سرمایه‌گذاری ضدتورم با اوراق گواهی طلا / تاب‌آوری بورس با پشتوانه اقتصاد اسلامی

به گزارش صدای بورس، یازدهمین همایش مالی اسلامی با محوریت هوش مصنوعی و آینده مالی اسلامی به همت سازمان بورس و اوراق بهادار برگزار شد.

علی صالح‌آبادی، رئیس اسبق بانک مرکزی، رئیس انجمن مالی اسلامی و سفیر جمهوری اسلامی ایران در قطر در یازدهمین همایش مالی اسلامی، هوش مصنوعی و آینده مالی اسلامی که در سازمان بورس و اوراق بهادار برگزار شد، با اشاره به جایگاه هوش مصنوعی در تحولات جهانی گفت: موضوع هوش مصنوعی از مباحث روز دنیا است و امروز این مقوله به‌صورت جدی در متن جامعه علمی جهان مطرح بوده و نمی‌توان نظام‌های مالی را بدون توجه به آن تحلیل یا طراحی کرد.

وی افزود: در سال جاری، در مجموع ۹ پیش‌نشست شامل ۴ پیش‌نشست داخلی و ۵ پیش‌نشست بین‌المللی با حضور کارشناسان و صاحب‌نظران خارجی برگزار شد تا محورهای اصلی این همایش به‌صورت عمیق مورد بحث و بررسی قرار گیرد و دیدگاه‌های تخصصی در حوزه مالی اسلامی و فناوری‌های نوین جمع‌بندی شود.

صالح‌آبادی با تشریح محورهای پیش‌نشست‌های بین‌المللی اظهار داشت: فرصت‌های نوآوری و تحول دیجیتال در مالی اسلامی با محوریت هوش مصنوعی، چالش‌های انطباق با شریعت، چالش‌های حقوقی، فین‌تک‌های مبتنی بر هوش مصنوعی و آینده مالی اخلاقی از مهم‌ترین موضوعاتی بوده که در وبینارهای بین‌المللی انجمن مالی اسلامی مورد بررسی قرار گرفته است.

وی افزود: در پیش‌نشست‌های داخلی نیز موضوعاتی نظیر توکنایز کردن دارایی‌ها در بازار مالی اسلامی، تنظیم‌گری و نظارت بانک مرکزی و کاربردهای هوش مصنوعی در نظام مالی اسلامی در دستور کار قرار داشته و مورد بحث کارشناسان قرار گرفته است.

رئیس انجمن مالی اسلامی با اشاره به اهداف کلان تأسیس این انجمن گفت: انجمن مالی اسلامی با اهداف مشخص و بلندمدت تأسیس شد و امروز «پایگاه جامع مالی اسلامی» یکی از برنامه‌های مهم انجمن به شمار می‌رود. سایت انجمن مالی اسلامی شامل مجموعه‌ای کامل از منابع مالی اسلامی است و این پایگاه به‌صورت مستمر در حال به‌روزرسانی خواهد بود تا مرجعی قابل اتکا برای پژوهشگران و فعالان این حوزه باشد.

وی افزود: در طول دوره فعالیت انجمن، ۸ دوره DBA بازار سرمایه اسلامی و یک دوره MBA برگزار شده و برخی از رساله‌های حرفه‌ای دوره DBA در دستور کار کمیته فقهی قرار گرفته و در فرآیند تصمیم‌سازی و سیاست‌گذاری مورد استفاده قرار خواهد گرفت.

صالح‌آبادی ادامه داد: در مجموع، ۱۲۰ دانش‌پذیر در این دوره‌ها شرکت کرده‌اند و همچنین ۱۷ دوره تخصصی فقه مالی ویژه طلاب برگزار شده است. علاوه بر این، جلسات همایش سالانه انجمن هر ساله بدون هیچ‌گونه وقفه‌ای برگزار شده که نشان‌دهنده تداوم و انسجام فعالیت‌های علمی انجمن است.

وی با اشاره به فعالیت‌های پژوهشی انجمن گفت: انجمن مالی اسلامی در حال حاضر در ۱۲ نشریه پژوهشی فعالیت دارد و اعضای انجمن می‌توانند مقالات علمی و پژوهشی خود را در این نشریات منتشر کنند.

