تجربه موفق بورس انرژی در صرفه‌جویی ۱.۵ میلیارد متر مکعب گاز

به گزارش صدای بورس محمد نظیفی در نشست بررسی اقتصاد انرژی ایران با موضوع (چالش‌های حکمرانی و تنظیم‌گری در انرژی ایران) که در دانشکده اقتصاد و مدیریت دانشگاه صنعتی شریف برگزار شد، اظهار داشت: در حوزه انرژی خلا جدی سیاستگذاری داریم و نمی‌دانیم که اهداف ضد رقابتی را دنبال می‌کنیم یا خیر؟ موقعی که قانونگذاری یا اجرای قوانین را پیگیری می‌کنیم، معمولا این بخش از لایحه مغفول می‌ماند.

وی افزود: اخیرا در برنامه هفتم به برق به عنوان صنعت نگاه شده که اتفاق خوبی است، اما تنظیم‌گری‌هایی که در این بخش رخ می‌دهد با استانداردهای بین‌المللی و اروپا فاصله زیادی دارد، یک شکاف نظری که نه تنها در بخش انرژی بلکه در همه حوزه‌ها وجود دارد، همین موضوع پایه‌ای و اساسی در اقتصاد است؛ مثلا وقتی سیاستگذاران از نگاه اقتصادی به موضوعات نگاه می‌کنند، بیشتر مسائل حسابداری را مد نظر قرار می‌دهند در بخش رگولاتوری یا تنظیم‌گری هم عمدتا نگاه فنی و مهندسی و دیسپچینگ در بخش انرژی وجود دارد نه دیدگاه اقتصادی.

نظیفی تصریح کرد: الان دیگر باید بدانیم انرژی ارزان برای همیشه تمام شده و باید قیمت اقتصادی برای انرژی بپردازیم وقتی با قطعی یا افت فشار گاز یا قطعی برق مواجهیم یعنی این کالا نرخ بی‌نهایت دارد اما وقتی سازوکاری طراحی می‌کنیم که بتوانیم با نرخ اقتصادی به آن کالا دسترسی پیدا کنیم، به معنی کاهش قیمت آن است؛ مثلا صنایع می‌گویند چرا قرار است برق یا گازوییل یا گاز گران شود؟

نظیفی گفت: یکی از مبانی سوددهی شرکت‌ها باید اقتصادی بودن نرخ انرژی باشد ولی در صنایع پتروشیمی، شرکت‌های ما خوراک را با نرخ پایین خریداری می‌کنند حتی وقتی به آنها می‌گوییم با استفاده از مکانیزم بازار نرخ گاز را تعیین کنید، مدیران انرژی می‌گویند مگر برای گاز باید پول بدهیم؟ چون در هنگام ایجاد این بیزینس، پی‌اس (بیزینس پلن) را با نرخ پایین انرژی توجیه‌پذیر کرده‌اند و اگر نرخ انرژی واقعی شود، دیگر ایجاد پتروشیمی به‌صرفه نیست.

مدیرعامل بورس انرژی با بیان اینکه علت مقاومت در برابر این تغییر، وجود یک سری ذی‌نفعان است که با فضای تاریک موجود در حوزه انرژی، منتفع می‌شوند، به وجود بازار هیدروکربوری بورس انرژی که در آن عرضه گازوییل به صورت رقابتی و شفاف انجام می‌شود اشاره کرد و گفت: آخرین کشف قیمت این کالا، بالای ۴۰ هزار تومان بوده است و همه شرکت‌هایی که خرید کرده‌اند، با زمینه انتفاع و سودآوری معامله کرده‌اند؛ بخش دیگر فضای گازوییل، عرضه این کالا با نرخ لیتری ۳۰۰ تومان است، این شکاف سنگین ۳۰۰ تا ۴۰ هزار تومان سبب شده تا برای عده‌ای منافع ایجاد کند.

وی ادامه داد: در بخش برق هم همینگونه است و کشف قیمت برق آزاد تا ۱۵ هزار تومان و برق سبز تا ۷ هزار تومان انجام می‌شود و به فروش می‌رود که برای صنایع خریدار این برق به‌صرفه است؛ این درحالی است که قیمت تمام شده تولید برق در نیروگاه تا ۷ هزار تومان در هر کیلو وات ساعت است و تولیدکننده برق در تابلوی برق معمولی که ۳۰۰ تومان در هر کیلووات ساعت به فروش می‌رساند، زیان‌ده است.

مدیرعامل بورس انرژی گفت: وقتی از توزیع عادلانه صحبت میکنیم باید اول بدانیم چه کالایی توزیع می‌شود که بر آن نام عادلانه گذاشت مثلا توزیع آبنبات باید به شکل مساوی برای همه باشد اما آنتی‌بیوتیک باید برای بیماران باشد که نام عادلانه بر آن نهاد. حال در حوزه برق هم باید ببینیم هدف از تولید و عرضه انرژی چیست؟ ایجاد رفاه عمومی یا ایجاد رقابت برای بنگاه‌های اقتصادی؟ آیا توزیع منافع فروش نفت برای همه مردم باید باشد یا صرفا ایرانیانی که در کشور حضور دارند؟ هنوز نتوانسته‌ایم پاسخ‌های مناسبی برای این سوالات پیدا کنیم.

نظیفی یادآور شد: یکی از منابع تأمین مالی دولت بانک‌هاست که همگی میزان انضباط مالی آن را می‌دانیم اما منبع دیگر، انتشار اوراق اسناد خزانه است که ریالی نکول نداشته و انضباط مالی آن در بالاترین حد ممکن است. چون اکوسیستم اوراق بدهی تا حدودی خارج از سازوکار دولتی فعال است و یک روز هم در پرداخت اصل و سود بدهی در سررسید اوراق، تاخیر نداشته است.

وی ادامه داد: در منطقه خودمان ارزانترین انرژی اعم از گازوییل و برق و بنزین را کشور ما در اختیار مردم قرار می‌دهد که نتیجه آن قاچاق گسترده سوخت از یک سو و نیاز گسترده به واردات فرآورده‌های نفتی از سوی دیگر است ما در بورس انرژی با استفاده از ابزار اوراق گواهی صرفه‌جویی، امکان فروش مازاد مصرف از محل صرفه‌جویی را برای دارنده انرژی یارانه‌ای ایجاد کرده‌ایم؛ از ابتدای عرضه اوراق گواهی صرفه‌جویی در بورس انرژی تاکنون ۱.۵ میلیارد مترمکعب گاز در کشور با استفاده از اوراق گواهی، صرفه‌جویی و به سایر مصرف‌کنندگان واگذار شده است که عمدتا گلخانه‌ها هستند اگر این ابزار به بخش خانگی هم تسری داده شود، خود مردم و مصرف‌کنندگان خانگی به فکر صرفه‌جویی بیشتر گاز و انتفاع از محل فروش آن در بورس انرژی می‌افتند.

وی خاطرنشان کرد: بر اساس آنچه در دنیا اتفاق افتاده و در ایران هم قابل رخ دادن است، تنظیم‌گری دو رکنی است که یک رکن آن دیسپچینگ است چون بازار سرمایه نمی‌تواند در خصوص مسائل فنی یا افت فشار گاز دخالت کند و نمی‌تواند نگهداری شبکه را انجام دهد بلکه بورس انرژی به عنوان تنظیم‌گر اقتصادی در حوزه انرژی می‌تواند عمل کند. مثلا در حوزه برق تا حدودی تنظیم‌گری اقتصادی به بورس انرژی منتقل شده است.