صندوق‌های سرمایه‌گذاری ارزی/ از جذب ارزهای راکد تا تأمین مالی تولید

راه‌اندازی صندوق‌های سرمایه‌گذاری ارزی را می‌توان یکی از مهم‌ترین اقدامات بازار سرمایه برای توسعه ابزارهای مالی نوین و استفاده بهینه از منابع ارزی موجود در اقتصاد دانست. این صندوق‌ها با جذب ارزهای اشخاص حقیقی و حقوقی، منابع جمع‌آوری‌شده را در دارایی‌هایی مانند سپرده‌های ارزی، گواهی سپرده ارزی، اوراق بدهی ارزی و سایر ابزارهای مبتنی بر ارز سرمایه‌گذاری می‌کنند. همچنین تمامی فرآیندهای مالی آن‌ها، از محاسبه ارزش خالص دارایی‌ها تا دریافت و پرداخت‌ها، بر پایه ارز منتخب صندوق انجام می‌شود. این ویژگی سبب می‌شود سرمایه‌گذاران بتوانند بدون نیاز به نگهداری فیزیکی ارز، از مزایای سرمایه‌گذاری ارزی در بستری شفاف و قانونمند بهره‌مند شوند.

اهمیت صندوق درآمد ثابت ارزی، زمانی مشخص می‌شود که حجم ارزهای نگهداری‌شده خارج از شبکه رسمی اقتصاد را در نظر بگیریم. طبق اعلام وزیر اقتصاد پیشین جناب آقای همتی اعلام شد بین ۲۰ تا ۴۰ میلیارد دلار ارز در اختیار مردم قرار دارد. هرچند درباره دقت این برآورد دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد، اما حتی اگر همین ارقام را مبنا قرار دهیم، با یکی از بزرگ‌ترین ذخایر سرمایه‌ای بلااستفاده کشور مواجه هستیم.
در واقع چنین منابعی می‌تواند برای توسعه پتروشیمی‌ها، نیروگاه‌های برق، صنایع معدنی، توسعه میادین نفت و گاز یا زیرساخت‌های حمل‌ونقل مورد استفاده قرار گیرد. در اقتصادی که سال‌هاست با کمبود سرمایه‌گذاری دست‌وپنجه نرم می‌کند، جذب حتی بخشی از این منابع می‌تواند اثر قابل‌توجهی بر رشد اقتصادی داشته باشد.

یکی از مهم‌ترین کارکردهای صندوق‌های ارزی، تامین مالی شرکت‌ها و پروژه‌هایی است که برای توسعه فعالیت‌های خود به منابع ارزی نیاز دارند. بنگاه‌های صادرات‌محور، صنایع بزرگ، شرکت‌های فعال در تجارت خارجی و واحدهای تولیدی که برای واردات ماشین‌آلات، تجهیزات یا مواد اولیه به ارز نیازمند هستند، از مهم‌ترین متقاضیان این منابع به شمار می‌روند. هدایت صحیح منابع صندوق‌ها می‌تواند علاوه بر تسهیل تامین مالی، زمینه افزایش تولید، توسعه صادرات، ایجاد اشتغال، ارتقای بهره‌وری و رشد سودآوری شرکت‌ها را نیز فراهم کند. از این منظر، صندوق‌های ارزی می‌توانند حلقه اتصال میان منابع ارزی مردم و نیازهای واقعی بخش تولید باشند.

از سوی دیگر، این صندوق‌ها جایگزینی مناسب برای نگهداری ارز به‌صورت فیزیکی محسوب می‌شوند. نگهداری ارز در منازل یا خارج از چرخه اقتصادی، علاوه بر ایجاد هزینه و ریسک‌های امنیتی، هیچ بازدهی اقتصادی برای دارنده آن ایجاد نمی‌کند و حتی ارزش واقعی آن در بلندمدت تحت تأثیر تورم جهانی کاهش می‌یابد. در مقابل، سرمایه‌گذاری در صندوق‌های ارزی علاوه بر حفظ ارزش دارایی، امکان کسب بازدهی ارزی را نیز فراهم می‌کند و می‌تواند به‌عنوان ابزاری برای مدیریت و پوشش ریسک نوسانات نرخ ارز مورد استفاده قرار گیرد. همچنین فعالیت این صندوق‌ها در بستر رسمی بازار سرمایه، شفافیت، نظارت و امنیت بیشتری را برای سرمایه‌گذاران به همراه خواهد داشت.

با این حال، موفقیت صندوق‌های سرمایه‌گذاری ارزی بیش از هر عامل دیگری به اعتماد عمومی وابسته است. تجربه‌های گذشته در حوزه سپرده‌های ارزی موجب شده بخشی از سرمایه‌گذاران نسبت به ابزارهای ارزی حساسیت داشته باشند. بنابراین، تضمین ایفای تعهدات، شفافیت عملکرد، نظارت مستمر و همکاری نزدیک سازمان بورس، بانک مرکزی و شبکه بانکی در اجرای این ابزار از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. در واقع، اعتماد سرمایه‌گذاران مهم‌ترین سرمایه صندوق‌های ارزی خواهد بود و بدون شکل‌گیری این اعتماد، دستیابی به اهداف پیش‌بینی‌شده امکان‌پذیر نخواهد بود.

در مجموع، راه‌اندازی صندوق‌های سرمایه‌گذاری ارزی علاوه بر توسعه بازار سرمایه، می‌تواند آثار مثبتی بر اقتصاد کلان نیز بر جای بگذارد. بازگرداندن ارزهای راکد به چرخه اقتصاد، افزایش شفافیت جریان منابع ارزی، توسعه بازار بدهی ارزی، گسترش ابزارهای مالی و کمک به مدیریت بازار ارز از جمله مهم‌ترین مزایای این صندوق‌ها محسوب می‌شود. اگر این ابزار در قالب یک سیاست جامع، همراه با اعتمادسازی، نظارت مؤثر و ایجاد زیرساخت‌های مناسب اجرایی شود، می‌تواند به یکی از کارآمدترین ابزارهای سرمایه‌گذاری ارزی و تأمین مالی اقتصاد کشور تبدیل شده و نقش مهمی در تعمیق بازار سرمایه و حمایت از تولید ایفا کند.از سوی دیگر، سرمایه‌گذاری در صندوق ارزی می‌تواند مسیری باشد برای تنوع‌بخشی به سبد دارایی‌ها، پوشش ریسک ارزی و مشارکت در بازارهای بین‌المللی با ریسک کنترل‌شده است.

بهناز اکبرپور، مدیر تحلیل کارگزاری سرمایه‌ گذاران ملی ایران