فروش ۲۰درصدی اوراق در سال جاری

اقدس قلی زاده ؛ هفته نامه بورس / بودجه سندی که سرنوشت مالی یک سال کشوردر آن رقم می‌خورد پر از کم و کاستی‌های است که دولت‌ها برای پر کردن به اصطلاح چاله‌های مالی روی منابع درآمدی توجه خاصی می‌کنند. بودجه نفتی ایران که سال‌ها درسایه فروش این طلای سیاه سعی داشته دخل و خرجش را یکی کند در این مسیر‌گریزی هم به روزنه‌های دیگر ازجمله مالیات، استقراض وکمتر اوراق مشارکت زده است،گریز از این حیث که این امکان‌ها آنچنان که باید مورد بهره‌برداری قرار نگرفته اند.

  • داستان اوراق در بودجه

با روی کارآمدن دولت هشتم تصمیم برآن شد که درلایحه بودجه برای تراز هرچه بیشتر کفه‌های دخل و خرج به همراه استقراض از بانک مرکزی و مالیات عرضه انواع اوراق در کنار اوراق مشارکت که پیش از آن اجازه صدورش داده شده بود نیز گنجانده شود.این اقدام که برای گرفتن زهر کاهش قیمت نفت به عنوان اصلی ترین منبع درآمدی دولت نیز بودمورد توجه قرار گرفت و تا امروزبا نوساناتی ادامه یافت.در این مسیرازآنجا که انتشاراوراق وام گرفتن ازخریداران است نحوه هزینه کرد آن از حساسیت بسیاری برخوردار است. اگر اوراق مشخصاً در جهت توليد به كار گرفته نشده و صرفا به منظور تأخير در بدهي منتشر شود بارمالی سنگینی را به اقتصاد تحمیل می‌کند.

  • بودجه 95

دولت یازدهم مانند سنوات گذشته تقاضای انتشارانواع اوراق اسناد خزانه، اسناد بانكي، گواهي سپرده، اوراق تجاري، سپرده‌هاي بين بانكي،توافق بازخريد طلايي ، اوراق رهني، اوراق قرضه شركتي، اوراق قرضه دولت، اوراق قرضه محلي، اوراق قرضه بانك‌ها را درلایحه بودجه 95 به مجلسیان ارائه کرد که درنهایت با بررسی نهایی طبق آمارمرکز پژوهش‌های مجلس پس از چکش کاری‌های بسیارانتشار 875 هزار میلیارد ریال اوراق مصوب شد. اینکه دولت توانسته ازاین اوراق چه رقمی را منتشر کند تا ملاکی برای سنجش استقبال سرمایه‌گذاران باشد در وزارت اقتصاد موجود است که به صلاح دید مدیران انتشارآن ضوابط خاصی می‌خواهد. اما بنابراعلام یک منبع آگاه در سال 94 در کل دولت موفق به انتشار30 درصدازحجم اوراق مصوب شد. در سال 95 این عددبه 40 درصدرسیدکه پیش‌بینی می‌شود در سال جاری با توجه به اختلاف بورس و دولت بر سر انتشار اسناد خزانه این رقم به 20 درصد کاهش یابد.

  • بودجه 96

در لایحه بودجه 96 که 5 ماه ازعمر تصویب آن می‌گذرد طبق تبصره 5 نمایندگان مجلس درکنار دولت به شرکت‌هاي وابسته و تابعه وزارتخانه‌هاي نيرو، نفت، راه و شهرسازي، ورزش وجوانان، دفاع و پشتيباني نيروهاي مسلح، ارتباطات و فناوري اطلاعات، صنعت، معدن و تجارت ، جهاد كشاورزي و سازمان انرژي اتمي اجازه دادند براي اجراي طرح‌هاي انتفاعي داراي توجيه فني، اقتصادي و مالي خود و پرداخت بدهی 695 هزارمیلیارد ریال اوراق منتشر کننددرکنارآن امکان صدور3 میلیارد دلار اوراق مشارکت ارزی ریالی هم داده شد که نسبت به سال 95 کاهش یافته است. گذرازذات اوراق ورقم‌های منتشرشده همگی برای پاسخ به این چالش اساسی است که آیا اقتصاد ظرفیت پذیرش این حجم ازاوراق را دارد؟

