فنر فشرده هیجانات، بازار سهام را بی‌ثبات می‌کند؟

به گزارش صدای بورس، بورس تهران بیش از دوماه است که تعطیل است؛ و این روزها در حساس‌ترین مقطع تصمیم‌گیری قرار دارد. تعطیلی پرحاشیه‌ای که با چند ده میلیون کد بورسی ثبت ‌شده و نزدیک به یک میلیون فعال حقیقی، تالار شیشه‌ای را به هاله‌ای از ابهام تبدیل کرده است.

تسنیم نوشت: میلیون‌ها سهامدار بیش از دو ماه است پشت درهای بسته تالار شیشه‌ای سرگردان مانده‌اند؛ بازارهای رقیب در حال جذب سرمایه و طی کردن روند صعودی قرار دارند و در مقابل در بازار سهام سازوکار کشف قیمت از کار افتاده و تصویر دقیقی از وضعیت بازار سهام پس از بازگشایی وجود ندارد.

در این شرایط حساس که هر روز که از تعطیلی بورس می‌گذرد، سخت‌تر هم می‌شود، پرسش اصلی این است: "آیا سیاستگذار از این آزمون دشوار سربلند بیرون می‌آید؟ یا فنر فشرده هیجانات، بازار سهام را وارد دوره تازهای از بی‌ثباتی خواهد کرد؟"

فاصله قیمتی؛ بمب ساعتی در تابلوی معاملات

در دو ماه گذشته که بورس تعطیل بوده، بازارهای موازی بیکار ننشسته‌اند. نرخ ارز در بازار آزاد مسیر صعودی خود را پیموده، طلا رکوردهای تازهای ثبت کرده و حتی برخی بازارهای کالایی نیز رشدهای قابل‌توجهی را تجربه کردهاند. اما در سوی مقابل، قیمت سهام همچنان در همان سطوح دو ماه پیش فریز شده است.

این فاصله قیمتی، یک شکاف انتظاری عمیق ایجاد کرده که هنوز در تابلوی معاملات تخلیه نشده است؛ چرا که سرمایه‌گذاران با مشاهده رشد مستمر در بازارهای موازی، انتظارات تورمی جدیدی پیدا کرده‌اند که در قیمت سهام بازتابی ندارد. به عبارت دیگر، یک بمب ساعتی زیر تابلوهای معاملات کار گذاشته شده است؛ بمبی که در لحظه بازگشایی ممکن است به شکل صف‌های فروش گسترده یا جهش‌های ناگهانی قیمت منفجر شود.

هیجان سرکوب شده؛ فنری که در حال فشرده شدن است

از نگاهی دیگر، تعطیلی طولانی‌مدت، معامله‌گران را از واکنش طبیعی به تحولات سیاسی و اقتصادی محروم کرده است؛ چرا که در شرایط عادی، هر شوکی به تدریج در قیمت‌ها روی تابلوی بورس تخلیه می‌شد، اما این روند اکنون متوقف شده است.

به بیانی دیگر، سرمایه‌گذاری که در حالت عادی ممکن بود تصمیم خود را در چند مرحله و طی روزهای متوالی عملی کند، حالا با یک تصمیم بزرگ و آنی در روز نخست بازگشایی مواجه است. این یعنی احتمال بروز رفتارهای گله‌ای و هیجانی به مراتب بیشتر از هر زمان دیگری است.

نه فروشندگان می‌دانند در چه سطحی باید عرضه کنند! و نه خریداران تصویر روشنی از ارزش واقعی دارایی‌ها دارند! این وضعیت، بازار سرمایه را به شدت مستعد نوسانات شدید و غیرقابل پیش‌بینی کرده است.

نگرانی‌های پنهان پشت احتیاط سیاستگذار

در آن سوی تالار شیشه‌ای، جایی که سازمان بور سو شورای عالی بورس به عنوان نهاد ناظر و سیاست‌گذار قرار دارند، تداوم تعطیلی بورس، چندان هم بدون دلیل نبوده است. پشت این احتیاط، نگرانی‌هایی وجود دارد. به باور کارشناسان، ترس از بی‌ثباتی سیستماتیک یکی از آنها است؛ چرا که بازار سرمایه به دلیل تنوع و تعداد زیاد بازیگران، می‌تواند به سرعت وارد حاشیه شود و یک ریزش شدید در روزهای ابتدایی، اثرات زنجیره‌ای بر دیگر بازارها و حتی نظام بانکی داشته باشد.

نکته بعدی، نبود تصویر روشن از متغیرهای کلان است؛ و در شرایطی که سیاست خارجی، نرخ ارز و کسری بودجه هنوز به ثبات نرسیده‌اند، بازگشایی بازار می‌تواند به معنی انتقال مستقیم این نااطمینانی‌ها به قیمت سهام باشد.

افزون بر این، تجربه‌های تلخ گذشته نیز دست و پای نهاد ناظر را برای بازگشایی تالار شیشه‌ای بسته است؛ چرا که حافظه تاریخی بازار سرمایه نشان می‌دهد که بازگشایی‌های ناگهانی پس از وقفه‌های طولانی، اغلب با نوسانات شدید همراه بوده است.

و عامل بعدی، نگرانی از تشدید رفتارهای هیجانی در تالار شیشه‌ای است؛ و در بازاری که امکان تعدیل تدریجی قیمتها وجود نداشته، کنترل سیل عرضه یا تقاضا پس از شروع معاملات، تقریباً غیرممکن خواهد بود.

یک دوراهی مرگ‌آور

با این تفاسیر، تحلیل‌گران برای روز بازگشایی، چند سناریو مطرح می‌کنند. سناریوی اول، شوک منفی و صف‌های فروش گسترده است که در آن ترس انباشته شده به صورت عرضه سنگین ظاهر می‌شود.

سناریوی دوم برای این سریال دلهره‌آور، تعادل نسبی با نوسانات بالا است که در آن فشار فروش و تقاضا تا حدی یکدیگر را خنثی می‌کنند، اما بازار سهام همچنان بی‌جهت می‌ماند.

سناریوی بعدی جهش قیمتی ناگهانی در صورت تقویت انتظارات مثبت است. البته آنچه این سناریوها را پیچیده می‌کند، نبود یک مرجع قیمتی به‌روز است.

با این سناریوها، حالا سیاستگذار در یک دو راهی سرنوشت‌ساز قرار دارد؛ "ادامه تعطیلی"، فرسایش اعتماد و افزایش ابهام را به همراه دارد و "بازگشایی"، ریسک بی‌ثباتی را چند برابر می‌کند. در این میان هرچه زمان می‌گذرد، هزینه هر دو گزینه افزوده می‌شود.

آنچه مسلم است، آزمون بازگشایی نه فقط برای بازار سرمایه، که برای کل نظام تصمیم‌گیری اقتصادی، یکی از حساسترین آزمون‌های این سال‌ها خواهد بود.

و فعلا یک پرسش بی‌پاسخ: آیا سیاست‌گذار می‌تواند این فنر فشرده را به آرامی آزاد کند؟! یا بازار سهام در انتظار انفجاری دیگر خواهد ماند؟! پاسخ در "جسارت"، "دانش" و "هنر" متولیان امر در نحوه مدیریت بازگشایی تالار شیشه‌ای نهفته است.