چالش‌های TAL در بازار سرمایه/ راهکارهای افزایش شفافیت معاملات

به گزارش صدای‌بورس، معاملات TAL در بورس‌های دنیا عمدتاً برای مدیران سرمایه‌گذاری طراحی شده تا بتوانند فارغ از هیجانات روزانه بازار، روی قیمت مشخصی سهام را معامله کنند. قیمت مبنای این معاملات که بیشتر برای صندوق‌ها استفاده می‌شود و حجم بالایی نیز دارد، برابر با NAVصندوق است.

در بورس‌های بین‌المللی، معاملات سهام پنج مرحله دارد: پیش‌گشایش، گشایش، حراج پیوسته، حراج ناپیوسته پایانی و معاملات پایانی. پیش از راه‌اندازی TAL در ایران، سه مرحله اول اجرا می‌شد. اما با راه‌اندازی این معاملات و بومی‌سازی آن، مرحله چهارم که حراج ناپیوسته پایانی جهت کشف قیمت معاملات پایانی بوده حذف شده است.

تحلیلگران بازار معتقدند این حذف، حلقه اصلی ناکارآمدی اجرای TAL در ایران را شکل داده است. در سیستم فعلی که اخیرا در بورس ایران تعریف شده، معاملات TAL براساس قیمت پایانی روز انجام می‌شود. این موضوع موجب شده تا برای سهامی که یا دارای صف هستند و یا اختلاف بین قیمت آخرین معامله و قیمت پایانی آنها زیاد است، شائبه ایجاد معاملات شبهه‌دار به‌وجود بیاید.

به‌عنوان مثال سهمی که دارای صف خرید است و به‌دلیل عدم پر شدن حجم مبنا، قیمت پایانی ۱%+ دارد، در معاملات TAL با قیمت ۱%+ بازگشایی می‌گردد. حال در صورت عرضه در چنین نمادهایی سوال اصلی این است با وجودی که فروشنده می‌توانست در تابلوی اصلی و با قیمتی بالاتر سهم را به‌فروش برساند (که هم موجب سود بیشتر فروشنده شود هم موجب پر شدن حجم مبنای سهم گردد) چرا باید در چنین تابلویی عرضه داشته باشد. این موضوع برای نمادهایی که اختلاف آخرین معامله و قیمت پایانی سهم، مقادیری بیش از کارمزد معاملات است، نیز پیش می‌آید و افراد را با انگیزه کسب سود با ریسک کم به این معاملات وارد می‌کند که موجب گم شدن هدف اصلی این معاملات خواهد شد.

برای رفع این مشکل، چندین راهکار توسط فعالان بازار پیشنهاد شده است که برخی از آنها به‌صورت خلاصه مطرح می‌گردد:

۱. نمادهایی که دارایی صف خرید / فروش هستند،‌ نباید در معاملات TAL بازگشایی شوند.

۲. نمادهایی که اختلاف آخرین معامله و قیمت پایانی آنها بیش از کارمزد معاملات است یا نباید در تابلوی معاملاتی TAL بازگشایی شوند یا باید با مکانیزم مشخصی، قیمت مبنای معاملات TAL تصحیح شود.

۳. با توجه به اینکه معمولا آخرین معامله نماد اصلی در بازار، منعکس‌کننده اتفاقات به‌روزتر می‌باشد، به جای قیمت پایانی از قیمت آخرین معامله به‌عنوان مبنای معاملات TAL استفاده گردد. (به‌عنوان مثال ممکن است سهمی با صف خرید بازگشایی شود اما پس انتشار اخبار موثر بر نماد یا بازار، آخرین معامله آن در محدوده منفی باشد. با ساز و کار کنونی، معاملات TAL با قیمت پایانی سهم که ممکن است درصد بالایی هم باشد، بازگشایی می‌شود که در صورت انجام معامله موجب ایجاد شبهه و یا ناکارایی این نوع معاملات شد)

۴. مرحله چهارم که حراج ناپیوسته جهت کشف قیمت معاملاتی TAL است در ایران نیز اجرایی گردد تا متناسب با آخرین اطلاعات روز، مجددا پیش‌گشایش انجام شده تا قیمت مشخصی برای انجام معاملات TAL کشف شود. موردی که می‌تواند به کشف منصفانه‌تر قیمت مطابق این مرحله منجر شود این است که سقف و کف قیمت مجاز سفارش‌گذاری در این مرحله برابر با قیمت آخرین و پایانی سهم در تابلوی اصلی باشد. همچنین استفاده از مکانیزم حجم مبنا جهت ایجاد اطمینان ناشی از عدم دستکاری قیمتی می‌تواند به کشف منصفانه‌تر قیمت در این مرحله کمک کنند. مورد دیگری که می‌تواند به کشف قیمت منصفانه‌تر بیانجامد تنها مجاز بودن سرمایه‌گذاران حرفه‌ای جهت کشف قیمت در این مرحله است.

در نهایت، لازم به‌ذکر است همان‌طور که در بورس‌های بین‌المللی معاملات TAL بخش جدایی‌ناپذیر و کاربردی برای مدیران سرمایه‌گذاری است در ایران نیز ایجاد مکانیزم مناسب جهت انجام این معاملات قطعاً به عمق‌بخشی به بازار سرمایه و افزایش نقدشوندگی و حرفه‌ای‌تر شدن آن کمک شایانی خواهد کرد. امید است همچون سایر ابزارهایی که در ابتدای ورود به بازار سرمایه با ناکارآمدی‌هایی همراه بودند، اصلاح مقررات مربوط به معاملات TAL به هر چه کاراتر شدن این ابزار به‌روز و مناسب منجر شود.