خرید در اوج و فروش در کف بازار طلا و ارز

به گزارش صدای بورس،این روزها شاهد نوسان شدید در قیمت طلا و ارز و رقابت این دو بازار مالی با بازار سرمایه و افت متوالی دو هفته‌ای شاخص بورس تهران هستیم؛ اتفاقی که به تشدید فشار فروش سهام، خروج گسترده سرمایه از بازار سهام و ورود آن به بازارهای موازی منجر شده است.

این در حالیست که بسیاری از کارشناسان اقتصادی معتقدند این اتفاقات ناشی از رفتارهای هیجانی سهامداران بوده و با انتشار هر شایعه‌ یا خبری نسبت به فروش سهام و خرید طلا و ارز اقدام می‌کنند تا ارزش پول خود را حفظ کنند.

توالی تکرار این اتفاقات از سال ۱۳۹۹ به بعد در بازار سرمایه سبب شده تا دیگر این رفتارها یک موضوع جدید نباشد و می‌توان از پیش حدس زد که قرار است شاهد چه رفتارهایی از سوی سهام‌داران باشیم؛ موضوعی که عملاً به تشدید زیاندهی سهامداران می‌انجامد.

در چنین شرایطی کارشناسان بازارهای مالی با اشاره به تکرار موج‌های خرید هیجانی در بازار طلا و ارز معتقدند این رفتار نه‌تنها نقش محافظت از دارایی را ایفا نمی‌کند، بلکه با وارد کردن مردم در اوج قیمت، به تشدید نوسانات و افزایش زیان خریداران خُرد منجر می‌شود.

سهام بفروشیم یا دست نگه داریم؟

در همین ارتباط حامد مددی کارشناس اقتصادی و تحلیل گر بازار سرمایه با اشاره به تکرار رفتارهای هیجانی مردم در بازار طلا و ارز تأکید کرد: این نوع خریدها نه‌تنها حافظ ارزش دارایی نیست، بلکه خود به عامل تشدید نوسانات قیمتی تبدیل شده و زمینه زیان خریداران خُرد را فراهم می‌کند.

وی گفت: تجربه سال‌های اخیر نشان داده هر زمان فضای اقتصادی با نااطمینانی همراه می‌شود، بخشی از جامعه بدون تحلیل و فقط با تکیه بر ترس از کاهش ارزش پول ملی، به سمت خرید طلا و ارز حرکت می‌کند؛ در حالی که این رفتار اغلب در بدترین زمان ممکن یعنی در نقطه اوج قیمت رخ می‌دهد.

این کارشناس بازار سرمایه افزود: بسیاری از مردم تصور می‌کنند هر نوع تبدیل ریال به دارایی‌هایی مانند طلا و ارز، به‌طور خودکار به معنای حفظ ارزش سرمایه است؛ اما واقعیت بازار خلاف این تصور را ثابت کرده است. در اغلب موارد، تقاضای مردمی زمانی به اوج می‌رسد که قیمت‌ها پیش‌تر بخش بزرگی از رشد خود را تجربه کرده‌اند.

وی با اشاره به نقش ترس در تصمیم‌گیری‌های مالی مردم گفت: عامل اصلی این رفتارها، تصمیم‌گیری مبتنی بر هیجان و نه تحلیل است. وقتی افراد افزایش قیمت را مشاهده می‌کنند، دچار این نگرانی می‌شوند که اگر امروز وارد بازار نشوند، فردا فرصت را از دست خواهند داد؛ همین ذهنیت، مردم را به خریداران قله‌های قیمتی تبدیل می‌کند.در چنین شرایطی، خرید دیگر یک تصمیم سرمایه‌گذاری نیست، بلکه واکنشی احساسی به فضای روانی بازار است.

این مدرس بازارهای مالی ادامه داد: این نوع ورود به بازار معمولاً با زیان همراه می‌شود، زیرا پس از فروکش‌کردن هیجان، قیمت‌ها وارد فاز اصلاح می‌شوند و خریداران خرد نخستین گروهی هستند که متضرر می‌شوند.

