از فروش آبشاری شپدیس تا خروج پول از بازار/هزینه سنگین بی‌اعتمادی به بازار سرمایه

به گزارش صدای بورس،اتفاقات رخ داده در بازگشایی سهام پتروشیمی پردیس را نمی‌توان صرفاً یک رویداد محدود به یک نماد دانست. آنچه روز گذشته در معاملات شپدیس رخ داد، امروز آثار خود را در کلیت بازار سرمایه نشان داد؛ جایی که بی‌اعتمادی ایجادشده میان سرمایه‌گذاران به خروج پول و افزایش عرضه‌ها در بسیاری از نمادها منجر شد.

روز گذشته سهام پتروشیمی پردیس در شرایطی بازگشایی شد که در مرحله مچینگ با اقبال خریداران و قیمتی مثبت همراه بود. این در حالی بود که شرکت پس از عبور از شرایط دشوار ماه‌های گذشته، به مدار تولید بازگشته، به تولید پایدار رسیده و از منظر بنیادی نیز با نسبت قیمت به درآمد منطقی، یکی از نمادهای ارزنده بازار محسوب می‌شود. مجموعه این عوامل این انتظار را ایجاد کرده بود که بازگشایی نماد در فضایی متعادل و مبتنی بر واقعیت‌های بنیادی صورت گیرد.

اما در جریان معاملات پیوسته، برخی حقوقی‌ها به‌ویژه یکی از صندوق‌های اهرمی و مدیر آن، با عرضه‌های سنگین و آبشاری مسیر معاملات را تغییر دادند. هر میزان تقاضا از سوی سهامداران حقیقی وارد بازار می‌شد، با حجم بالایی از عرضه پاسخ داده می‌شد و عملاً اجازه شکل‌گیری تعادل طبیعی در سهم داده نشد. برآوردها نشان می‌دهد این گروه از حقوقی‌ها در مجموع حدود ۱.۶ میلیارد سهم را به فروش رساندند؛ رقمی که نه تنها روند معاملات شپدیس را تحت تأثیر قرار داد، بلکه فضای روانی کل بازار را نیز دگرگون کرد.

این اتفاق در حالی رخ داد که پیش از این بارها بر ضرورت حمایت از روند بازگشایی نمادهای بزرگ پس از جنگ رمضان تأکید شده بود و حتی این انتظار در بازار وجود داشت که حقوقی‌ها در روزهای ابتدایی بازگشایی از انجام عرضه‌های سنگین و مخرب خودداری کنند تا فرآیند کشف قیمت و بازگشت اعتماد سرمایه‌گذاران با کمترین تنش انجام شود. با این حال، آنچه در شپدیس رخ داد، پیام متفاوتی به فعالان بازار مخابره کرد.

نتیجه این پیام امروز به‌وضوح در بازار مشاهده شد. اگرچه معاملات با فضایی نسبتاً مثبت آغاز شد، اما نگرانی از تکرار رفتار مشابه در سایر نمادهای بزرگ و خدشه واردشده به اعتماد سرمایه‌گذاران باعث شد موجی از احتیاط و فروش در بازار شکل بگیرد. در مقاطعی از معاملات امروز، میزان خروج پول حقیقی از بازار به حدود ۲ هزار میلیارد تومان رسید؛ رقمی که نشان‌دهنده عمق نگرانی سرمایه‌گذاران از شرایط پیش‌رو بود. هرچند در ادامه معاملات با بهبود نسبی روند بازار، این رقم کاهش یافت و در نهایت به حدود ۸۰۰ میلیارد تومان رسید، اما نفس وقوع چنین خروج پولی بیانگر آسیبی است که به اعتماد فعالان بازار وارد شده است.

واقعیت آن است که بازار سرمایه بیش از هر عامل دیگری بر پایه اعتماد حرکت می‌کند. زمانی که سهامداران احساس کنند قواعد اعلام‌شده در عمل رعایت نمی‌شود یا برخی بازیگران بزرگ می‌توانند با عرضه‌های گسترده تعادل بازار را بر هم بزنند، طبیعی است که ریسک حضور در بازار را بالاتر ارزیابی کرده و ترجیح دهند سرمایه خود را از بازار خارج کنند.

نگرانی اصلی اکنون به بازگشایی سایر شرکت‌های بزرگ پس از جنگ رمضان بازمی‌گردد. قرار بود این بازگشایی‌ها زمینه بازگشت اعتماد، ورود نقدینگی و احیای رونق بازار را فراهم کند، اما تجربه شپدیس این دغدغه را ایجاد کرده است که اگر رویه مشابهی در سایر نمادها نیز تکرار شود، سهامداران با تردید بیشتری به استقبال این بازگشایی‌ها بروند و روند بازگشت سرمایه به بازار با مانع جدی مواجه شود.

در شرایط فعلی، بازار سرمایه بیش از هر زمان دیگری نیازمند ثبات، شفافیت و اعتمادسازی است. بسیاری از فعالان بازار معتقدند سازمان بورس طی هفته‌های اخیر تلاش‌های متعددی برای مدیریت شرایط بازار، بازگرداندن آرامش و فراهم کردن بستر مناسب برای بازگشایی نمادهای بزرگ انجام داده بود، اما اتفاقات رخ داده در بازگشایی شپدیس و عرضه‌های سنگین برخی حقوقی‌ها، بخش مهمی از این تلاش‌ها را تحت‌الشعاع قرار داد.

امروز دیگر موضوع صرفاً افت یا رشد یک سهم نیست؛ مسئله اصلی حفظ اعتماد سرمایه‌گذاران به سازوکار بازار است. اگر قرار باشد سهامداران در هر بازگشایی بزرگ نگران عرضه‌های آبشاری و برهم خوردن تعادل معاملات باشند، مسیر بازسازی اعتماد عمومی به بازار سرمایه دشوارتر خواهد شد. از همین رو انتظار می‌رود نهاد ناظر ضمن بررسی دقیق معاملات روزهای اخیر، نسبت به شفاف‌سازی عملکرد بازیگران بزرگ و جلوگیری از تکرار رفتارهایی که اعتماد عمومی را تضعیف می‌کند، اقدام کند؛ چرا که در شرایط کنونی، اعتماد سرمایه‌گذاران ارزشمندترین سرمایه بازار سرمایه است.