سنگان؛ قطب جدید تولید آهن اسفنجی و فولاد سبز ایران

به گزارش صدای بورس، در پی خسارات وارد شده به بخشی از زیرساخت‌های صنعت فولاد کشور و طرح مباحثی پیرامون بازآرایی زنجیره تولید فولاد ایران، سید محمد رضوی، مدیرعامل فولاد شرق خراسان، درباره ظرفیت‌های منطقه سنگان برای توسعه صنعت فولاد، امکان انتقال بخشی از ظرفیت‌های تولید آهن اسفنجی کشور به این منطقه و نقش سنگان در آینده صنعت فولاد ایران توضیحاتی ارائه نمودند


وی با توجه به شرایط پیش آمده و ضرورت بازسازی بخشی از زیرساخت‌های فولادی کشور بیان نمودند هر بحرانی، در کنار تهدیدها، فرصت‌هایی را نیز ایجاد می‌کند. اگر قرار باشد درباره بازسازی ظرفیت‌های آسیب‌دیده صنعت فولاد تصمیم‌گیری شود، نباید صرفاً به بازگرداندن شرایط گذشته فکر کنیم؛ بلکه باید از این فرصت برای اصلاح برخی ساختارها و جانمایی‌های تاریخی نیز بهره ببریم.

سنگان امروز بزرگ‌ترین قطب معدنی سنگ آهن کشور است و بخش عمده کنسانتره و گندله ایران در این منطقه تولید می‌شود. بنابراین توسعه واحدهای احیای مستقیم در مجاورت معادن و کارخانه‌های گندله‌سازی، از منظر اقتصادی، فنی، زیست‌محیطی و راهبردی دارای مزیت‌های قابل توجهی است. که باید در چند بخش بدان پرداخته شود.
گام اول مزیت های اقتصادی این طرح:بدون تردید مهم‌ترین مزیت، کاهش هزینه‌های حمل‌ونقل مواد اولیه است.

اگر مبنای محاسبه را تأمین سالانه ۱۰ میلیون تن گندله از منطقه سنگان قرار دهیم، این میزان گندله قابلیت تولید حدود ۶.۹ میلیون تن آهن اسفنجی را خواهد داشت. در شرایط فعلی این ۱۰ میلیون تن گندله باید به واحدهای احیای مستقیم مستقر در مناطق مرکزی کشور حمل شود، در حالی که در صورت استقرار واحدهای احیا در سنگان، تنها حدود ۶.۹ میلیون تن آهن اسفنجی یا بریکت گرم (HBI) به مقصد واحدهای فولادسازی ارسال خواهد شد.

به این ترتیب سالانه حدود ۳.۱ میلیون تن از بار حمل‌شونده در کشور کاهش می‌یابد که این کاهش حمل‌ونقل تأثیری قابل توجهی بر شبکه جاده‌ای کشور خواهد داشت.
بعنوان مثال اگر ظرفیت متوسط هر تریلی را ۲۲ تن در نظر بگیریم، این میزان صرفه‌جویی معادل حذف حدود ۱۴۰ هزار سفر تریلی در سال خواهد بود.
با فرض فعالیت حمل‌ونقل در ۳۰۰ روز کاری سال، روزانه حدود ۴۹۷ کامیون تریلی سنگین از جاده‌های کشور حذف خواهد شد که با احتساب مسیر رفت و برگشت، معادل بیش از ۹۹۴ تردد کامیون در روز است.

این موضوع علاوه بر کاهش استهلاک جاده‌ها و پل‌ها، موجب افزایش ایمنی محورهای مواصلاتی و کاهش هزینه‌های نگهداری زیرساخت‌های حمل‌ونقل کشور خواهد شد. رضوی همچنین در خصوص صرفه‌جویی سوخت اعلام کرد:با فرض مصرف متوسط ۴۰ لیتر گازوئیل در هر ۱۰۰ کیلومتر برای کامیون‌های حمل مواد معدنی و فاصله تقریبی ۱۲۰۰ کیلومتری سنگان تا اصفهان، هر سفر حدود ۴۸۰ لیتر گازوئیل مصرف می‌کند.

