ارزش‌گذاری رمزارزها (قسمت دوم)

به گزارش صدای بورس، کتاب «ارزش‌گذاری رمزارزها» با ترجمه دکتر سیدفرهنگ حسینی و دکتر امیر وفایی توسط انتشارات چالش به عنوان یک مرجع برای روش‌های علمی ارزش‌گذاری به چاپ رسیده است.

فصل نخست کتاب با عنوان «مقدمه‌ای بر رمزارزها» به تبیین مفاهیم بنیادین دارایی‌های دیجیتال اختصاص دارد. دارایی‌های دیجیتال به‌عنوان طبقه‌ای نوظهور از سرمایه‌گذاری معرفی می‌شوند که فرآیند ایجاد، ذخیره‌سازی و انتقال آنها به‌طور کامل در بستر الکترونیکی انجام می‌شود.

ویژگی‌های متمایز دارایی‌های دیجیتال
در فصل اول، به ویژگی‌های متمایز دارایی‌های دیجیتال در مقایسه با دارایی‌های سنتی پرداخته می‌شود. یکی از این موارد تفاوت در مفهوم ارزش ذاتی است به این معنی که دارایی‌های دیجیتال از نظر ارزش ذاتی پیچیده و مبهم هستند. یکی دیگر از این ویژگی‌ها، تفاوت در روش‌های تأیید تراکنش‌ است به این طریق که دارایی‌های مالی سنتی در دفاتر خصوصی واسطه‌های مرکزی ثبت می‌شوند؛ اما دارایی‌های دیجیتال عموماً در دفتر کل توزیع‌شده غیرمتمرکز ثبت می‌شوند. تفاوت در کاربرد به‌عنوان وسیله مبادله و تفاوت در حمایت‌های قانونی و نظارتی از جمله ویژگی‌های متمایز کننده دیگر است.

آلت‌کوین‌ها، استیبل‌کوین‌ها و میم‌کوین‌ها
معروف‌ترین آلت‌کوین، اتریوم است که دارای بلاکچینی قابل برنامه‌ریزی است و به کاربران امکان می‌دهد اپلیکیشن‌هایی بسازند که از این بلاکچین برای اعتبارسنجی یا ایمن‌سازی تراکنش‌ها استفاده کنند. همچنین استیبل‌کوین‌ها نیز به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند که ارزش نسبتاً ثابتی داشته باشند. این کوین‌ها معمولاً توسط سبدی از دارایی‌ها مانند ارزهای رسمی کشورها، فلزات گران‌بها یا سایر رمزارزها پشتیبانی می‌شوند و این پشتوانه به دارندگان استیبل‌کوین‌ها کمک می‌کند تا در برابر نوسانات شدید قیمت محافظت شوند. از استیبل‌کوین‌ها می‌توان در تسویه‌حساب‌ها و همچنین ساده‌سازی معاملات و پرداخت‌های فرامرزی استفاده کرد؛ از جمله بزرگترین استیبل‌کوین‌ها از نظر پشتوانه می‌توان به «تتر» و «یواس‌دی کوین» اشاره کرد.
میم‌کوین‌ها نیز ارزهای دیجیتالی هستند که اغلب با الهام از شوخی‌ها و معمولاً با هدف سرگرمی و جلب توجه کاربران عرضه می‌شوند. اولین و محبوب‌ترین میم‌کوین، دوج‌کوین است که بر پایه میم اینترنتی معروف doge ساخته شده است. دوج‌کوین که تصویری از سگ نژاد شیبا اینو را در لوگوی خود دارد، در سال ۲۰۱۳ برای تمسخر محبوبیت روزافزون رمزارزها، به‌ویژه بیت‌کوین، ایجاد شد که حتی نام dog عمداً به‌اشتباه doge نوشته شده بود تا جنبه طنزآمیز آن تقویت شود. دوج‌کوین بدون هیچ محدودیتی در میزان عرضه ایجاد شد؛ اما چیزی که در ابتدا تنها یک شوخی بود، به‌سرعت به نمادی فرقه‌ای در میان طرفداران تبدیل شد، به طوری که با حمایت چهره‌های سرشناس تجاری ارزش بازار دوج‌کوین در اوج خود به بیش از ۸۰ میلیارد دلار آمریکا رسید؛ ولی با فروش سرمایه‌گذاران و سفته‌بازان ارزش این بازار تا پایان ۲۰۲۴ به ۲۴ میلیارد دلار کاهش یافت.

اشکال مختلف سرمایه‌گذاری در رمزارزها
سرمایه‌گذاری در دارایی‌های دیجیتال می‌تواند به‌صورت مستقیم بر بستر بلاکچین انجام شود یا به‌صورت غیرمستقیم از طریق ابزارهای قابل معامله در صرافی‌ها، بورس‌ها و صندوق‌های سرمایه‌گذاری و پوششی صورت گیرد. صرافی‌های متمرکز رایج‌ترین نوع صرافی هستند که بستری برای معامله رمزارزها فراهم می‌کنند. هرچند مفهوم صرافی‌های متمرکز با ایدئولوژی غیرمتمرکز بیت‌کوین در تضاد است؛ اما از محبوبیت بالایی برخوردارند. معاملات در این صرافی‌ها به‌صورت الکترونیکی و مستقیم انجام می‌شود و معمولاً هیچ واسطه‌ای مانند کارگزار یا بازارگردان در آنها وجود ندارد.
صرافی‌های غیرمتمرکز از پروتکل غیرمتمرکز بلاکچین الگوبرداری کرده و عملکردی مشابه بیت‌کوین دارند. این صرافی‌ها فاقد هرگونه سازکار کنترل مرکزی هستند و بر بستری توزیع‌شده، بدون هماهنگی یا نظارت متمرکز فعالیت می‌کنند. کاربران این پلتفرم‌ها می‌توانند آزادانه به معامله بپردازند، بدون آنکه تحت نظارت مستقیم نهادهای کنترلی قرار گیرند.

