق پیشرفت طرح‌ها و اطمینان از مصرف صحیح منابع ارزی را فراهم می‌کند. در نهایت، تخلفات عامل و ضامن از مقررات ارزی در چهارچوب ماده (۲۳) قانون بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران مصوب ۱۴۰۲ مورد رسیدگی قرار خواهد گرفت.