بنابراین حذف حدود ۱۴۰ هزار سفر تریلی در سال، منجر به صرفه‌جویی حدود ۶۷ میلیون لیتر گازوئیل در سال خواهد شد.این میزان صرفه‌جویی علاوه بر کاهش هزینه‌های حمل‌ونقل، موجب کاهش انتشار آلاینده‌ها، کاهش تولید گازهای گلخانه‌ای و کاهش وابستگی کشور به مصرف سوخت‌های فسیلی نیز خواهد شد.علاوه بر مزایای فوق این تغییر جانمایی از منظر اقتصادی نیز دارای توجیه قابل توجهی است.

رضوی در ادامه به صرفه جویی قابل توجه در کاهش هزینه حمل و نقل پرداختند و اعلام نمودند بر اساس برآوردهای انجام‌شده، حذف حدود ۱۴۰ هزار سفر تریلی در سال، با احتساب قیمت تن کیلومتر فعلی متوسط هزینه هر سفر ۶۶۰ میلیون ریال پرداخت می شود که با حذف این میزان حمل، موجب صرفه‌جویی مستقیم حدود ۹۲ هزار و ۴۰۰ میلیارد ریال، معادل حدودی ۶۳ میلیون دلار در سال خواهد شد که با این صرفه جویی میتوان نسبت به برنامه ریزی ایجاد طرح های توسعه ای پایین دستی از قبیل ایجاد واحدهای فولاد سازی و نورد اقدام نمود.

البته این تنها بخشی از منافع اقتصادی طرح است. کاهش مصرف حدودی ۶۷ میلیون لیتر گازوئیل، کاهش استهلاک راه‌ها، کاهش هزینه تعمیر و نگهداری ناوگان، کاهش تصادفات جاده‌ای و کاهش آلودگی‌های زیست‌محیطی، منافع اقتصادی بسیار بیشتری را برای کشور به همراه خواهد داشت.

در واقع ارزش واقعی این طرح بسیار فراتر از صرفه‌جویی مستقیم در هزینه حمل‌ونقل است.

در ادامه ایشان و در گام دوم به موارد جانبی و زیرساختی از قبیل تامین آب اشاره نمودند و معتقدند توسعه صنایع فولادی در مناطق مرکزی کشور با محدودیت‌های آبی روبه‌رو است وقطعاً یکی از چالش‌های اصلی صنعت فولاد کشور، تمرکز بخشی از ظرفیت‌های تولیدی در مناطق کم‌آب مرکزی است.که با انتقال بخشی از زنجیره تولید به شرق کشور می‌تواند فشار بر منابع آبی مناطق مرکزی، به‌ویژه حوضه زاینده‌رود را کاهش دهد.

البته سنگان نیز نیازمند مدیریت علمی منابع آب است، اما از منظر آمایش سرزمین، استقرار صنایع معدنی در مجاورت معادن رویکردی منطقی‌تر و پایدارتر محسوب می‌شود.

مدیرعامل فولاد شرق خراسان در گام سوم گریزی به لزوم توجه به توسعه شرق کشور داشتند و بیان نمودند به اعتقاد من این موضوع یکی از مهم‌ترین مزایای این طرح است. توسعه واحدهای بزرگ احیای مستقیم در سنگان صرفاً یک پروژه صنعتی نیست؛ بلکه یک پروژه ملی برای توسعه منطقه‌ای است.

این اقدام می‌تواند هزاران فرصت شغلی مستقیم و غیرمستقیم ایجاد کند، زیرساخت‌های منطقه را توسعه دهد، از مهاجرت نیروهای متخصص جلوگیری کند و زمینه شکل‌گیری صنایع پایین‌دستی، مراکز تحقیقاتی و شرکت‌های دانش‌بنیان را فراهم آورد.

