جنگ ایران؛ گران‌ترین اشتباه اقتصادی ترامپ برای اروپا

به گزارش صدای‌بورس، با گذشت دو ماه از تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونی به ایران، اکنون آثار و تبعات این تجاوز بیش از پیش زندگی مردم در سراسر جهان را تحت تاثیر خود قرار داده است؛ تحولاتی که تشدید رکود و تورم مهمترین شاخصه آن است؛ آنچه این جنگ را از مناقشات پیشین متمایز می‌کند، بسته شدن تنگه هرمز به عنوان شاهرگ حیاتی انرژی جهان است که زنجیره‌های تأمین جهانی را آشفته و رشد اقتصادی بسیاری از کشورها بویژه در اروپا را نصف کرده است.

در چنین شرایطی مهم‌ترین پرسش این است که این جنگ تحمیلی، چه هزینه‌های اقتصادی را بر کشورهای جهان تحمیل کرده و خروج از این بحران چه زمانی ممکن خواهد بود؟

در حالی که در ابتدای جنگ تصور می‌شد، آثار و تبعات آن محدود به ایران و یا خاورمیانه باشد اما اظهارات اخیر مسئولان اروپایی پرده از واقعیت ها برداشته است؛ جدیدترین اظهارات مقامات آلمانی نشان می‌دهد که این کشور اروپایی بیشترین ضربه را از این مناقشه خورده است. «لارس کلینگبیل»، وزیر دارایی آلمان به تازگی فاش کرد که جنگ ترامپ با ایران، رشد اقتصادی آلمان را نصف کرده و هزینه‌های سوخت و انرژی را به رغم عدم دخالت برلین در این جنگ، به شدت افزایش داده است.

این واقعیت تلخ نشان می‌دهد که جنگ علیه ایران، یک بحران منطقه‌ای نیست، بلکه زنجیره‌های تأمین انرژی و صنعت آلمان را هدف گرفته است. همچنین صنعت خودروسازی آلمان که پیش از این با بحران انرژی ناشی از جنگ اوکراین دست‌وپنجه نرم می‌کرد، اکنون با تشدید قیمت حامل‌های انرژی و قطعی زنجیره تأمین قطعات از مسیر تنگه هرمز، فلج شده است.

واضح است که مقصر اصلی این وضعیت، آمریکا و اسرائیل هستند که با آغاز جنگ علیه ایران، ثبات انرژی جهان را بر هم زدند. آلمان که خود را بی‌گناه و بی‌رابطه با این جنگ می‌داند، عملاً گروگان سیاست‌های کاخ سفید شده است.

کاترینا رایش وزیر اقتصاد فدرال آلمان از حزب محافظه‌کار اتحادیه دموکرات مسیحی (CDU)، در برلین فقط خبرهای بدی برای ارائه داشت. او انتظار دارد جنگ در خلیج فارس رشد اقتصادی آلمان را در سال جاری میلادی به تنها نیم درصد محدود کند.

مشکلات اقتصادی در اروپا محدود به آلمان نیست بلکه کشورهای دیگری چون ایتالیا نیز پیش بینی های رشد خود را به شدت کاهش داده اند جورجیا ملونی نخست‌وزیر ایتالیا هفته گذشته اعلام کرد: اولویت کنونی من مهار فشارهای تورمی بر قیمت‌ها به ویژه انرژی، با توجه به تاثیر جنگ آمریکا علیه ایران است؛ در شرایط کنونی بحران بین‌المللی که با آن مواجه هستیم، موضوع کنترل قیمت‌ها و انرژی، جلوگیری از تاثیر تورمی که به وضوح رشد تولید ناخالص داخلی را نابود می‌کند، باید یک اولویت تلقی شود.

در نقطه‌ مقابل آلمان و ایتالیا، اقتصاد اسپانیا عملکردی شگفت‌انگیز از خود نشان داده است. براساس داده‌های منتشر شده توسط موسسه ملی آمار اسپانیا (INE)، تولید ناخالص داخلی این کشور در سه ماهه اول سال جاری میلادی نسبت به سه ماهه قبل، ۰.۶ درصد رشد داشته و در مقیاس سالانه به ۲.۷ درصد رسیده است؛ در این رابطه «کارلوس کوئرپو»، وزیر اقتصاد اسپانیا، در گفت‌گویی اعلام کرد: اقتصاد اسپانیا در آغاز سالی که با جنگ در ایران همراه بود، نرخ رشد خود را حفظ کرده است.

او این موفقیت را مرهون سرمایه‌گذاری در انرژی‌های تجدیدپذیر (با سهم ۵۵ درصدی در سبد انرژی)، تنوع‌بخشیدن به منابع واردات نفت (آمریکا و آفریقا به جای خلیج فارس) و بسته ۵ میلیارد یورویی حمایت از خانوارها و کسب‌وکارها دانست . با این حال، این رشد بدون هزینه نبوده است. نرخ تورم اسپانیا در سایه جنگ افزایش یافت و اگرچه در آوریل به ۳.۲ درصد کاهش یافت، اما قیمت سوخت همچنان بالا باقی مانده است که البته بانک مرکزی اسپانیا پیشتر درباره کندی قابل توجه اقتصاد در صورت تداوم جنگ هشدار داده بود.

