بازار سرمایه در روزهای حساسی به سر میبرد. بازگشایی بورس در شرایط کنونی، یک تصمیم ساده و خطی نیست؛ بلکه به ترکیبی از اقدامات فوری، احتیاطی و زیربنایی نیاز دارد. در این یادداشت بر اساس نظرات بیان شده توسط مسئولان سازمان بورس و اوراق بهادار، چهار سناریوی کلیدی مرور و برای هر کدام، پیشنهاداتی ارائه میشود.
بورس در وضعیت «تنش نیمهفعال»
اولین سناریو، وضعیت «تنش نیمهفعال» است. یعنی همان شرایط فعلی که نه جنگ تمامعیار است و نه صلح پایدار. در این حالت، هدف اصلی حفظ حداقل نقدشوندگی بدون ایجاد شوک تازه است. پیشنهاد مشخص این است که بازگشایی به صورت مرحلهای انجام شود: یعنی علاوه بر صندوقهای درآمد ثابت، صندوقهای طلا و کالایی، صندوقهای مختلط و سهامی وارد مدار شوند ونهادهای حمایت کننده واحدهای این صندوقها را خریداری کنند تا منابعی برای خرید سهام توسط آنها ایجاد شود در گام بعد با آزادسازی سهام شرکتهایی که شفاف سازی کرده اند بخشی از سهام توسط این صندوقها که مورد حمایت قرار گرفته اند انجام شود و بخش دیگر توسط صندوقهای حمایت و تثبیت و صندوق توسعه ملی انجام شود هلدینگها هم بخشی از سهام خود و شرکتهای تابعه را بازخرید کنند. اما مهمترین رکن، الزام به شفافیت اطلاعاتی است. هیچ نمادی نباید بدون انتشار گزارش شفاف از خسارتها و وضعیت عملیاتی بازگشایی شود و خریدها هم روزانه شفاف سازی و اعلام عمومی شود.
بازار در سناریوی «تشدید درگیری»
سناریوی دوم، تشدید درگیریها و تعطیلی کامل است. در این وضعیت، هدف جلوگیری از نابودی ارزش سهامداران در سقوط آزاد بازار است. بهترین کار، تداوم تعطیلی همه معاملات سهام و صندوقها و همزمان، فعالسازی یک «گروه ویژه بحران» با حضور بانک مرکزی، وزارت اقتصاد، نهادهای نظامی و صندوق توسعه ملی است تا زیرساختها حفظ شده و برنامهای برای پس از بحران تدوین شود.
مدیریت هیجانات در «آتشبس بدون توافق»
سناریوی سوم، آتشبس بدون توافق سیاسی است. این حالت شکنندهترین و شاید محتملترین وضعیت محسوب میشود؛ صلحی ناپایدار که میتواند بازار را با صفهای فروش سنگین مواجه کند. در اینجا باید هیجانات اولیه را مدیریت کرد. پیشنهاد عملی، اعمال دامنه نوسان محدود (مثلاً ۲± درصد) یا دامنه نامتقارن (مثلاً منفی ۳ و مثبت ۱) است. همچنین بهره مندی از عملیات صندوق تثبیت، تسهیلات بانکی و تشویق خرید نهادی میتواند کارساز باشد. خریداران در سه روز اول باید با قدرت کامل وارد عمل شوند تا شوک بازار رفع شود.
در این حالت توصیه میشود صفهای فروش سهام نباید بیش از سه روز ادامه یابد، در غیر اینصورت باید نسبت به رفع گره یا تدابیر خاص اقدام کرد.
سناریوی «آتشبس توام با توافق»
چهارمین سناریو، آتشبس همراه با توافق سیاسی است؛ خوشبینانهترین حالت. هدف، هدایت نقدینگی سرگردان به سوی بازار و بهرهمندی از رونق پساتوافق است. در این سناریو، دامنه نوسان به تدریج آزاد میشود و به وضعیت عادی بازمیگردد. همچنین باید مقدمات عرضههای اولیه بزرگ، راهاندازی صندوقهای جسورانه و توسعه بازار مشتقات (بهویژه اختیار فروش) فراهم شود.
چند پیشنیاز بنیادین برای بورس
گذشته از این چهار سناریو، چند اقدام پیشنیاز برای همه حالات وجود دارد. نخستین اقدام، ارزیابی بنیادین مجدد شرکتها بر اساس نرخهای جدید ارز (توافقی، نیما و آزاد) و برآورد دقیق خسارتهای فیزیکی و کاهش تولید است. اقدام دوم، ایجاد پنجرههای نقدشوندگی اضطراری است. سامانهای که سهامداران بتوانند تا سقف مشخص، سهام خود را با تخفیف به صندوقهای توسعه یا نهادهای مالی بفروشند. در گام سوم، تمهیدات حقوقی مانند تمدید مهلت افشای صورتهای مالی و معافیت شرکتهای خسارتدیده از جرایم تنظیم مقررات است. در مرحله چهارم نیز اگر به شرکتی معافیت یا تسهیلاتی برای جبران داده میشود اطلاع رسانی عمومی از مدت این مساعدت و عواید احتمالی انجام شود.
«اعتماد»، شرط اصلی بقای بازار
آنچه مسلم است مولفه اصلی همچنان «اعتماد» است. بازگشایی بدون منابع کافی، میتواند جبرانناپذیرتر از خود تعطیلی باشد. تجربه تلخ تیر ۱۴۰۴ نشان داد که منقطع بودن حمایت و ناکافی بودن منابع در زمان بازگشایی، سرمایه حقیقی سنگینی از بازار خارج میشود. از سوی دیگر، باید میان فشار سهامداران برای نقد کردن دارایی و حفظ سلامت نظام مالی تعادل برقرار کرد.
راهبرد کلیدی؛ بازگشایی مرحلهای با مشارکت حداکثری
توصیه نهایی، اتخاذ راهبرد «بازگشایی مرحله ای با مشارکت حداکثری» است. حتی در بهترین سناریوها (آتشبس همراه با توافق سیاسی)، بازار باید با حداکثر احتیاط و با ابزارهای کنترلی کامل بازگشایی شود. هدف، جلوگیری از تکرار ریزشهای سنگین پس از آتشبسهای موقتی است که در گذشته تجربه کردهایم. بازار سرمایه ایران بارها نشان داده که شتاب زدگی، دشمن ثبات است.
بیایید این بار، گام به گام پیش برویم. ضمن اینکه باید همه فعالان بازار را دعوت کرد تا در قالب پویشی ملی و میهنی وارد صحنه شوند و از مسئولان کشور هم استمداد داشت که در سال اقتصاد مقاومتی در سایه وحدت ملی و امنیت ملی برای نشان دادن اعتماد ملی به سرمایه ملی به یاری بازار سرمایه آمده تا پیامی واضح از اتحاد برای سازندگی به دنیا منتقل شود.
-
جواد وکیلی - صاحبنظر بازار سرمایه
نظر شما