به گزارش صدای بورس، بحث افزایش ساعت معاملات بورس تهران از یک تغییر موقت آغاز و سپس به پرسشی در خصوص بازار سرمایه تبدیل شد: آیا بازار برای کاراتر شدن به زمان بیشتری نیاز دارد یا مسئله کوتاه بودن ساعت معاملات نیست؟ این پرسش زمانی پررنگ شد که پس از بازگشایی بازار در ۲۹ اردیبهشت، ساعت معاملات برای مدتی افزایش یافت و سپس دوباره به روال قبل بازگشت.
رفتوبرگشتی که نشان داد موضوع فقط یک تصمیم اجرایی ساده نیست، بلکه به برداشت سیاستگذار، آمادگی زیرساختها و نیاز واقعی فعالان بازار گره خورده است. نخستین تغییر، در دو روز ابتدایی بازگشایی بازار اتفاق افتاد. طبق اعلام قادر معصومی خانقاه، مدیر نظارت بر بورسهای سازمان بورس، در روزهای سهشنبه و چهارشنبه ۲۹ و ۳۰ اردیبهشت، یک ساعت به زمان معاملات سهام و ابزارهای مرتبط با سهام در بورس تهران و فرابورس ایران اضافه شد و معاملات تا ساعت ۱۳:۳۰ ادامه یافت. افزایش ساعت در نقطه آغاز پاسخی به شرایط خاص بازار و نه لزوماً اعلام یک سیاست دائمی بود.
چند روز بعد، مهدی زمانی، معاون عملیات بازار بورس تهران، از تمدید این تصمیم خبر داد و اعلام شد از ۹ خرداد ساعت پایان جلسه معاملاتی بازارهای سهام، صندوقهای سهامی و مشتقات آنها تا پایان هفته بعد، ۱۳:۳۰ خواهد بود. اما این وضعیت هم دوام نداشت و بورس تهران اعلام کرد از شنبه ۱۶ خرداد، زمان معاملات بازار سهام دوباره به بازه ۹ صبح تا ۱۲:۳۰ بازمیگردد. همزمان، مرحله معاملات پایانی یا TAL نیز از ساعت ۱۲:۴۵ تا ۱۳ برای نمادهای سهامی بازار اول و دوم بورس تهران عملیاتی شد.
برای گروهی از فعالان بازار، افزایش ساعت معاملات میتواند به معنای فرصت بیشتر برای کشف قیمت، توزیع بهتر سفارشها و افزایش نقدشوندگی باشد. در مقابل، گروهی دیگر میپرسند اگر بازار با محدودیتهایی مانند دامنه نوسان، صفنشینی، کمبود نقدینگی، ضعف زیرساخت و بیاعتمادی سرمایهگذاران روبهرو باشد، آیا اضافه شدن یک ساعت به تابلو، کیفیت معاملات را تغییر میدهد؟ پاسخ به این پرسش را باید در تجربه کوتاه افزایش یکساعته معاملات، اظهارات مدیران بازار سرمایه، نظرات فعالان بازار و در تحلیل کارشناسان دید.
سیاستگذار چه میگوید؟ از امکان افزایش ساعت تا نبود برنامه فوری
افزایش ساعت معاملات پیش از آنکه به محل اختلاف کارشناسان و فعالان بازار تبدیل شود، یک پرسش سیاستگذاری برای مدیران بازار سرمایه است. تجربه افزایش یکساعته معاملات پس از بازگشایی بازار نشان داد این تصمیم از نظر اجرایی قابل آزمون است، اما ادامه یا دائمی شدن آن به مجموعهای از ملاحظات عملیاتی، نظارتی و زیرساختی گره خورده است.
محمدعلی شیرازی، مدیرعامل فرابورس: احتمال افزایش زمان معاملات بازار سرمایه وجود دارد
بررسیها نشان میدهد بازار سرمایه از نظر زیرساختهای اجرایی، ظرفیت افزایش زمان معاملات را دارد و تجربه هفتههای پس از بازگشایی بازار نیز این موضوع را تأیید میکند. در همین راستا، طی دو هفته نخست پس از بازگشایی، زمان معاملات بازار افزایش یافت و معاملات در بازه زمانی طولانیتری انجام شد. این تجربه نشان داد که از منظر عملیاتی و اجرایی، امکان افزایش ساعات معاملاتی در بازار سرمایه وجود دارد. بر اساس اطلاعات دریافتی، هیأتمدیره بورسها در حال بررسی موضوع افزایش زمان معاملات هستند و این مسئله در دستور بررسی قرار دارد. هرچند هنوز تصمیم نهایی در این خصوص اتخاذ نشده، اما احتمال اعمال تغییرات در ساعات معاملاتی بازار وجود دارد. در صورت نهایی شدن این موضوع، جزئیات و زمان اجرای آن از طریق مراجع رسمی بازار سرمایه به اطلاع فعالان بازار خواهد رسید.
