غول‌های فولادی و پتروشیمی زیر آتش/سرنوشت ۱۱۴۰ همت سرمایه چه می‌شود؟

به گزارش صدای بورس،از ۹ اسفند ۱۴۰۴، با آغاز درگیری مستقیم میان ایران، ایالات متحده و رژیم صهیونیستی، بورس تهران عملاً وارد عمیق‌ترین شوک تاریخ فعالیت خود شد. هم‌زمان با انتشار نخستین اخبار حملات، نهاد ناظر بازار سرمایه در اقدامی فوری، معاملات سهام را از ابتدای جلسه معاملاتی شنبه ۹ اسفند متوقف کرد؛ تصمیمی که تا امروز، ۱۵ فروردین ۱۴۰۵، همچنان پابرجاست و تنها صندوق‌های درآمد ثابت و برخی ابزارهای کالایی امکان معامله پیدا کرده‌اند. در مرکز این بحران، فهرستی از بزرگ‌ترین و استراتژیک‌ترین شرکت‌های بورسی قرار دارند که مستقیم یا غیرمستقیم هدف حمله و آسیب واقع شده‌اند؛ شرکت‌هایی با مجموع ارزش بازاری بیش از ۱٬۱۴۰ همت که ستون فقرات فولاد، انرژی، پتروشیمی و دارو در اقتصاد ایران محسوب می‌شوند.

در بخش فولاد، فولاد مبارکه اصفهان با ارزشی حدود ۵۰۳ همت، به‌عنوان بزرگ‌ترین شرکت گروه فلزی، بیشترین حساسیت را برانگیخته است. در کنار آن، فولاد خوزستان (۴۹ همت)، فولاد آلیاژی ایران (۱۸٫۵ همت)، فولاد هرمزگان (۲۱٫۷ همت) و فولاد کویر (۸٫۲ همت) زنجیره‌ای را تشکیل می‌دهند که از اسلب و بیلت تا محصولات آلیاژی و میلگرد را دربر می‌گیرد. هرگونه اختلال عملیاتی، آسیب زیرساختی یا توقف تولید در این حلقه‌ها، مستقیماً بر صادرات غیرنفتی، تأمین نیاز صنایع داخلی و در نهایت رشد اقتصادی اثر می‌گذارد. بازار سرمایه پیش از توقف معاملات، این ریسک را با افزایش فشار فروش و صف‌های سنگین در نمادهای مرتبط منعکس کرده بود؛ اما قفل شدن تابلو عملاً قیمت‌گذاری ریسک را متوقف و آن را به آینده‌ای نامعلوم موکول کرده است.

در حوزه انرژی و پالایش، پالایش نفت تهران با ارزشی در حدود ۲۰۰ همت، یکی از کلیدی‌ترین بازیگران فهرست آسیب‌دیده است. در کنار آن، فجر انرژی خلیج فارس (حدود ۴۹٫۸ همت، در بازار پایه)، تأمین‌کننده حیاتی خوراک و سرویس‌های جانبی برای بخش مهمی از مجتمع‌های پتروشیمی جنوب کشور است. هر دو شرکت، علاوه بر نقش استراتژیک در تأمین سوخت و انرژی، برای دولت در شرایط جنگی، منبعی مهم برای درآمد ارزی و ریالی محسوب می‌شوند. تنش‌ها و آسیب‌ها در این بخش، نه‌تنها ارزش سهام، بلکه انتظارات تورمی، چشم‌انداز بودجه‌ای و ثبات اقتصاد کلان را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

زنجیره پتروشیمی نیز به‌شدت در معرض ریسک قرار گرفته است. براساس داده های بازارپایه پتروشیمی بندر امام، به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین هاب‌های پتروشیمی کشور، در کنار پتروشیمی امیرکبیر (شکبیر، با حدود ۵۲ همت)، پتروشیمی مارون (۱۱۲ همت) و پتروشیمی شهید تندگویان (شگویا، ۲۵٫۵ همت)، پیوند حیاتی میان گاز، نفت و صنایع پایین‌دستی را شکل می‌دهند. هرگونه آسیب به این مجموعه‌ها، به معنای کاهش تولید، افت صادرات، دشواری در ایفای تعهدات بین‌المللی و فشار بیشتر بر تراز تجاری کشور است. بازار سهام، با تعطیلی طولانی، فعلاً امکان انعکاس این شوک‌ها در قیمت‌ها را پیدا نکرده؛ اما پس از بازگشایی، احتمال نوسانات بسیار شدید و بازتسعیر ریسک‌ها در این گروه‌ها دور از ذهن نخواهد بود.

در کنار صنایع سنگین، بخش سلامت و دارو نیز درگیر این موج شده است. داروسازی دکتر عبیدی (۴۷٫۴ همت)، داروپخش (۱۲٫۴ همت) و قاسم ایران (۴٫۶ همت) از مهم‌ترین بازیگران زنجیره تأمین دارو و توزیع در کشور به‌شمار می‌آیند. آسیب‌پذیری این شرکت‌ها، فراتر از اثر مالی، بُعد اجتماعی و امنیتی دارد؛ زیرا اختلال در تولید و توزیع دارو، مستقیماً به رفاه عمومی و تاب‌آوری جامعه در شرایط جنگی مربوط می‌شود. در بخش سیمان و زیرساخت، سیمان فارس نو (۵ همت) و در صنعت برق و کابل، کابل البرز (۲٫۵ همت) نیز در فهرست شرکت‌های متاثر دیده می‌شوند که هر یک در پشتیبانی از پروژه‌های عمرانی، تعمیرات و بازسازی نقش‌آفرین‌اند.

در مجموع، بسته بودن طولانی‌مدت بازار سهام، در حالی‌که شرکت‌هایی با این وزن و اهمیت راهبردی در معرض حمله و آسیب قرار گرفته‌اند، به معنای انباشت ریسک‌های قیمت‌گذاری‌نشده در دل بازار سرمایه است. سرمایه‌گذاران حقیقی و حقوقی در فضایی از عدم قطعیت مطلق، امکان ارزیابی مجدد پرتفوی، جابه‌جایی ریسک یا حتی خروج مدیریت‌شده از موقعیت‌های پرریسک را از دست داده‌اند و تنها روزنه فعال، صندوق‌های درآمد ثابت و ابزارهای مبتنی بر طلا و کالا است که به پناهگاه موقت نقدینگی تبدیل شده‌اند. با تداوم جنگ و ادامه توقف معاملات سهام، شکاف میان ارزش‌های دفتری، ارزش‌های تابلو و واقعیت اقتصادی شرکت‌ها هر روز عمیق‌تر می‌شود؛ شکافی که بازگشایی آینده بورس ناگزیر باید با موجی از تعدیل قیمتی، بازتوزیع ریسک و احتمالا بازتعریف قواعد معاملاتی با آن مواجه شود.