بررسی امکان راه اندازی ETF بیت کوین مبتنی بر گواهی سپرده

به گزارش صدای بورس،به گفته قلی پور؛ رئیس هیئت مدیره سبدگردان زاگرس؛ راه اندازی صندوق های سرمایه گذاری قابل معامله بیت کوینمبتنی بر گواهی سپرده؛ بستری امن و قانونمند برای سرمایه گذاری در حوزه رمزارزها و تنوع بخشی به سبد ابزار های بازار سرمایه است.

قلی پور اشاره کرد که راه اندازی صندوق بیت کوین مبتنی بر گواهی سپرده، گامی نوین در جهت توسعه ابزارهای مالی و تعمیق بازار سرمایه ایران به شمار می رود. این صندوق با بهره گیری از ساختار قانونی مشابه صندوق های طلا، امکان سرمایه گذاری شفاف، امن و قانونمند در بزرگ ترین دارایی دیجیتال جهان را فراهم می سازد. این صندوق می تواند با جذب سرمایه های داخلی و ایجاد امکان معامله گواهی های سپرده در بستر بورس، به توسعه شفافیت مالی، افزایش نقد شوندگی و کاهش هزینه های معاملاتی کمک کند. هم چنین، هم راستا بودن این طرح با الگوی صندوق های کالایی، به ویژه صندوق های مبتنی بر طلا، مسیر تصویب و پیاده سازی آن را تسهیل خواهد کرد.این طرح با مدیریت ریسک های کلیدی، نظارت دقیق نهادهای قانونی و بهره گیری از دانش فنی متخصصان، می تواند به یکی از ابزارهای مالی پیشرو در کشور تبدیل شود.

ساز و کار صندوق های سرمایه گذاری قابل معامله بیت کوین

وی در این خصوص اظهار داشت که این صندوق ها، با ساختاری مشابه صندوق های قابل معامله در بورس (ETF)، امکان سرمایه گذاری غیر مستقیم در بیت کوین را برای سرمایه گذاران فراهم می سازند.در این مدل ابتدا گواهی های سپرده بیت کوین منتشر می شود و به تبع آن صندوق سرمایه گذاری قابل معامله بیت کوین به پشتوانه گواهی سپرده های منتشره راه اندازی می شود.در این مدل، بیت کوین ها توسط یک نهاد واسط-بورس کالا- به عنوان امین یا Custodian در کیف پول های سرد نگه داری می شوند و به پشتوانه آن، گواهی های سپرده ای صادر می شود که نشان دهنده مالکیت سرمایه گذار بر تعداد مشخصی بیت کوین می باشد. این مکانیزم به سرمایه‌گذاران امکان می‌دهد تا بدون درگیر شدن با پیچیدگی‌های فنی نگهداری رمزارز، در این بازار مشارکت کنند.

تفاوت اصلی این مدل با ETF های مرسوم در نحوه مالکیت و نگه داری دارایی پایه می باشد. در ETF های سهام یا طلا، دارایی به صورت مستقیم در اختیار صندوق قرار دارد، اما در مدل گواهی سپرده، نهاد واسطی تحت عنوان امین(Custodian) مسئولیت ذخیره سازی امن بیت کوین های صندوق، ارائه گزارش به مدیر صندوق و نهاد ناظر و بیمه دارایی ها در برابر خطرات احتمالی را دارد.

تجارب جهانی درخصوص راه اندازی و عملکرد این مدل صندوق ها

او در این باره گفت : از سال ۲۰۱۳ تجربه هایی از تاسیس این مدل صندوق ها وجود داشته اما از سال ۲۰۲۴ تاکنون؛ بازار ETF های رمز ارزی جهش چشم گیری داشته است. Black Rock، بزرگترین شرکت مدیریت دارایی جهان؛ در سال ۲۰۲۴ صندوق (IBIT) iShares Bitcoin Trust را عرضه کرد که با استقبال گسترده سرمایه گذاران روبرو شد. در حال حاضر دارایی های تحت مدیریت Black Rock (IBIT) با اختلاف بسیار زیادی از صندوق های مشابه در حدود ۸۸ میلیارد دلار می باشد و بعد از آن رتبه دوم در اختیار صندوق Fidelity (FBTC) با حدود ۳۸ میلیارد دلار دارایی های تحت مدیریت می باشد. در مجموع کل دارایی‌های تحت مدیریت در صندوق های ETF اسپات بیت کوین در حال حاضر به ۱۶۲ میلیارد دلار رسیده است. در حال حاضر صندوق های بیت کوین در قالب های متنوعی در کشورهای مختلف جهان فعال هستند و در تمامی این مدل ها یک امین یا Custodian وظیفه نگهداری از بیت کوین ها را به عهده دارد (مانند Coinbase و ..). این ابزارها نه تنها دسترسی سرمایه گذاران خرد و نهادی را به بیت کوین ساده تر کرده اند، بلکه با افزایش شفافیت، نقدشوندگی و کاهش ریسک های امنیتی به پذیرش گسترده تر رمزارزها در اقتصاد جهانی کمک کرده اند.