حمید یاری، معاون نظارت بر بورسها و ناشران: افزایش یکساعته زمان معاملات پس از رفع موانع قابل اجراست
در زمان بازگشایی بازار، به دلایل خاص و بهویژه با توجه به محدودیتهای دامنه نوسان در روزهای ابتدایی، نیاز داشتیم زمان معاملات را یک ساعت افزایش دهیم. درباره تداوم این شرایط بحثهایی انجام شده است و اگر امکان فراهم شدن زیرساختها و شرایط لازم وجود داشته باشد، از اجرای آن استقبال میکنیم. این اقدام از جنبههای مختلف با استقبال خوبی مواجه شد، هرچند نکاتی نیز وجود داشت که باید برطرف شود. در صورت رفع این موارد، اجرای مجدد آن در دستور کار قرار خواهد گرفت و مدیران بازار سرمایه برای آن برنامه دارند.
رضا عیوضلو، عضو هیأت مدیره سازمان بورس: ساعت معاملات بورس فعلاً تغییر نمیکند
در شرایط فعلی برنامهای برای افزایش زمان معاملات وجود ندارد و در صورت اتخاذ هرگونه تصمیم جدید در این زمینه، موضوع از طریق مراجع رسمی به اطلاع فعالان بازار خواهد رسید. برخی گمانهزنیها درباره افزایش زمان معاملات به تغییرات اعمالشده در هفتههای ابتدایی بازگشایی بازار بازمیگردد. در آن مقطع، بهمنظور هماهنگی بیشتر فرآیندهای اجرایی، تسویه معاملات و همچنین آمادهسازی زیرساختهای مرتبط با سایر ابزارهای مالی از جمله بازار مشتقه، تغییرات موقتی در زمانبندی معاملات اعمال شده بود.
وضعیت زیرساختها چگونه است؟
افزایش ساعت معاملات در ظاهر تنها یک تغییر تقویمی در زمانبندی بازار است؛ اما در عمل آزمونی برای سنجش ظرفیت عملیاتی بازار سرمایه محسوب میشود. بازاری که طی سالهای اخیر بارها با چالشهایی مانند فشار سفارشها، اختلالهای مقطعی سامانهها، کندی زیرساختهای معاملاتی و نارضایتی فعالان روبهرو بوده؛ حالا در برابر یک پرسش جدی قرار دارد: آیا زیرساختهای فنی، نظارتی و پسامعاملاتی توان همراهی با افزایش زمان معاملات را دارند؟ در همین راستا پاسخ شرکت سپردهگذاری مرکزی اوراق بهادار و تسویه وجوه درخصوص ظرفیتها و زیرساختها برای افزایش ساعات معاملات را میخوانیم.
محمود حسنلو، معاون فناوری و توسعه نوآوری شرکت سپردهگذاری مرکزی: سامانههای سپردهگذاری نیاز به اصلاح و بهبود دارند
در حال حاضر ظرفیت سامانههای سپردهگذاری به طور کامل پاسخگوی افزایش ساعت معاملات است اما نیاز به اصلاح وبهبود فرآیندهای گردش کار از سطح اول که کارگزار است تا سطوح بعدی شامل بورسها، سازمان بورس، سپردهگذاری مرکزی و مدیریت فناوری بورس تهران داریم.
در روزهایی که ساعات معاملات افزایش یافته بود؛ مشکلی مشاهده نشد و در تمام روزها زیرساختها و سامانهها برای روز کاری بعد آماده شد. مهمترین محدودیت در مقابل افزایش ساعات معاملات زیرساختها نیستند؛ بلکه فرآیندهایی است که از پایان بازار تا پایان تسویه معاملات در آن روز انجام میشود که باید حتما قبل از ساعت ۱۲ شب تمام شوند. در این فرآیندها کارگزاریها و شرکتهای نرمافزاری مربوطه، سازمان بورس، بورسها، سپردهگذاری مرکزی و مدیریت فناوری بورس تهران دخیل هستند. هماهنگی کامل و رعایت پروتکلهای زمانی در این فرآیندها ضروری است.
نبض بازار؛ فعالان بورسی با افزایش ساعت معاملات موافقاند؟
تصمیم درباره افزایش ساعت معاملات، هرچند در نهایت از مسیر سیاستگذاری و نهاد ناظر عبور میکند، اما بدون توجه به نگاه فعالان بازار نمیتوان درباره کارآمدی آن قضاوت کرد. ساعت معاملات، مستقیماً با رفتار معاملهگران، نحوه ثبت سفارشها، مدیریت نقدینگی و حتی فشار روانی روزانه فعالان بازار گره خورده است؛ بنابراین نظر بدنه بازار، بخشی مهم از تصویر این بحث است.
