بحران جنگ، ثبات اقتصادی را بازگردانده است؟

به گزارش صدای بورس،با گذشت سه هفته از کاهش تنش‌های سیاسی و ورود بازار ارز به یک فاز آرام‌تر، نشانه‌ها از تثبیت نسبی نرخ‌ها در محدوده‌ای مشخص حکایت دارد؛ با این حال، تداوم نااطمینانی‌های اقتصادی و نقش پررنگ انتظارات تورمی باعث شده این ثبات همچنان شکننده باشد و پرسش درباره پایداری آن در روزها و هفته‌های آینده جدی‌تر از قبل مطرح شود.

گذر از هیجان به انتظار

برخلاف پیش‌بینی‌های اولیه مبنی بر ریزش قابل توجه نرخ ارز پس از فروکش کردن تنش‌ها، دلار در بازار آزاد در محدوده ۱۵۳ تا ۱۵۷ هزار تومان تثبیت شده است. این رفتار قیمتی نشان می‌دهد که بازار نه با مازاد عرضه، بلکه با نوعی احتیاط در سمت تقاضا مواجه است.

شواهد میدانی از بازار غیررسمی حاکی از آن است که تقاضای هیجانی که در اوج نااطمینانی‌های سیاسی شکل گرفته بود، تا حد زیادی تخلیه شده است. با این حال، بخشی از تقاضا که در آن مقطع از بازار خارج شده بود، اکنون به صورت تقاضای انباشته در حال بازگشت تدریجی است. این گروه از معامله‌گران، به جای ورود شتاب‌زده، در حال سنجش پایداری شرایط سیاسی و اقتصادی هستند.

تقاضای انباشته: « آن بخش از نیازهای خرید است که به دلیل شرایط خاص مانند جنگ، برای مدتی سرکوب شده و به تعویق می‌افتند. در بازار ارز ایران نیز طی چند هفته اخیر، بسیاری خریداران از ترس نوسانات لحظه‌ای دست از معامله کشیده بودند؛ اما حالا با برقراری آتش‌بس، این حجم ذخیره شده از تقاضا، به صورت ناگهانی و یک‌باره به بازار سرازیر و با ایجاد یک فشار خرید جدید، مانع از ریزش شدید قیمت‌ها شد.»

اگر بخواهیم رفتار بازار را در دو جنگ مقایسه کنیم، باید گفت در طول جنگ ۱۲ روزه بازار تحت تاثیر شوک و ترس بود که به همین دلیل قیمت‌ها صرفاً با اخبار منتشر شده از جنگ بالا و پایین می‌شد و خریداران از ترس آینده نامعلوم، بدون توجه به قیمت خرید می‌کردند. اکنون اما بازار از آن فضای هیجانی خارج و رفتار خریداران متفاوت است. به زبان ساده، اگر در زمان جنگ ترس از کاهش ارزش دارایی محرک بازار بود، در حال حاضر آینده سیاسی و اقتصادی قیمت را تعیین می‌کند. بازار به جای واکنش به تحرکات نظامی طرفین، منتظر چراغ سبز دیپلماتیک و باز شدن گره‌های ارزی یا بالعکس است.

در شرایط فعلی، به نظر می‌رسد بازار ارز بیش از آنکه از متغیرهای کوتاه‌مدت مانند حواله و جریان‌های تجاری تاثیر بپذیرد، تابعی از انتظارات تورمی پساجنگ شده است. در این میان، نقش سیاست‌گذار پولی نیز قابل توجه است.

برخی نشانه‌ها حاکی از آن است که بانک مرکزی با مدیریت هم‌زمان عرضه ارز و کنترل نقدینگی، در تلاش است از بروز نوسانات شدید جلوگیری کند. هدف این رویکرد، جلوگیری از شکل‌گیری سقوط ناگهانی و در ادامه جهش قیمت‌هاست؛ الگویی که در دوره‌های پیشین نیز تجربه شده است. یکی از مهم‌ترین کارهای بانک مرکزی در این مسیر جلوگیری از استقراض بیش از حد بانک‌ها است که در دستور کار قرار دارد. همچنین بانک مرکزی به دنبال تسهیل دسترسی مردم و بنگاه‌های اقتصادی به پول نقد و منابع بانکی است. در واقع، با بازنگری در سقف برداشت‌ها و تزریق پول مناسب به بانک‌ها، تلاش می‌شود تا محدودیت‌هایی که در زمان جنگ برای کنترل خروج سرمایه اعمال می‌شد، برداشته شود. هدف این است که بازار با کمبود نقدینگی مواجه نشود و کسب‌ و کارهایی که در چند هفته اخیر نیمه‌ تعطیل بوده‌اند، با دسترسی راحت‌تر به منابع مالی خود فعالیتشان را دوباره آغاز کنند.

چالش نقدینگی و تراول‌های درشت

یکی از نکات قابل توجه در وضعیت کنونی، کاهش تقاضای معاملاتی در کنار تداوم تقاضا برای نگهداری اسکناس است. گزارش‌ها از مناطق مرزی و مبادی خروجی کشور نشان می‌دهد که تمایل به نگهداری اسکناس‌های درشت همچنان بالا باقی مانده است. این پدیده را می‌توان نشانه‌ای از تداوم نااطمینانی در سطحی عمیق‌تر دانست؛ جایی که بازیگران اقتصادی، علی‌رغم کاهش تنش‌های مقطعی، هنوز نسبت به پایداری شرایط اطمینان کامل ندارند. به بیان دیگر، تقاضای هیجانی جای خود را به تقاضای احتیاطی داده است.

سناریوهای پیش‌رو

کارشناسان سناریوهای مختلفی را برای هفته‌های آینده متصور می‌شوند که می‌توان به سناریوی تثبیت که در صورت تداوم وضعیت فعلی و نبود شوک جدید، نرخ ارز در همین کانال نوسان محدود خواهد داشت.
سناریوی کاهشی که در صورت انتشار اخبار مثبت از آزادسازی منابع ارزی یا گشایش‌های دیپلماتیک، امکان کاهش نرخ به کانال‌های پایین‌تر وجود دارد و همچنین سناریوی افزایشی که در صورت بازگشت ریسک‌های سیاسی یا تشدید انتظارات تورمی، تقاضای انباشته می‌تواند به سرعت فعال شده و منجر به افزایش قیمت شود.

با این حال، جهت‌گیری آتی بازار همچنان به شدت به متغیرهای بیرونی، به‌ویژه سیگنال‌های سیاسی و ارزی، وابسته خواهد بود که باید دید طی این روزها چه تغییر و تحولاتی به وقوع خواهد پیوست.