رئیس انجمن مالی اسلامی افزود: در حوزه بین‌الملل نیز انجمن با ۱۰ نهاد فعال در حوزه مالی اسلامی همکاری داشته و ۱۲ جلسه هم‌اندیشی با کارشناسانی از ۱۰ کشور مختلف برگزار شده است. همچنین همکاری با سازمان بورس در برگزاری همایش‌های تخصصی و بازدید از نهادهای مالی بین‌المللی از دیگر فعالیت‌های انجمن به شمار می‌رود.

صالح‌آبادی با تأکید بر نقش تحول‌آفرین هوش مصنوعی تصریح کرد: هوش مصنوعی در حال بازتعریف زیربنای نظام‌های مالی است و پرسش اصلی این نیست که آیا باید به سمت آن حرکت کرد یا خیر، بلکه سؤال اساسی این است که چگونه می‌توان هوش مصنوعی را در مسیر شریعت و عدالت اقتصادی هدایت کرد.

وی افزود: هوش مصنوعی می‌تواند در بهبود مدیریت ریسک، تقویت حاکمیت شرکتی، بازطراحی نظارت‌های بانکی، توکنایز کردن دارایی‌ها و سایر اجزای نظام مالی اسلامی نقش‌آفرینی کند، اما در عین حال مسائلی مانند انطباق الگوریتم‌ها با شریعت، چالش‌های حقوقی و ضرورت بازنگری در نظام تنظیم‌گری از جمله چالش‌های جدی این حوزه است و باید بر اخلاق و عدالت اقتصادی تأکید ویژه‌ای داشت.

رئیس انجمن مالی اسلامی خاطرنشان کرد: آینده مالی اسلامی در تقابل با فناوری رقم نخواهد خورد و لازم است اصول مالی اسلامی با فناوری‌های جدید تطبیق داده شود تا هوش مصنوعی به یک فرصت تاریخی برای این حوزه تبدیل شود. انجمن مالی اسلامی نیز به‌عنوان یک نهاد علمی، بستر گفت‌وگو و هم‌اندیشی را برای تحقق این هدف فراهم کرده است.

جبران فشارهای معیشتی با سیاست‌های جبرانی دولتی

غلامرضا مصباحی‌مقدم، عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام، مؤسس انجمن مالی اسلامی و رئیس شورای فقهی بانک مرکزی در ادامه این همایش با اشاره به روند بررسی بودجه سالانه کشور گفت: در حال حاضر بودجه در مجلس شورای اسلامی در حال تصویب است و نکات ممتازی در بودجه امسال در حال انجام است. این بودجه صرفاً شامل ارقام، جداول، درآمدها و هزینه‌هاست و هیچ حکمی در آن گنجانده نشده است.

وی افزود: پیش از این، زمانی که احکام در جداول بودجه مطرح می‌شد، امکان دخل و تصرف نمایندگان وجود داشت، اما مجلس به‌صورت داوطلبانه تصویب کرد که بودجه فقط شامل ارقام و جداول باشد که این اقدام شایسته تقدیر است.

مصباحی‌مقدم با اشاره به ماهیت بودجه امسال تصریح کرد: بودجه ارائه‌شده، بودجه‌ای انقباضی است و این رویکرد در شرایطی اتخاذ شده که چندین سال است اقتصاد کشور با تورم بالا مواجه بوده و توقف تورم نیازمند انضباط مالی و بودجه انقباضی است.

وی افزود: اگر منابع و مصارف مالی دولت متوازن باشد، می‌توان انتظار تورم اندک را داشت، اما در صورت بروز ناترازی میان درآمدها و هزینه‌ها، تورم استمرار یافته و حتی تشدید خواهد شد. مزیت بودجه انقباضی این است که از ابتدا به‌گونه‌ای تنظیم می‌شود که چشم‌انداز سال آینده، کاهش تورم را نشان دهد.

عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام با اشاره به سیاست‌های جبرانی دولت گفت: افزایش حقوق کارمندان دولت کمتر از نرخ تورم در نظر گرفته شده، زیرا افزایش حقوق متناسب با تورم خود می‌تواند موجب تشدید تورم شود. در عین حال، اقداماتی نظیر کالابرگ می‌تواند بخشی از فشار معیشتی را جبران کند و سقف افزایش حقوق عوامل دانشگاهی نیز ۱۰ درصد تعیین شده است.

وی ادامه داد: ظرفیت دولت برای تحقق رشد اقتصادی به‌تنهایی کفایت لازم را ندارد. اگر در برنامه هفتم توسعه رشد ۸ درصدی مبنا قرار گرفته، این رشد باید بر پایه ظرفیت‌های ملی شامل بنگاه‌ها، شرکت‌ها و کل اقتصاد کشور محقق شود و نه صرفاً بر اساس منابع محدود دولت.

مصباحی‌مقدم با اشاره به رفتار مردم در بازار دارایی‌ها گفت: مردم به سمت طلا و دلار حرکت کرده‌اند، زیرا به دنبال حفظ ارزش پول خود هستند و باید برای این موضوع راهکارهای مؤثری طراحی شود.

وی افزود: مجمع تشخیص مصلحت نظام در حال تدوین سیاست‌های پولی و بانکی است و این سیاست‌ها پس از بررسی در کمیسیون‌های تخصصی مجمع و با حضور نمایندگان بانک مرکزی، به تصویب خواهد رسید. اساسی‌ترین مسئله در این سیاست‌گذاری‌ها، حفظ ارزش پول و مهار تورم است؛ موضوعی که پیچیده و دشوار است اما غیرممکن نیست.

رئیس شورای فقهی بانک مرکزی تأکید کرد: یکی از محورهای مهم، تشویق مردم به سرمایه‌گذاری است و باید ابزارهایی طراحی شود که هم ارزش دارایی مردم را حفظ کند و هم بازدهی مناسبی برای آن‌ها ایجاد کند. بازار سرمایه باید ظرفیت‌سازی کند تا مردم منابع مالی خود را وارد این بازار کرده و از منافع آن بهره‌مند شوند.

وی افزود: معرفی صحیح ابزارهای مالی اهمیت بالایی دارد. یکی از ابزارهایی که اخیراً در دستور کار قرار گرفته، اوراق گواهی طلا است که از سوی بانک مرکزی عرضه می‌شود و منابع نقدی مردم را برای دوره شش‌ماهه جذب کرده و به طلا تبدیل می‌کند.

مصباحی‌مقدم گفت: اگر مردم منابع خود را در اختیار قرار دهند و ارزش آن بر مبنای قیمت طلا حفظ شود، اشکالی در این سازوکار وجود ندارد. تجربه نشان داده طلا یکی از کارآمدترین روش‌ها برای حفظ ارزش پول است و اگر بانک مرکزی تعهد دهد که در سررسید شش‌ماهه، قیمت روز طلا را پرداخت کند، این ابزار می‌تواند بسیار مؤثر باشد.

وی افزود: یکی از فرصت‌های مهم این اوراق، قابلیت معامله و دست‌به‌دست شدن آن‌هاست که می‌تواند به کاهش تورم کمک کند و از ظرفیت پولی بانک مرکزی به‌صورت هدفمند استفاده شود.

اتکای بازار سرمایه اسلامی به دارایی‌های واقعی

حجت‌الله صیدی، رئیس سازمان بورس و اوراق بهادار نیز در این همایش با تقدیر از فعالیت‌های انجمن مالی اسلامی اظهار داشت: زحمات اعضای انجمن طی سال‌های اخیر نقش مهمی در توسعه بازار سرمایه کشور داشته و شایسته قدردانی است.

وی افزود: امروز در بازار سرمایه ایران، ابزارهای مالی اسلامی به ابزارهایی رایج و پذیرفته‌شده تبدیل شده‌اند؛ مسیری که نه‌تنها در ایران، بلکه در سطح جهانی نیز طی شده است. در گذشته، وقتی از مالی اسلامی سخن گفته می‌شد، بیشتر ذهن‌ها معطوف به «رعایت و تطبیق» و عبور نکردن از خطوط قرمز فقهی بود؛ گویی صرفاً با مجموعه‌ای از باید و نبایدها مواجه هستیم.