  • سود و اشتهای اقتصاد

    قاسم محسنی عضو شورای عالی بورس در ارزیابی شرایط اقتصادی در پذیرش انواع اوراق منتشر شده از سوی دولت و سایروزارتخانه‌ها گفت: اگرملاک نرخ سود باشد درحال حاضرتقاضا آن قدر بالا نیست که بتوان پذیرفت ظرفیت پذیرش اوراق وجود ندارد.هرقدراوراق بیشتری‌ منتشرشود به تناسب نرخ انواع سود بالاتر می‌رود که فاصله معناداری با نرخ تورم ایجاد خواهدشد که یکی از مهمترین معضلات اقتصادی کشوردرحال حاضر است. در این مورد عوامل زنجیر وار به هم متصل هستند، وقتی‌ اوراق بیش ازظرفیت عرضه شود باعث خواهد شد که قیمت آن کاهش یابد که این کاهش به بالارفتن نرخ بازدهی منجر می‌شود. وقتی نرخ بازدهی اوراق بهادار افزایش پیدا کرد، سرمایه‌گذاران آن را با سایر گزینه‌های سرمایه‌گذاری مقایسه می‌کنند. اگر بازدهی یک ورقۀ بهادار مثلا 22 درصد باشد و بانک هم 20 درصد سود به سپرده‌ها بدهد، سرمایه‌گذار ترجیح می‌دهد در اوراق بهادار مذکورسرمایه‌گذاری کند. در سایه این انتخاب مسلما بانک برای جذب منابع مجبورمی شود نرخ سود اعطایی به سپرده‌ها را افزایش دهد. وی تاکید داشت دراین زمینه دولت باید دقت داشته باشد که میزان انتشاررا متناسب با سیاست‌های کلان اقتصادی تعیین کند. وی درتشریح افزایش نرخ سود افزود: ازآنجا که با انتشار بیش از حد اوراق نرخ سود افزایش می‌یابد، برای همین باید تقاضا برای اوراق بهادار منتشره به وجود بیاید. بهترین راهکار این است که منابع مالی برای خرید این اوراق جذب شود. مخصوصا اگرسرمایه‌گذار خارجی جذب و یا بخشی از اوراق در بازارهای خارج از کشور عرضه شود، هم دولت به منابع ارزان قیمتی دست پیدا می‌کند و هم تاثیر مضری بر روی افزایش نرخ سود در کل اقتصاد نخواهد داشت.
عضو شورای عالی بورس درپاسخ به این پرسش که آیا دولت به اهداف مورد نظر خود در انتشار اوراق رسیده است ،اظهارداشت: اگرهدف تأمین مالی بوده تقریبا توانسته با فروش اوراق بهادار، منابع مالی را جذب کند. ازطرفی دیگر انتشاراوراق بهادار منتهی به توسعه بیشتر بازاراوراق بهادار که یکی از اهداف دولت بوده نیز شده است. در جریان عرضه اوراق یکی از انتقادات به دولت افزایش هرساله حجم بدهی به دلیل پرداخت سود و اصل ارزش اوراق است. محسنی با رد این انتقاد تاکید کرد: چنین تحلیلی انتقاد به جایی نیست. دولت اوراق منتشر می‌کند که مطالبات خود را بدهد یا صرف اجرای پروژه‌های عمرانی کند. وقتی اوراق منتشر نکند گزینه جایگزین این است که بدهی‌های خود را نپرداخته و پروژه‌های عمرانی را هم اجرا نکند. با این اوصاف انتشار اوراق بهادار بهتر خواهد بود، چراکه دولت خود را ملزم به پرداخت بدهی در سررسید معینی می‌کند.

آغوش باز اقتصاد به روی اوراق