رفتار متضاد طلا و نفت در ۷ ماهه جنگی

به گزارش صدای بورس، جنگ در خاورمیانه، بازارهای جهانی کالاهای پایه و اساسی را وارد دوره‌ای از نوسانات کم‌سابقه کرده است؛ اما برخلاف تصور اولیه، اثر این بحران بر همه بازارها یکسان نبوده و مسیرهای قیمتی متفاوتی را رقم زده است. از جهش بیش از ۵۰ درصدی نفت برنت و افزایش قیمت بسیاری از محصولات نفت‌پایه گرفته تا افت قابل‌توجه طلا و نقره، تحولات اخیر نشان می‌دهد که در بازارهای جهانی، علاوه بر ریسک‌های ژئوپلیتیکی، عواملی همچون ارزش دلار، نرخ بهره، هزینه انرژی، اختلال در زنجیره تأمین و چشم‌انداز تقاضا نیز نقشی تعیین‌کننده دارند. در همین حال، بازار فلزات پایه و محصولات کشاورزی نیز تحت تأثیر ترکیبی از نگرانی‌های عرضه، افزایش هزینه‌های تولید و حمل‌ونقل و تحولات اقتصاد جهانی، مسیرهای متفاوتی را تجربه کرده‌اند. بررسی تغییرات قیمت‌ها از آغاز جنگ در ۲۷ فوریه، تصویری متفاوت از برندگان و بازندگان این بحران در بازارهای جهانی ترسیم می‌کند؛ تصویری که در ادامه، با تمرکز بر بازار نفت، فلزات، طلا و نقره و محصولات کشاورزی، ابعاد مختلف آن بررسی می‌شود.

نفت؛ کانون اصلی شوک قیمتی جنگ
نگاهی به وضعیت بازارهای جهانی کالاهای پایه و اساسی نشان می‌دهد این بازارها در دنیا در مقایسه با ۲۷ فوریه که آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران حمله کردند علاوه بر تغییر جهت‌های متعدد، دچار تضادهایی نیز هستند که از اثرگذاری متفاوت تنش‌های خاورمیانه بر بازارها حکایت دارد. طبیعتا بازار نفت اولین و مهم‌ترین بازاری است که از این اتفاق تاثیر پذیرفته که به سرعت اثر آن بر کالاهایی که از نفت و گاز مشتق می‌شوند نیز محسوس است. در حال حاضر با همه نوساناتی که بازار نفت تجربه کرده، قیمت نفت برنت بیش از ۵۰ درصد در مقایسه با روز اول جنگ افزایش یافته و این رقم برای نفت آمریکا ۳۸ درصد است. بسیاری از کالاهای نفت پایه نیز متناسب با افزایش قیمت نفت و گاز با رشد قیمتی در محدوده ۲۵ تا ۵۰ درصد روبرو شده اند و برخی کالاها که اصطلاحا کالاهای جایگزین محسوب می‌شوند و پایه نفتی ندارند، اما در نتیجه کاهش عرضه این محصولات، با رشد روبرو شده اند. به عنوان مثال قیمت کائوچوی مصنوعی در نتیجه افزایش قیمت نفت و گاز با رشد ۴۰ درصدی روبرو شده و این موضوع روی قیمت کائوچوی طبیعی نیز اثر گذاشته و با این که تولید این محصول در مالزی و تایلند و چین تحت تاثیر جنگ نیست، اما ۲۸ درصد افزایش را تجربه کرده است.

چرا قیمت طلا و نقره کاهش یافت؟
در بازار طلا نیز قیمت این فلز گرانبها که انتظار می‌رفت به دلیل ریسک‌های جهانی با رشد روبرو شود، ۱۹.۳ درصد کاهش قیمت را تجربه کرده و نقره نیز با کاهش ۳۴.۵ درصدی مواجه شده است.
هم اکنون، طلا با دلار قیمت‌گذاری می‌شود. تقویت دلار معمولاً خرید طلا را برای دارندگان سایر ارزها گران‌تر کرده و فشار کاهشی ایجاد می‌کند. از سوی دیگر با افزایش بازده اوراق خزانه آمریکا، نگهداری اوراق برای سرمایه‌گذاران جذاب‌تر از دارایی بدون سودی مانند طلا شده است. این در حالی است که در این مدت تصورات نادرست بازار از کاهش نرخ‌های بهره در ایالات متحده باعث شد تا این بازار به شدت تحت تاثیر قرار بگیرد؛ به خصوص این که پس از رشدهای شدید طلا، سرمایه‌گذاران و صندوق‌ها بخشی از موقعیت‌های خود را بستند و این مسئله یک اصلاح قابل‌توجه ایجاد کرد.
در سوی دیگر خروج سرمایه از صندوق‌های قابل معامله مبتنی بر طلا تقاضای مالی برای فلز زرد را کاهش داد؛ درحالیکه خریدهای بانک‌ مرکزی به عنوان یکی از موتورهای مهم بازار طلا در سال‌های اخیر، ناگهان و در پی جنگ کاهش یافت و موضوع انرژی به حرف اول اقتصاد جهان تبدیل شد.
در بازار نقره نیز افزایش ارزش دلار در ماه‌های گذشته روی قیمت فشار آورد. واقعیت آن است که نقره مانند طلا سود دوره‌ای ایجاد نمی‌کند. بنابراین وقتی بازده اوراق خزانه بالا می‌رود، جذابیت نگهداری نقره کاهش می‌یابد و این موضوع در شش ماه گذشته برای سرمایه‌گذاران مسجل شد.
از سوی دیگر از آنجا که نقره نسبت به طلا بازار کوچک‌تر و نوسانی‌تری دارد، بعد از یک دوره رشد شدید، خروج معامله‌گران کوتاه‌مدت باعث افت قیمت شدید در این بازار شد.
با این حال بخش بزرگی از مصرف نقره صنعتی است که از جمله در پنل‌های خورشیدی، الکترونیک، خودرو و تجهیزات برقی به کار می‌رود و همین موضوع احتمال بازگشت بازار نقره را در نتیجه تقاضای واقعی افزایش داده است که در آینده قابل بررسی است. در این بین نقره معمولاً حرکت‌های شدیدتری نسبت به طلا دارد و وقتی طلا و نقره پس از یک رشد بزرگ وارد اصلاح می‌شوند، نقره می‌تواند افت بسیار بیشتری نشان دهد که طبق نمودار و آمارهای اعلام شده این اتفاق نیز افتاده است.