برای سنجش این موضوع اطلاعات بورس یک نظرسنجی را ترتیب داد. در این نظرسنجی ۶۰۶ نفر به این پرسش پاسخ دادند که آیا با افزایش ساعت معاملات موافق هستند یا زمان فعلی را کافی میدانند. از این تعداد، ۳۳۹ نفر معادل حدود ۵۶ درصد، با افزایش ساعت معاملات موافق بودند و ۲۶۷ نفر معادل حدود ۴۴ درصد، زمان فعلی معاملات را کافی دانستند.
این نتیجه نشان میدهد گرایش عمومی پاسخدهندگان اندکی به سمت افزایش ساعت معاملات است، اما فاصله دو گروه آنقدر زیاد نیست که بتوان از یک مطالبه یکپارچه در بازار سخن گفت. به بیان دیگر، افزایش ساعت معاملات برای بخشی از فعالان بازار میتواند نشانهای از پویایی بیشتر و فرصت گستردهتر برای معامله باشد، اما برای بخش قابلتوجهی دیگر، زمان فعلی همچنان کافی بوده و احتمالاً مسئله اصلی بازار در متغیرهایی فراتر از ساعت دادوستد جستوجو میشود. از این منظر، نظرسنجی بیش از آنکه پاسخی قطعی به بحث افزایش ساعت معاملات بدهد، شکاف نگاهها در بازار را نشان میدهد؛ شکافی که برای فهم دقیقتر آن باید به سراغ استدلال کارشناسان رفت و دید موافقت یا مخالفت با افزایش زمان معاملات بر چه مبنایی شکل گرفته است. (جدول شماره ۱)
کارشناسان چه میگویند؟
هفتهنامه اطلاعات بورس در نظرخواهی از جمعی از کارشناسان و فعالان بازار سرمایه، سه نگاه اصلی درباره افزایش ساعت معاملات را شناسایی کرد. از ۱۹ کارشناس و فعال بازار سرمایه، ۶ نفر با افزایش ساعت معاملات موافق بودند، ۱۱ نفر زمان فعلی یا حفظ وضعیت موجود را مناسبتر دانستند و ۲ نفر نیز افزایش ساعت را مشروط به اصلاحات مکمل ارزیابی کردند. (جدول شماره ۲)
موافقان معتقدند بازار امروز، با افزایش تعداد نمادها، رشد حجم معاملات، توسعه صندوقها و عملیات بازارگردانی دیگر با بازه معاملاتی سهونیمساعته قابل اداره نیست و زمان بیشتر میتواند به نقدشوندگی و کشف بهتر قیمت کمک کند.
در مقابل مخالفان میگویند مسئله اصلی بورس کمبود ساعت معاملات نیست؛ بلکه محدودیتهایی مانند دامنه نوسان، صفهای خرید و فروش، ضعف نقدینگی، زیرساختهای نرمافزاری و عملیاتی، اختلال سامانههای آنلاین کارگزاریها و بیاعتمادی سرمایهگذاران است. از نگاه این گروه افزایش ساعت بدون حل این مسائل، ممکن است فقط زمان صفنشینی و فرسایش بازار را بیشتر کند.
دیدگاه سوم افزایش ساعت را رد نمیکند، اما آن را مشروط میداند. در این نگاه افزایش زمان معاملات زمانی میتواند مفید باشد که همراه با بازنگری در دامنه نوسان، اصلاح نسبت کارمزد و مالیات به دامنه، تقویت زیرساختهای معاملاتی و هماهنگی ساعت معاملات ابزارهای مختلف بازار اجرا شود.
رأی فعالان بازار اندکی به نفع افزایش ساعت معاملات است، اما نظرخواهی کارشناسی تصویر محتاطانهتری ارائه میدهد. در این تصویر مسئله اصلی نه اصل افزایش زمان، بلکه شرایط اجرای آن است. این تصمیم زمانی میتواند اثرگذار باشد که در کنار اصلاح ریزساختار معاملات، تقویت سامانهها، بازنگری در دامنه نوسان و افزایش عمق بازار اجرا شود. در غیر این صورت زمان بیشتر ممکن است فقط به معنای کشیدهتر شدن همان مشکلات قبلی باشد؛ بازاری طولانیتر، اما نه لزوماً کاراتر.
-
مریم آقامحمدی - خبرنگار
- شماره ۶۳۴ هفته نامه اطلاعات بورس
نظر شما