چالش‌های بنیادین و راهکارهای پیشنهادی برای بازگشایی بازار

به گزارش صدای بورس،همایون دارابی مدیرعامل سبدگردان داریوش در یادداشتی به بررسی چالش‌های بنیادین برای بازگشایی بازار و راهکارهای پیشنهادی برای آن پرداخته و نوشته است:

۱. معمای باز یا بسته بودن بازار سهام تداوم معاملات سهام در شرایط جنگی، به‌دلیل شدت شوک‌های وارده، می‌تواند به نوسانات غیرمنطقی ارزش شرکت‌ها و آسیب به کلیت اقتصاد منجر شود؛ خطری که به‌ویژه برای سهامداران نهادیِ بزرگ نظیر صندوق‌های بازنشستگی و شرکت‌های بیمه جبران‌ناپذیر است. از سوی دیگر، توقف کامل معاملات، نقدشوندگی بازار را به صفر رسانده و سرمایه‌گذارانی را که در شرایط بحرانی به نقدینگی نیاز مبرم دارند، در تنگنا قرار می‌دهد. با توجه به سابقه طولانی بازار سهام ایران در توقف نمادها (که نمونه بارز آن توقف پنج‌ساله شرکت‌های سرمایه‌گذاری استانی است)، نهاد ناظر چاره‌ای جز به رسمیت شناختن یک بازار غیررسمی (OTC) تحت نظارت ندارد. در این سازوکار، برگزاری چند «حراج تک‌قیمتی» در طول روز می‌تواند گره‌گشای مشکل نقدشوندگی باشد. قیمت کشف‌شده در این حراج‌ها مبنای معاملات روز قرار می‌گیرد، بی‌آنکه تأثیری بر قیمت پایانی آخرین روزِ معاملاتِ پیوسته (پیش از آغاز جنگ) داشته باشد؛ ضمن اینکه معاملات پیوسته می‌تواند تا پایان رفع سایه جنگ، متوقف بماند.

۲. ضرورت بازطراحی نظام بازارگردانی تجربه جنگ ۱۲ روزه به‌روشنی ثابت کرد که پاشنه آشیل بازار در مواقع بحرانی، فقدان بازارگردانیِ مؤثر است. بازارِ پرریسکی مانند بورس ایران، بدون حمایت بازارگردان، همچون سربازی بدون سپر است که با هر تکانه‌ای تعادل خود را از دست می‌دهد. الزام به بازارگردانی فعال و اجباری، به‌ویژه از طریق تخصیص بخشی از سود تقسیمی شرکت‌ها به صندوق‌های بازارگردانی، راهکاری راهبردی برای مهار رفتارهای توده‌وار و هیجانی در روزهای بحرانی است.

۳. استقلال سیستم پرداخت در بازار سرمایه بازار سرمایه برای واکنش سریع و تسویه ایمن، نیازمند یک سیستم پرداخت کارآمد و مستقل از بروکراسی نظام بانکی سنتی است. تملک یک بانکِ تخصصی توسط ارکان بازار سرمایه، یا ارتقای جایگاه «شرکت سپرده‌گذاری مرکزی» به یک نهاد مالی مستقل (شبه‌بانک)، می‌تواند تداوم جریان پول را در شرایط بحرانی تضمین کند. در حال حاضر، اصطکاک‌های ایجادشده توسط بانک مرکزی در مسیر توسعه ابزارهای مالی دوگانه (نظیر کارت‌های بانکی متصل به صندوق‌های درآمد ثابت)، فرآیند تسویه را مختل کرده و نیازمند مانع‌زدایی فوری است.

۴. بهره‌گیری از فناوری توکنایزیشن (Tokenization) یکی از فرصتهاهای بزرگ نهاد ناظر، عدم استفاده نظام‌مند از فناوری‌های نوین برای افزایش تاب‌آوری است. توکنایز کردن دارایی‌های فیزیکی و ابزارهای مالی، مؤثرترین سپر دفاعی در برابر حوادث غیرمترقبه و شرایط جنگی است. این فناوری با کاهش وابستگی به زیرساخت‌های فیزیکی متمرکز، می‌تواند تداوم معاملات، شفافیت بی‌واسطه و پایداری شبکه توزیع دارایی را در روزهایی که فعالیت‌های حضوری مختل می‌شود، تضمین کند.

۵. شفافیت، پایداری اطلاعاتی و مدیریت انتظارات در سایه جنگ، مهِ عدم قطعیت غلیظ‌تر می‌شود. در چنین اتمسفری، سکوت خبری یا اختلال در جریان اطلاعات، خسرانی به‌مراتب بیشتر از خودِ جنگ برای بازار به همراه دارد. قطعی‌های مکرر سامانه کدال (CODAL) و عدم به‌روزرسانی درگاه‌های اطلاع‌رسانی شرکت‌ها در این مدت، به تشدید ابهام و پمپاژ ترس در میان سرمایه‌گذاران دامن زده است؛ لذا پایداری زیرساخت‌های اطلاعاتی باید در بالاترین سطح امنیتی قرار گیرد. تدوین یک «پروتکل اطلاع‌رسانی در شرایط بحران»، برگزاری مستمر نشست‌های خبری توسط مدیران ارشد سازمان بورس، انتشار گزارش‌های تحلیلی از وضعیت عملیاتی شرکت‌ها و سیاست‌های حمایتی دولت، از الزامات آرام‌بخشی به بازار است. در نهایت، آموزش مدیریت ریسک، تشویق به تنوع‌بخشی پرتفوی و تدوین سناریوهای مختلف (از فرسایشی شدن جنگ تا اختلال در زنجیره تأمین) توسط نهادهای مالی، ضامن بقا و بازگشت پرقدرت بازار سرمایه به مدار صعود خواهد بود.