از افت فلزات تا جهش محصولات کشاورزی
در بازار فلزات اما مسیر تغییرات متفاوت است. بهای اکثر فلزات پایه یا رشد محدودی را تجربه کرده و یا حتی برعکس با کاهش قیمت روبرو شده است. به عنوان مثال سرب و آلومینیوم در این مدت به ترتیب ۵ درصد و یک درصد افت قیمت را تجربه کرده اند. نیکل هم ۷ درصد کاهش یافته اما مس با رشد ۱۰.۴ درصدی، روی با رشد ۱۲ درصدی روبرو شده اند. سنگ آهن نیز در حدود ۸ درصد کاهش یافته است.
همه انواع محصولات کشاورزی نیز با رشد قیمت‌هایی بین ۱۳ تا ۲۴ درصدی روبرو شده‌اند که بخش مهمی از آن نتیجه رشد قیمت کودهای شیمیایی در نتیجه بحران این محصول در پی جنگ خاورمیانه بوده است. در بازار فلزات پایه اما چند دلیل عمده در این مدت، حرکت قیمتی را تحت تاثیر خود قرار داده است که از جمله می‌توان به افزایش ریسک اختلال در عرضه، جهش هزینه انرژی، افزایش هزینه حمل‌ونقل دریایی، نگرانی درباره تنگه هرمز و خلیج فارس و افزایش تقاضای احتیاطی اشاره کرد.
جنگ باعث شد بازار احتمال اختلال در تولید و صادرات فلزاتی مانند آلومینیوم، مس، روی و فولاد را جدی‌تر بگیرد و حتی اگر معدن یا کارخانه مستقیماً آسیب ندیده باشند، افزایش ریسک منطقه‌ای می‌تواند قیمت را بالا ببرد. این در حالی است که تولید فلزات پایه، به‌خصوص آلومینیوم، روی و مس، انرژی‌بر است و افزایش قیمت نفت و گاز و نگرانی درباره دسترسی به انرژی، هزینه نهایی تولید را بالا می‌برد. در حوزه لجستیک نیز مشکلات بیشماری در این دوره تجربه شده، از جمله افزایش نرخ کرایه کشتی، بیمه جنگ، هزینه سوخت، زمان حمل، هزینه تغییر مسیر کشتی‌ها و ... که همگی باعث افزایش قیمت تمام‌شده فلزات در مقصد شده است.
این در حالی است که بازار فقط به صادرات فلزات ایران نگاه نمی‌کند؛ بلکه به جریان انرژی و مواد اولیه از منطقه نگاه می‌کند و اگر احتمال دهد اختلال در تردد کشتی‌ها ایجاد شود، قیمت انرژی و هزینه حمل افزایش پیدا می‌کند و این افزایش هزینه به زنجیره فلزات منتقل می‌شود. کاهش موجودی انبارهای بورس فلزات نیز مشکل دیگری بود که در این مدت مزید بر علت شده است؛ وقتی موجودی انبارهای LME یا سایر مراکز مهم پایین باشد، بازار نسبت به هرگونه اختلال عرضه حساس‌تر می‌شود و در چنین شرایطی حتی یک اختلال نسبتاً کوچک می‌تواند قیمت را به سرعت بالا ببرد و در این مدت این اتفاق افتاده است.
از سوی دیگر نباید از تاثیر چین به عنوان بزرگ‌ترین مصرف‌کننده بسیاری از فلزات پایه جهان غافل شد. همزمان با جنگ، انتظارات بازار درباره تحریک اقتصادی چین، زیرساخت، خودروهای برقی، شبکه برق و انرژی‌های تجدیدپذیر افزایش پیدا کرده که تقاضای مورد انتظار فلزات را بالا برده است.

• حمزه بهادیوند چگینی - روزنامه‌نگـار

• هفته‌نامه اطلاعات بورس ۶۴۹