صیدی با اشاره به جایگاه هوش مصنوعی گفت: اما به‌واسطه کار عمیق و گسترده‌ای که بر روی مبانی نظری مالی و اقتصاد اسلامی انجام شد، امروز از حوزه رعایت و تطبیق عبور کرده‌ایم و به مسیر اعتماد، انصاف و تاب‌آوری رسیده‌ایم. این تحول، حاصل تلاش اندیشمندان بزرگی از جمله مرحوم آیت‌الله تسخیری و حجت‌الاسلام والمسلمین موسویان که نقش مهمی در این مسیر ایفا کردند است. این تغییر پارادایم را می‌توان مشابه تحولی دانست که در گزارشگری مالی و حتی در حوزه هوش مصنوعی رخ داده است؛ جایی که از رویکردهای کاملاً مبتنی بر قواعد و استانداردها، به سمت اصول‌محوری و قضاوت حرفه‌ای حرکت کرده‌ایم. البته همچنان عقل و قضاوت انسانی در جایگاه بالاتری قرار دارد و فناوری، صرفاً ابزاری در خدمت این قضاوت است.

وی افزود: اگر به بازار سرمایه نگاه کنیم، با وجود همه سختی‌ها، عدم‌قطعیت‌ها و ریسک‌های سیستماتیک چه در حوزه اقتصاد کلان، چه بودجه، ارز، تورم و حتی تحولات سیاسی خواهیم دید که بازار سرمایه ایران از تاب‌آوری قابل توجهی برخوردار است. نوسانات مثبت و منفی ذات بازار است؛ مهم این است که معاملات در فضایی شفاف، منصفانه و روان انجام شود. همین ویژگی را امروز در بازار شاهد هستیم. با وجود تمام سختی‌ها و عدم قطعیت‌ها، بازار سرمایه از تاب‌آوری مناسبی برخوردار است و شاهد بیش از ۷۰ درصدی حقیقی‌ها بوده‌ایم و معاملات به‌صورت عادی در حال انجام است.

رئیس سازمان بورس تأکید کرد: دلیل این تاب‌آوری، اتکای بازار سرمایه اسلامی به دارایی‌های واقعی است؛ یکی از شاه‌بیت‌های اقتصاد و مالی اسلامی. وقتی دارایی واقعی وجود دارد، بازار به‌طور طبیعی خود را تنظیم می‌کند و ریسک به‌صورت منطقی تعدیل می‌شود؛ نه ریسک صفر داریم و نه ریسک صددرصد، بلکه ریسکی قابل فهم و قابل تحمل برای سرمایه‌گذار شکل می‌گیرد.

وی با تقدیر از کمیته فقهی سازمان بورس گفت: در این مسیر، نقش کمیته فقهی سازمان بورس بسیار برجسته است. کمیته‌ای که با ریاست آیت‌الله مصباحی‌مقدم و حضور اعضای فرهیخته و دانشمند، مصوباتی پیشرو و افتخارآمیز در سطح جهانی داشته است. ویژگی مهم این کمیته آن است که هیچ مسئله‌ای به بن‌بست ختم نمی‌شود و همواره راه‌حل‌های عملیاتی و قابل اجرا ارائه می‌شود؛ این از مزیت‌های مهم فقه پویای شیعه است.

صیدی در پایان خاطرنشان کرد: با توجه به پیشرفت مالی اسلامی در سطح جهانی، انتظار می‌رود بازار بزرگ‌تری در این حوزه شکل گیرد. تولید ناخالص داخلی ایران با سه کشور همسایه قابل مقایسه است، اما ارزش بازار سرمایه متناسب با این ظرفیت رشد نکرده و لازم است با توزیع منصفانه ریسک، اعتماد سرمایه‌گذاران بیش از پیش جلب شود و در کنار توجه به بازده، باید به مدیریت و توزیع منصفانه ریسک نیز بپردازیم؛ موضوعی که اصول مالی اسلامی در آن حرف‌های جدی و راهگشا دارد.

در پایان برگزیدگان یازدهمین همایش مالی اسلامی با عنوان «هوش مصنوعی و آینده مالی اسلامی» مورد تقدیر قرار گرفتند.