وضعیت بازار رمزارزها در ایران و ظرفیت مناسب برای استقبال از این نوع صندوق ها در ایران

وی در این خصوص عنوان کرد که طبق تحقیقات انجام شده حدود ۲۲ میلیون نفر از جامعه ایرانی ؛ تجربه سرمایه گذاری در بازار ارزهای دیجیتال را دارند؛ هم چنین براساس برآوردها؛ گردش مالی رمز ارزها در سال گذشته حدود ۴۲۰ هزار میلیارد تومان بوده است که بطور تخمینی؛ روزانه حدود ۱.۱ هزار میلیارد تومان تراکنش رمزارز در ایران انجام شده که ۸۸ درصد آن در صرافی های داخلی صورت گرفته است. از ژانویه تا جولای ۲۰۲۵، حجم تراکنش‌های ارزهای دیجیتال در ایران به ۳.۷ میلیارد دلار رسیده که روزانه حدود ۱.۵ هزار میلیارد تومان بوده است.

از طرف دیگر؛ ایران جز ده کشور برتر با بالاترین نرخ مالکیت رمزارزها در دنیا و بالاترین نرخ هش (Hash Rate) می باشد؛ نرخ هش به سهم یک کشور یا منطقه از کل قدرت استخراج بیت کوین در جهان اشاره دارد و نشان دهنده میزان مشارکت یک کشور در فرآیند استخراج جهانی بیت کوین می باشد. هم چنین مطابق آمار، بیش از ۲۰۰ کسب و کار ایرانی در حوزه رمزارزها مشغول به فعالیت هستند . این ارقام نشان می دهد که بازار رمز ارزها با وجود محدودیت های قانونی و ساختاری، به طور جدی در اقتصاد غیر رسمی و سرمایه گذاری مردم نقش پیدا کرده است.حال می توان با راه اندازی ابزارهای مالی رسمی مانند صندوق های سرمایه گذاری قابل معامله بیت کوین؛ این حجم نقدینگی را به بازار سرمایه هدایت کرد که منجر به افزایش عمق بازار سرمایه و تنوع بخشی به ابزارهای مالی می شود.

مزایای راه اندازی صندوق های سرمایه گذاری قابل معامله بیت کوین مبتنی بر گواهی سپرده

قلی پور در این مورد تاکید داشتند ؛ با توجه به اینکه ساز و کار صندوق های طلا در بازار سرمایه ایران از نظر حقوقی، عملیاتی و فنی؛ طراحی، پیاده سازی و با موفقیت اجرا شده است؛ بنابراین پذیرش و پیاده سازی صندوق سرمایه گذاری بیت کوین با درنظر گرفتن تجربه های موجود با سرعت بیشتر امکان پذیر خواهد بود.هم چنین مشابه صندوق های طلا، واحدهای صندوق بیت کوین به صورت روزانه در بورس معامله می شوند و NAV آن براساس قیمت جهانی بیت کوین محاسبه و منتشر خواهد شد.با سرمایه گذاری در این مدل صندوق ها سرمایه گذاران بدون درگیر شدن با مسائل فنی و امنیتی (مدیریت کلید خصوصی و خطر هک و...) می توانند در بیت کوین سرمایه گذاری کنند و هم چنین امکان خرید واحدهای صندوق و سرمایه گذاری با مبالغ کمتر از یک بیت کوین وجود دارد .در نهایت، حجم زیادی از سرمایه هم اکنون در بازارهای غیر رسمی رمز ارز جریان دارد و صندوق بیت کوین می تواند این نقدینگی را به بازار سرمایه رسمی جذب کرده و شفافیت اقتصادی را ارتقا دهد.

سخن پایانی

در نهایت قلی پور اظهار داشتند که اگرچه مسیر ورود رسمی بیت کوین به بازار سرمایه ایران با چالش ها و ابهامات متعددی روبه روست؛ اما به نظر می رسد موتور حرکت به سوی پذیرش ابزارهای مالی مبتنی بر دارایی های دیجیتال روشن شده است.اکنون، نهادهای مرتبط با نگاهی محتاط اما مثبت، در حال بررسی و طراحی ساز وکارهای حقوقی، فنی و نظارتی لازم برای راه اندازی گواهی سپرده بیت کوین و به تبع آن صندوق ETF بیت کوین هستند.

به منظور راه اندازی گواهی سپرده بیت کوین و در پی آن صندوق ETF بیت کوین در بازار سرمایه ایران ، وجود یک نهاد مالی معتبر به عنوان امین (Custodian) که نقش محوری و کلیدی در تضمین حفاظت از دارایی پایه صندوق و صیانت از حقوق سرمایه گذاران ایفا می کند؛ ضروری می باشد و سبدگردان زاگرس گام های موثری در این خصوص و دانش فنی لازمه برداشته است.