اعتمادکشی در روز دهم 

به گزارش صدای بورس، در بحبوحه تلاش‌های گسترده برای احیای اعتماد در بازار سرمایه پس از بازگشایی بورس، فروش سنگین سهام پتروشیمی پردیس توسط دو نهاد مالی بخش خصوصی و همراهی برخی حقوقی‌ها، صف خرید این سهم را به صف فروش تبدیل کرد.

اتفاقی که این پرسش را مطرح می‌کند که آیا نشانه‌هایی از تکرار اشتباهات پرهزینه سال ۱۳۹۹ در حال ظهور است؟در شرایطی که کشور درگیر جنگ است و بازار سرمایه نیز همانند سایر بخش‌های اقتصادی تحت تأثیر فضای ناشی از این شرایط قرار دارد، انتظار می‌رفت همه بازیگران بازار در مسیر حفظ ثبات، تقویت اعتماد عمومی و صیانت از دارایی میلیون‌ها سهامدار حرکت کنند. با این حال، آنچه در جریان بازگشایی نماد پتروشیمی پردیس رخ داد، بار دیگر پرسش‌هایی جدی را درباره رفتار برخی بازیگران بزرگ بازار سرمایه مطرح کرده است.
نماد پتروشیمی پردیس که از ابتدای جنگ رمضان متوقف شده بود، پس از بازگشایی در حراج ناپیوسته و بدون محدودیت دامنه نوسان، با استقبال قابل توجه سهامداران و تشکیل صف خرید سنگین همراه شد، اما این وضعیت چندان دوام نیاورد و با عرضه گسترده سهام از سوی دو نهاد مالی بخش خصوصی و همراهی برخی حقوقی‌ها، صف خرید این نماد در مدت کوتاهی به صف فروش تبدیل شد. بر اساس برآوردهای اولیه، ارزش این عرضه‌ها به بیش از ۲ هزار میلیارد تومان رسید؛ رقمی که نه تنها روند معاملات «شپدیس» را تحت تأثیر قرار داد، بلکه بر فضای روانی سایر نمادها و جو عمومی بازار نیز اثرگذار بود. بسیاری از فعالان بازار معتقدند آثار چنین معاملاتی صرفاً محدود به یک نماد نیست و می‌تواند انتظارات سرمایه‌گذاران را در کل بازار تغییر دهد.

اتفاقی متفاوت در میان بیش از ۸۰۰ بازگشایی
نکته قابل تأمل آن است که طی روزهای پس از بازگشایی بازار سرمایه، بیش از ۸۰۰ نماد معاملاتی در بورس و فرابورس، با دامنه نوسان و یا بدون دامنه نوسان بازگشایی شدند. در بسیاری از این نمادها نیز حجم معاملات قابل توجه بود، اما بازار در هیچ‌یک از این بازگشایی‌ها شاهد رفتاری مشابه آنچه در «شپدیس» رخ داد، نبود.
همین موضوع این پرسش را مطرح می‌کند که چه عواملی باعث شد در یکی از مهم‌ترین نمادهای بازار چنین رفتاری شکل بگیرد؟ آیا این اتفاق صرفاً ناشی از تصمیمات معاملاتی و مدیریت پرتفوی بوده است یا اینکه ضعف در تشخیص شرایط بازار و آثار روانی معاملات، زمینه‌ساز این رخداد شده است؟ صرف‌نظر از پاسخ این پرسش‌ها، واقعیت آن است که نتیجه این رفتار، ایجاد فشار فروش، افزایش نگرانی سهامداران و خدشه‌دار شدن بخشی از اعتماد شکل‌گرفته در روزهای اخیر بوده است.

شباهت‌های نگران‌کننده با سال ۱۳۹۹
برای بسیاری از فعالان باسابقه بازار سرمایه، اتفاقات اخیر یادآور روزهای ابتدایی روند نزولی بورس در سال ۱۳۹۹ است؛ دورانی که پس از عرضه‌های سنگین در برخی نمادهای بزرگ و شاخص‌ساز، روندی آغاز شد که در نهایت به یکی از عمیق‌ترین دوره‌های افت بازار سرمایه انجامید.
البته شرایط اقتصادی، سیاسی و ساختاری امروز با سال ۱۳۹۹ تفاوت‌های جدی دارد و نمی‌توان به سادگی میان این دو دوره علامت تساوی گذاشت. با این حال، شباهت برخی رفتارها موجب شده است این نگرانی در میان فعالان بازار شکل بگیرد که مبادا اشتباهات گذشته بار دیگر در حال تکرار باشد. تجربه سال ۱۳۹۹ نشان داد که گاهی یک تصمیم اشتباه یا مجموعه‌ای از رفتارهای ناهماهنگ از سوی بازیگران بزرگ بازار می‌تواند به سرعت به یک موج روانی فراگیر تبدیل شود؛ موجی که در نهایت هزینه آن را سهامداران خرد پرداخت می‌کنند.

اعتماد؛ سرمایه‌ای که به سختی ساخته می‌شود
طی ۹ روز گذشته، سازمان بورس، ارکان بازار و بسیاری از نهادهای مالی اقدامات متعددی را برای بازگرداندن اعتماد به بازار سرمایه انجام داده‌اند. حمایت از نقدشوندگی، مدیریت بازگشایی نمادها، هماهنگی میان نهادهای مالی و تلاش برای جلوگیری از شکل‌گیری رفتارهای هیجانی، بخشی از این اقدامات بوده است.
در چنین شرایطی، پرسش اصلی این است که اگر اعتماد ایجادشده با یک رفتار غیرحرفه‌ای یا تصمیمی که آثار آن به‌درستی سنجیده نشده، آسیب ببیند، چه کسی مسئول جبران این خسارت خواهد بود؟ بستن دسترسی معاملاتی برخی حقوقی‌ها و تشکیل پرونده‌های تخلفاتی، اگرچه می‌تواند به عنوان یک اقدام انضباطی و تنبیهی تلقی شود، اما مسئله اصلی فراتر از برخورد با یک یا چند معامله‌گر است. موضوع اصلی، حفظ سرمایه اجتماعی بازار سرمایه و اعتماد سهامدارانی است که طی روزهای اخیر بار دیگر به بازگشت ثبات در بورس امیدوار شده بودند.

انتظار سرمایه‌گذاران
اکنون انتظار می‌رود سازمان بورس و سایر نهادهای نظارتی با شفافیت بیشتری درباره ابعاد این معاملات اطلاع‌رسانی کنند. بازار سرمایه بیش از هر زمان دیگری به پاسخ روشن برای این پرسش نیاز دارد که آیا آنچه در «شپدیس» رخ داد، صرفاً یک تصمیم معاملاتی بوده یا نشانه‌ای از ضعف در رعایت مسئولیت حرفه‌ای برخی بازیگران بزرگ بازار؟
پاسخ به این پرسش نه تنها برای سهامداران «شپدیس»، بلکه برای کل بازار سرمایه اهمیت دارد. زیرا اعتماد، مهم‌ترین دارایی بورس است؛ دارایی‌ای که به سختی به دست می‌آید اما ممکن است با چند تصمیم اشتباه، به سرعت آسیب ببیند.

هفته نامه اطلاعات بورس۶۳۱