در این رابطه اورسولا فون‌درلاین رئیس کمیسیون اروپا هفته گذشته در سخنانی با تاکید بر اینکه پیامدهای درگیری در غرب آسیا ممکن است ماه‌ها یا حتی سال‌های آینده ادامه داشته باشد، از بحران اخیر انرژی به عنوان دومین بحران بزرگ انرژی در مدت کوتاه چهار سال یاد کرد برای برون رفت از بحران انرژی در اروپا سه دسته اقدامات را مطرح کرد: اول، افزایش هماهنگی در سطح اروپا. محافظت از مصرف‌کنندگان و کسب‌وکارها و سوم مدرن‌سازی مصرف انرژی سیستماتیک.

تنگه هرمز؛ گلوگاه اقتصاد جهان

به اذعان کارشناسان سیاسی و اقتصادی، یکی از برگ‌های برنده ایران در این جنگ، بستن تنگه هرمز بوده است که ابتدا با مدیریت تردد شناورها بر اساس کنوانسیون های بین المللی در شرایط تخاصم و جنگ آغاز شد و سپس به دلیل اقدام آمریکا در محاصره دریایی ایران، به بستن کامل آن منتهی شد.

این آبراه باریک که بین ایران و عمان قرار دارد، به طور طبیعی مسیر عبور یک پنجم نفت خام و گاز طبیعی مایع جهان را تشکیل می‌دهد. بانک جهانی هشدار داده که جنگ در خاورمیانه بزرگ‌ترین کاهش عرضه نفت در تاریخ را رقم زده و قیمت انرژی در سال جاری به طور متوسط حدود یک چهارم افزایش خواهد یافت.

«تحلیلگران مؤسسه آکسفورد اکونومیکس» معتقدند که بازگشت صادرات نفت از مناطق جنگی به سطح قبل از جنگ، فرآیندی بسیار زمان‌بر است. به عنوان مثال، سه سال پس از جنگ خلیج فارس در سال ۱۹۹۱ میلادی تولید نفت عراق و کویت هنوز بیش از ۶۰ درصد کمتر از سطح قبل از جنگ بود.

با تعطیل شدن تنگه هرمز، کشتی‌ها باید مسیرهای دور و پرهزینه‌تری را برای حمل نفت طی کنند که این موضوع خود به افزایش قیمت‌ها دامن می‌زند. پیش‌بینی بانک جهانی این است که حداقل شش ماه طول می‌کشد تا حمل‌ونقل دریایی از طریق تنگه هرمز به شرایط عادی بازگردد و در این بازه زمانی، اقتصاد جهانی با شوک بی‌سابقه‌ای دست‌وپنجه نرم خواهد کرد.

بازیابی اقتصاد چقدر زمان می‌برد؟

پرسش کلیدی که ذهن بسیاری از تحلیلگران را به خود مشغول کرده، این است که اقتصاد کشورهای درگیر جنگ (و حتی کشورهای ثالث مانند آلمان) چه زمانی می‌تواند به شرایط عادی بازگردد. بر اساس تحلیل مؤسسه آکسفورد اکونومیکس، تورم ناشی از جنگ ایران احتمالاً دو تا سه سال پس از پایان درگیری‌ها به طور کامل از بین خواهد رفت اما خوش‌بینانه‌ترین سناریوها حاکی از آن است که حتی با فرض آتش‌بس فوری، اثرات روانی و اختلالات لجستیکی، اقتصاد آلمان و سایر کشورهای اروپایی حداقل یک سال دیگر درگیر خواهد بود.

در خصوص بازگشت به مدار رشد اقتصادی، تجربه جنگ‌های گذشته نشان می‌دهد که کشورهایی به طور مستقیم درگیر جنگ (مانند خود ایران) بودند، برای رفع مشکلات اقتصادی و بازسازی زیرساخت‌ها، نیازمند برنامه‌های پنج ساله هستند. اما کشورهایی که فقط از محل شوک انرژی آسیب دیده‌اند، می‌توانند ظرف ۱۸ تا ۲۴ ماه خود را بازیابی کنند، مشروط به اینکه جنگ تمدید نشود.

باید گفت که منشاء تمامی این بحران‌ها، اقدام نظامی غیرقانونی آمریکا و اسرائیل علیه ایران است. ترامپ که تصور می‌کرد با یک کارزار نظامی کوتاه می‌تواند ایران را تسلیم کند، اکنون شاهد است که اقتصاد متحدانش در اروپا در حال فروپاشی است. حتی کشورهای عربی منطقه نیز در این باتلاق گرفتار شده‌اند. امارات به رغم خروج از اوپک، همچنان از تبعات بسته شدن تنگه هرمز در رنج است. عربستان سعودی نیز با وجود ذخایر عظیم نفتی، قادر به صادرات از مسیر جایگزین با هزینه معقول نیست.

جالب توجه آنکه خود رژیم صهیونیستی نیز از این جنگ مصون نمانده است. تحلیلگران اقتصادی اسرائیل گزارش داده‌اند که هزینه‌های جنگ و توقف صادرات گاز از میادین مشترک با منطقه، رشد اقتصاد این رژیم را منفی کرده است. آمریکا نیز به رغم تبلیغات پیروزی‌خواهانه ترامپ، با موج جدیدی از تورم مواجه است. "تحلیلگران وال‌استریت" پیش‌بینی کرده‌اند که تورم در آمریکا حتی با فرض برقراری آتش‌بس، از ۴ درصد عبور خواهد کرد.