آژانس بین‌المللی انرژی: خرید پیش‌دستانه، تقاضای سوخت در ماه مارس را افزایش داد

به گزارش صدای بورس، آن‌طور که آژانس بین‌المللی انرژی گزارش داده است، تاثیر جنگ در منطقه بر سوخت‌های جاده‌ای تا به امروز نسبتا ناچیز بوده و رشد سالانه تحویل بنزین و گازوئیل حتی بین ماه‌های فوریه تا مارس حدود ۳۰۰ هزار بشکه در روز شتاب گرفته است. این امر نشان می‌دهد که مصرف‌کنندگان و کسب‌وکارها به دلیل نگرانی از احتمال بروز اختلال در عرضه، اقدام به ذخیره‌سازی سوخت کرده‌اند.

به بیان دیگر، با آغاز جنگ و افزایش قیمت سوخت، بسیاری از مصرف‌کنندگان و شرکت‌ها در کشورهای مختلف، به دلیل نگرانی از کمبود یا گرانی بیشتر، اقدام به خرید و ذخیره‌سازی سوخت کردند. این رفتار موجب شد تقاضای جهانی در ماه مارس به شکل غیرواقعی افزایش یابد. به بیان دیگر رشد مصرف نه ناشی از افزایش واقعی مصرف، بلکه بیشتر ناشی از خرید پیش‌دستانه بود.

با فروکش کردن این موج هیجانی، از ماه آوریل به بعد تقاضا کاهش یافت، زیرا بخش زیادی از نیاز مصرف‌کنندگان قبلا تامین شده بود.

رشد غیرمنتظره تقاضا در اوج افزایش قیمت‌ها

طبق مفروضات استاندارد اقتصادی، افزایش قیمت‌ها باید منجر به کاهش تقاضا شود. قیمت‌های مصرف‌کننده از ابتدای سال جاری تا ۵۰ درصد افزایش یافته است. با این حال، داده‌های ماه مارس که اکنون برای چندین بازار عمده در دسترس است، نشان می‌دهد که میزان تحویل سوخت در نخستین ماه آغاز جنگ در خلیج فارس نسبتا قوی بوده است. رشد سالانه بنزین و گازوئیل در سطح جهانی نسبت به ابتدای سال ۲۰۲۶ سرعت بیشتری گرفته و به ترتیب حدود ۴۵۰ هزار و ۵۶۰ هزار بشکه در روز افزایش یافته است. این میزان از پیش‌بینی‌های قبلی آژانس نیز در مجموع ۴۰۰ هزار بشکه در روز فراتر رفته است.

به طور معمول فرض گرفته می‌شود که اثر افزایش قیمت‌ها بر کاهش تقاضا با تاخیر همراه است و حدود یک ماه طول می‌کشد تا قیمت‌های عمده‌فروشی خود را در قالب کاهش تقاضا نشان دهند. علاوه بر این، اقدامات دولت‌ها برای حمایت از مصرف‌کنندگان در برابر افزایش هزینه‌ها نیز به حفظ تقاضا کمک کرده است. با این وجود، این عوامل برای توجیه پایداری غیرمنتظره در میزان تحویل سوخت در برخی کشورها کافی نیست. احتمال دارد که شتاب رشد تقاضا در ماه مارس، تا حدی ناشی از احساس عمومی نسبت به تداوم افزایش قیمت‌ها باشد که مصرف‌کنندگان را به خرید پیش‌دستانه و ذخیره‌سازی سوخت ترغیب کرده است.

برای نمونه، نتایج «نظرسنجی مصرف‌کنندگان دانشگاه میشیگان» در ماه آوریل نشان داد که انتظارات برای افزایش قیمت‌ها در ایالات متحده طی سال آینده نسبت به ماه فوریه ۱.۳ واحد درصد رشد داشته است، هرچند این انتظارات در گزارش ماه مه تا حدی تعدیل شد.