توسعه صنعت فولاد در سنگان می‌تواند به موتور محرک توسعه اقتصادی شرق کشور تبدیل شود و موجب رونق شهرستان‌های معدنی و مناطق کمتر برخوردار شرق ایران گردد.
در گام چهارم به موضوع فناوری های روز دنیا و توجه به تولید فولاد سبز پرداختند و اذعان داشتند این طرح می‌تواند به توسعه فناوری در صنعت فولاد کشور نیز کمک کند.اگر قرار باشد ظرفیت‌های جدیدی در سنگان احداث شود، ضرورتی ندارد که فناوری‌های گذشته را تکرار کنیم.

امروز فرصت مناسبی فراهم شده تا از جدیدترین فناوری‌های دنیا استفاده کنیم؛ فناوری‌هایی که مصرف انرژی کمتری دارند، بهره‌وری بیشتری ایجاد می‌کنند و آثار زیست‌محیطی کمتری به همراه دارند.

ما می‌توانیم واحدهای جدید را بر مبنای مفاهیمی مانند هوش مصنوعی، پایش آنلاین تجهیزات، تعمیرات پیشگویانه، اتوماسیون پیشرفته، دوقلوی دیجیتال و مدیریت هوشمند انرژی طراحی کنیم.این موضوع علاوه بر افزایش بهره‌وری، موجب رشد شرکت‌های دانش‌بنیان و توسعه دانش فنی داخلی نیز خواهد شد.
موضوع فولاد سبز نیز در آینده صنعت فولاد اهمیت خواهد داشت و اجرای فولاد سبز دیگر یک انتخاب نیست؛ بلکه به تدریج به یک الزام تبدیل می‌شود.

بازارهای جهانی به سمت کاهش انتشار کربن حرکت می‌کنند و تولیدکنندگان فولاد ناگزیر خواهند بود استانداردهای زیست‌محیطی سخت‌گیرانه‌تری را رعایت کنند.

احداث واحدهای جدید در سنگان این فرصت را فراهم می‌کند که از ابتدا زیرساخت‌های لازم برای بهره‌گیری از انرژی‌های تجدیدپذیر، هیدروژن سبز و فناوری‌های نوین کاهش انتشار کربن در طراحی کارخانه‌ها پیش‌بینی شود.به همین دلیل، سنگان می‌تواند در آینده به یکی از مراکز اصلی تولید فولاد سبز در ایران تبدیل شود.


در پایان وی اعلام داشتند اگر بخواهید یک پیشنهاد راهبردی برای آینده صنعت فولاد کشور ارائه نمود این است که نباید موضوع را صرفاً در قالب «بازسازی در محل فعلی» یا «انتقال کامل به سنگان» بررسی کرد.

راهکار منطقی، توسعه تدریجی ظرفیت‌های جدید آهن اسفنجی و HBI در سنگان در کنار حفظ بخشی از ظرفیت‌های موجود در مناطق فعلی است. این رویکرد ضمن حفظ مزایای مجتمع‌های موجود، موجب کاهش تمرکز تولید، توسعه شرق کشور، ارتقای فناوری، افزایش تاب‌آوری صنعت فولاد و حرکت کشور به سمت فولاد سبز خواهد شد.

سنگان امروز صرفاً یک منطقه معدنی نیست؛ بلکه می‌تواند با یک نگاه بلندمدت و توسعه‌محور به بزرگ‌ترین قطب تولید آهن اسفنجی، بریکت گرم، فولاد سبز و فناوری‌های نوین فولادی کشور و یکی از مهم‌ترین هاب‌های معدنی و فولادی خاورمیانه و آسیای میانه تبدیل شود.

این فرصت تاریخی نباید صرفاً به عنوان یک پروژه صنعتی دیده شود؛ بلکه باید آن را گامی مؤثر در مسیر توسعه متوازن، افزایش بهره‌وری ملی و ارتقای جایگاه صنعت فولاد ایران در منطقه و جهان و همچنین پدافند غیرعامل و مدیریت بحران دانست.