چرخه معیوب ترس، جهش قیمت و تعادل

مددی در ادامه با اشاره به تأثیر رفتارهای هیجانی بر ساختار بازار گفت: بازار ارز و طلا در ایران عمق بالایی ندارد و همین موضوع باعث می‌شود ورود هم‌زمان حجم بالایی از تقاضای احساسی، خود به محرک افزایش قیمت تبدیل شود. به بیان ساده، مردم با خرید هیجانی، قیمت را بالا می‌برند و سپس همان افزایش قیمت، ترس بیشتری را در بازار تزریق می‌کند.

وی افزود: این روند یک چرخه معیوب ایجاد می‌کند؛ چرخه‌ای که با ترس آغاز می‌شود، به ورود هیجانی می‌رسد، باعث جهش قیمت می‌شود و دوباره ترس را تشدید می‌کند. در نهایت، زمانی که بازار به تعادل بازمی‌گردد، این مردم هستند که در نقطه زیان قرار دارند.

بازیگرانی که با فروش دارایی به خریداران هیجانی سود می کنند

این تحلیلگر اقتصادی با تأکید بر نقش بازیگران حرفه‌ای بازار گفت: فعالان حرفه‌ای معمولاً برخلاف عموم مردم عمل می‌کنند. آنها پیش از شکل‌گیری موج هیجان وارد بازار می‌شوند و زمانی که تب خرید بالا می‌رود، دارایی خود را به خریداران هیجانی می‌فروشند. به همین دلیل، هیجان عمومی اغلب به نفع گروهی محدود و به زیان اکثریت تمام می‌شود.

وی افزود: این موضوع نشان می‌دهد که رفتار هیجانی مردم نه‌تنها به حفظ ارزش دارایی کمک نمی‌کند، بلکه عملاً به ابزار سودآوری برای معامله‌گران حرفه‌ای تبدیل می‌شود و نقش مردم در بازار به نوسان‌سازی ناخواسته تنزل پیدا می‌کند.

آیا هر خریدی در زمان تورم سودآور است؟

مددی در بخش دیگری از سخنان خود به این تصور رایج که «در تورم هر خریدی سودآور است» اشاره کرد و گفت: این نگاه بسیار خطرناک است؛ حتی در اقتصادهای تورمی نیز زمان ورود، افق سرمایه‌گذاری و میزان تحلیل اهمیت تعیین‌کننده دارد. خرید در اوج قیمت، حتی اگر دارایی طلا یا ارز باشد، می‌تواند به زیان منجر شود.

وی افزود: راه درست حفظ ارزش دارایی، تمرکز بر یک بازار خاص نیست. تنوع‌بخشی به سبد دارایی، استفاده از ابزارهای مالی رسمی، توجه به تحلیل‌های بنیادی و داشتن افق زمانی میان‌مدت و بلندمدت، از مهم‌ترین اصول سرمایه‌گذاری عقلایی است که متأسفانه در رفتار عمومی کمتر دیده می‌شود.

کارشناس اقتصادی همچنین بر اهمیت آموزش مالی تأکید کرد و گفت: هرچه سطح سواد مالی جامعه بالاتر برود، شدت رفتارهای هیجانی کاهش می‌یابد و بازارها به سمت ثبات حرکت می‌کنند. بخشی از نوسانات فعلی، ناشی از فقدان آموزش عمومی در حوزه تصمیم‌گیری مالی است.

طلا و ارز ابزار سرمایه گذاری هستند نه پناهگاه رفتارهای هیجانی

وی افزود: رسانه‌ها نیز نقش مهمی در این میان دارند. تیترهای هیجان‌زا و بزرگ‌نمایی نوسانات کوتاه‌مدت، به تشدید ترس در جامعه دامن می‌زند. در مقابل، تحلیل‌های مبتنی بر داده و توضیح روندهای واقعی اقتصادی می‌تواند به آرام‌تر شدن فضای بازار کمک کند.

وی به سهام‌داران توصیه کرد: طلا و ارز ابزار سرمایه‌گذاری هستند، نه پناهگاه‌های هیجانی؛ اگر تصمیم به خرید بر پایه ترس گرفته شود، احتمال زیان بسیار بالاست. حفظ ارزش دارایی نیازمند آرامش، تحلیل و صبر است، نه واکنش‌های شتاب‌زده به نوسانات مقطعی بازار که این کار منجر به از دست رفتن سرمایه نیز خواهد شد.