موج خرید هیجانی در اروپا

داده‌های روزانه نمونه‌گیری شده از جایگاه‌های سوخت بریتانیا نشان می‌دهد که بلافاصله پس از آغاز جنگ در خاورمیانه، موجی از تقاضا ایجاد شد. افزایش سالانه فروش بنزین و گازوئیل در اوایل ماه مارس به ترتیب به ۳۹ و ۱۹ درصد رسید که حاکی از آن است که مصرف‌کنندگان در پیش‌بینی افزایش قیمت‌های بیشتر، سوخت ذخیره کرده‌اند. متعاقب این جهش، میزان فروش در هفته‌های بعد کاهش یافت و به نرخ رشد مشاهده شده در ماه‌های ژانویه و فوریه بازگشت. با این حال، به دلیل همان جهش اوایل مارس، مجموع فروش بنزین و گازوئیل در جایگاه‌های بریتانیا با رشد سالانه نزدیک به ۳ درصد همراه بود و میزان تحویل سوخت نیز ۸.۴ درصد افزایش یافت.

داده‌های مقدماتیِ مصرف دهه‌محور فرانسه که توسط «کمیته حرفه‌ای نفت» تهیه شده است، الگوی بسیار مشابهی را نشان می‌دهد که گویای رفتارهای مشابه مصرف‌کنندگان است. مجموع فروش سوخت جاده‌ای در ده روز اول ماه مارس نزدیک به ۲۵ درصد جهش داشت و پس از آن روند نزولی پیدا کرد. گرچه میانگین فروش در ماه مارس با رشد اندکی همراه بود، اما در ماه آوریل، با ادامه تاثیر فشار قیمت‌های بالا و کاهش نیاز به خرید به دلیل تکمیل ذخایر مصرف‌کنندگان، میزان فروش ۷.۱ درصد کاهش یافت.

تکرار الگو در سایر بازارهای جهان

خرید پیش‌دستانه در انتظار افزایش قیمت‌ها تنها محدود به اروپا نبوده است. در هند، قیمت سوخت جاده‌ای از اواسط سال ۲۰۲۲ تقریبا بدون تغییر باقی مانده، اما شایعات مداوم درباره افزایش قریب‌الوقوع قیمت‌ها باعث ایجاد خرید از روی ترس در برخی مناطق شد.

رشد سالانه تقاضا برای بنزین و گازوئیل در هند در ماه مارس به ترتیب به ۷.۸ و ۶.۴ درصد رسید که به وضوح از نرخ‌های سال ۲۰۲۵ فراتر بود. با اینکه داده‌های مقدماتی ماه آوریل نشان‌دهنده تعدیل در رشد تقاضای ملی است، اما گزارش‌هایی از خرید از روی ترس و احتکار سوخت در سطح محلی همچنان به گوش می‌رسد.

این الگوها احتمالا در سایر نقاط جهان نیز تکرار شده است، از جمله در ایالات متحده با ۰.۵ درصد رشد سالانه برای بنزین و چین با ۲.۷ درصد رشد که هر دو بازار پس از شروع سال با دو ماه کاهش تقاضا، دوباره به مسیر رشد بازگشتند. اگر جهش فروش در ماه مارس در واقع ناشی از اقدام محتاطانه رانندگان برای پُر کردن باک خودروها بوده باشد و نه افزایش واقعی فعالیت‌های رانندگی، فروش در ماه‌های آینده کاهش خواهد یافت.

این موضوع با پیش‌بینی آژانس همخوانی دارد که اثرات ناشی از قیمت بر کاهش تقاضای سوخت، از ماه آوریل به بعد بیشترین نمود خود را خواهد داشت. برآورد آژانس این است که همانند فرانسه، تحویل جهانی بنزین و گازوئیل در ماه آوریل وارد مرحله انقباض ۴۶۰ هزار بشکه‌ای نسبت به سال قبل شده است و در صورت کاهش نیافتن قیمت‌ها، این روند در سه‌ماهه دوم سال ۲۰۲۶ عمیق‌تر شده و تا نیمه دوم سال نیز ادامه خواهد یافت.