سرمایه‌گذاری مستقیم و غیرمستقیم
در ادامه کتاب تاکید شده، سرمایه‌گذاری مستقیم در دارایی‌های دیجیتال از طریق صرافی‌های مختلف ارز دیجیتال انجام می‌شود که تراکنش در آنها روی بلاکچین ثبت می‌شود. با این حال، سرمایه‌گذاری مستقیم در رمزارزها با ریسک کلاهبرداری همراه است. این نوع کلاهبرداری اشکال گوناگونی دارد که شامل عرضه اولیه جعلی، طرح‌های پامپ و دامپ، دست‌کاری بازار، سرقت و تلاش برای دستیابی به اطلاعات کیف‌پول می‌شود.
سرمایه‌گذاری غیرمستقیم در دارایی‌های دیجیتال به سرمایه‌گذاران این امکان را می‌دهد که بدون درگیر شدن با پیچیدگی‌های فنی رمزارزها، مانند ایجاد کیف‌پول دیجیتال یا مدیریت کلیدهای رمزنگاری، در این بازار مشارکت کنند. یکی از ابزارهای رایج در این حوزه، صندوق‌های تراست رمزارز هستند. این صندوق‌ها به سرمایه‌گذاران اجازه می‌دهند سهامی را خرید و فروش کنند که نمایانگر مالکیت بخشی از یک دارایی رمزارزی در یک شرکت سرمایه‌گذاری است. همچنین، صندوق‌های قابل معامله در بورس رمزارزها مانند ETF ها، با هدف تکرار بازدهی سرمایه‌گذاری‌های رمزارزی ایجاد شده‌اند. در گذشته، بسیاری از صندوق‌های قابل معامله رمزارزی به‌دلیل چالش‌های مرتبط با حضانت نهادی، ریسک‌های امنیتی و نبود چارچوب‌های نظارتی شفاف، به‌طور غیرمستقیم در معرض نوسانات قیمتی دارایی‌های کریپتویی قرار داشتند به طوری که مسائل مربوط به حضانت و شکاف‌های زیرساختی از موانع اصلی پذیرش نهادی دارایی‌های کریپتویی بوده‌اند؛ اما با توسعه راهکارهای حضانتی نهادی و بهبود زیرساخت‌ها، امکان نگهداری مستقیم دارایی رمزارزی توسط صندوق‌های قابل معامله فراهم شده است.
در پایان این بخش اشاره می‌شود که سهام رمزارزی و صندوق‌های پوشش ریسک رمزارز نیز اشکال دیگری از سرمایه‌گذاری غیرمستقیم در دارایی‌های دیجیتال هستند. در ادامه کتاب به بررسی اشکال مختلف دیجیتال سرمایه‌گذاری در دارایی‌های غیردیجیتال پرداخته می‌شود. این نوع سرمایه‌گذاری‌ها اگرچه ماهیتی دیجیتال دارند؛ اما ارزش خود را از یک دارایی پایه غیردیجیتال به دست می‌آورند.
در همین چارچوب، یکی از تحولات اخیر در این حوزه، توکن‌های دارای پشتوانه هستند. این توکن‌ها ادعاهای دیجیتالی بر دارایی‌های فیزیکی یا ابزارهای مالی محسوب می‌شوند که با دارایی پایه وثیقه‌گذاری شده‌اند و ارزش خود را مستقیماً از همان دارایی می‌گیرند. از این منظر، می‌توان آنها را نمونه‌ای دیجیتال از مفهوم مالکیت دانست. طلا، نفت خام، املاک و سهام شرکت‌ها از جمله این دارایی‌هایی هستند.

تحلیل منابع ریسک، بازده و تنوع سرمایه‌گذاری
در بخش پایانی فصل اول کتاب، به تحلیل منابع ریسک، بازده و تنوع سرمایه‌گذاری در دارایی‌های دیجیتال پرداخته می‌شود. بررسی‌ها نشان می‌دهد که ارزش دارایی‌های دیجیتال مانند بیت‌کوین و اتریوم از زمان پیدایش آنها با سرعت قابل‌توجهی افزایش یافته است. در سال‌های اخیر نیز معرفی اشکال سنتی‌تر و غیرمستقیم سرمایه‌گذاری، به شتاب گرفتن این روند کمک کرده است. از زمان راه‌اندازی بیت‌کوین در سال ۲۰۰۹، عملکرد آن با بازده بالا، نوسان بالا و همبستگی پایین با طبقه‌های دارایی سنتی شناخته می‌شود.

مزایای تنوع بخشی در سرمایه‌گذاری
ماهیت رمزارزها صرفاً سفته‌بازانه است و آنها محرک‌های قیمتی متفاوتی نسبت به بازارهای سهام و بدهی سنتی دارند؛ رمزارزها هم‌بستگی پایینی با بازده دارایی‌های سنتی دارند و این امر می‌تواند نشانه‌ای از این باشد که عوامل تعیین‌کننده قیمت در بلندمدت برای رمزارزها متفاوت از سایر سرمایه‌گذاری‌های سنتی است و در عمل، قیمت رمزارزها بیشتر تحت تأثیر پذیرش در بازار است. در نتیجه رمزارزها پتانسیل تنوع‌بخشی به سبد سرمایه‌گذاری را دارند و به نظر می‌رسد که همبستگی رمزارزها با دارایی‌های سنتی در حال افزایش است.