دلایل پایین بودن سهام شناور آزاد

سهام شناور آزاد (Free Float) به بخشی از سهام شرکت گفته می‌شود که از پتانسیل معاملاتی در بازار برخوردار است. ممکن است بخشی از سهام شرکت بنا به دلایل گوناگون از قابلیت معامله در بازار برخوردار نباشد. به‌طور مثال ممکن است بخشی از سهام شرکت در مالکیت سهامداران استراتژیک شرکت باشد که تمایلی به از دست دادن کنترل شرکت ندارند و از این رو سهام خود را در بازار عرضه نمی‌کنند، یا ممکن است بخشی از سهام مسدود شده باشد یا در توثیق قرار گرفته باشد. توجه به این نکته حائز اهمیت است که سهام شناور آزاد به پتانسیل عرضه سهام در بازار و نه به وقوع معامله در بازار گفته می‌شود. با این توضیح می‌توان تفاوت میان نقدشوندگی و شناوری را بهتر متوجه شد. در محاسبه نقدشوندگی به وقوع معاملات توجه می‌کنیم اما در تعیین شناوری پتانسیل معاملاتی را در نظر می‌گیریم. در محاسبه سهام شناور آزاد، به‌طور معمول سهامداران بالای ۵ درصد، استراتژیک در نظر گرفته می‌شوند و سهام در مالکیت آنها غیرشناور لحاظ می‌شود.
برای محاسبه شناوری بازار باید میانگینی از شناوری شرکت‌ها داشته باشیم. برای این موضوع از دو روش استفاده می‌شود:
میانگین ساده: جمع سهام شناور شرکت‌ها تقسیم بر تعداد شرکت‌ها
میانگین موزون: با لحاظ وزن ارزش بازار شرکت‌ها
در بورس‌های مختلف، درصد سهام شناور از ۲۵ درصد در بورس‌های کمتر توسعه‌یافته تا بیش از ۸۰ درصد در بورس‌های پیشرفته متفاوت است. در ایران، درصد سهام شناور آزاد با لحاظ شرکت‌های سرمایه‌گذاری استانی حدود ۳۵ درصد و بدون آن‌ها کمتر از ۳۰ درصد است، که نسبت به بورس‌های دیگر، میزان بالایی محسوب نمی‌شود.
از دلایل اصلی بالا نبودن درصد سهام شناور آزاد در بازار سرمایه ایران می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
تمرکز مالکیت شرکت‌ها: سهامداران عمده یا گروه‌های محدود سهامداری به دلایل کنترلی مایل به عرضه سهام نیستند.
حضور دولت و نهادهای عمومی: مالکیت شرکت‌های بزرگ و عدم عرضه سهام به عموم.
حداقل‌های مقرراتی مربوط به پذیرش و حضور شرکت‌ها در تابلوها: الزامات سهام شناور با توجه به وضعیت و ساختار مالکیتی شرکت‌ها تعیین شده است؛ در بورس تهران از ۱۰ تا ۲۵ درصد برحسب تابلوهای مختلف در نظر گرفته شده که به عرضه سهام بیشتر به عموم منجر نمی‌شود.
حمایت سهامداران عمده در شرایط نزولی بازار: گاهی منجر به کاهش درصد سهام شناور می‌شود. پایین بودن سهام شناور آزاد، که به معنای عمق کم بازار است، مشکلاتی ایجاد می‌کند، از جمله:
- وجود نوسان قیمتی شدید
- افزایش امکان دستکاری بازار
- کاهش احتمال کشف قیمت منصفانه
این عوامل به کارایی و انصاف در بازار لطمه می‌زند و با متضرر کردن سرمایه‌گذاران، اعتماد عمومی به بازار را کاهش می‌دهد.

• علی عباس کریمی - معاون توسعه و راهبرد بورس تهران

• شماره ۶۲۱ هفته نامه اطلاعات بورس