نوسانات شدید نرخ ارز در دهههای اخیر، یکی از مهمترین عوامل بیثباتی اقتصاد ایران بوده است. این نوسانات نهتنها تصمیمگیری فعالان اقتصادی را دشوار کرده، بلکه موجب انتقال بخش قابل توجهی از سرمایههای مردم به بازارهای غیرمولد و غیررسمی شده است. در چنین شرایطی، راهاندازی صندوقهای ارزی بهعنوان یکی از ابزارهای نوین مالی میتواند نقش مهمی در ساماندهی سرمایههای ارزی، مدیریت ریسک و تعمیق بازار سرمایه ایفا کند. با این حال، تحقق این هدف مستلزم توجه همزمان به فرصتها و چالشهای ساختاری، نهادی و اقتصادی این ابزار است.
صندوقهای ارزی نوعی نهاد مالی هستند که منابع آنها به ارزهای خارجی تجهیز شده و داراییهایشان نیز بر مبنای ارز یا ابزارهای مرتبط با آن سرمایهگذاری میشود. هدف اصلی این صندوقها، حفظ ارزش دارایی سرمایهگذاران در برابر کاهش ارزش پول ملی، پوشش ریسک نوسانات ارزی و هدایت منابع ارزی به فعالیتهای مولد اقتصادی است.
جذب سرمایههای ارزی خرد و راکد، مهمترین فرصت پیشروی این صندوقهاست. حجم انبوه ارزهای خارجی که به صورت اسکناس و خارج از نظام بانکی نگهداری میشود (برآوردها از دهها میلیارد دلار حکایت دارد)، نشاندهنده پتانسیل قابل توجه این صندوقها ست. صندوقهای ارزی با ارائه یک کانال امن، قانونی و دارای نقدشوندگی مناسب، میتوانند این منابع سرگردان را تجمیع و از طریق سرمایهگذاری در ابزارهای مشخصی مانند اوراق ارزی پروژههای زیربنایی یا سپردههای بینالمللی، آن را به چرخه تولید بازگردانند. موفقیت در این امر مستلزم ارائه بازدهی رقابتی در مقایسه با گزینههای غیررسمی موجود برای مدیریت دارایی ارزی است.
فرصت دوم، مدیریت و پوشش ریسک نوسانات ارزی برای بنگاهها و سرمایهگذاران است. در اقتصادی که نرخ ارز یکی از مهمترین متغیرهای کلان محسوب میشود، وجود ابزارهای رسمی برای کاهش ریسک میتواند به افزایش اطمینان و برنامهریزی بلندمدت کمک کند. این موضوع بهویژه برای شرکتهای دارای فعالیتهای صادراتی و وارداتی اهمیت بالایی دارد.
از دیگر فرصتها میتوان به تنوعبخشی به ابزارهای بازار سرمایه اشاره کرد. بازار سرمایه ایران همچنان با کمبود ابزارهای مالی متنوع مواجه است و صندوقهای ارزی میتوانند گزینهای جدید برای سرمایهگذاران ریسکگریز یا کسانی باشند که به دنبال حفظ ارزش دارایی خود هستند. صندوقهای ارزی در کنار صندوقهای طلا، درآمد ثابت و مختلط، میتوانند تنوع سبد سرمایهگذاری را افزایش دهند و سرمایهگذاران جدیدی، بهویژه سرمایهگذاران ریسکگریزی که نگران تورم هستند را به بازار رسمی جذب کنند. این تنوع، به افزایش عمق بازار و کاهش تمرکز بر بازارهای موازی مانند ارز و طلا منجر میشود. همچنین، صندوقهای ارزی میتوانند کانالی رسمی برای مشارکت ایرانیان خارج از کشور در اقتصاد ایران فراهم کنند. در صورت طراحی شفاف و قابل اعتماد، این صندوقها میتوانند بخشی از منابع ارزی خارج از کشور را جذب کرده و پیوند مالی مؤثرتری با اقتصاد داخلی برقرار سازند.
در کنار فرصتها، چالشهای متعددی نیز وجود دارد. مهمترین چالش، محدودیتها و مقررات سختگیرانه ارزی است. کنترلهای ارزی، چندنرخی بودن ارز و مداخلات دولت میتواند عملکرد صندوقهای ارزی را با ابهام مواجه کند. تعیین نرخ تسعیر، نحوه ورود و خروج ارز و تعامل با بانک مرکزی از جمله موضوعات حساس در این زمینه است. تحریمهای بینالمللی نیز چالش مهم دیگری محسوب میشود. این تحریمها دسترسی صندوقهای ارزی به بازارهای مالی جهانی، ابزارهای پوشش ریسک و بانکهای بینالمللی را محدود میکند و دامنه سرمایهگذاری آنها را کاهش میدهد. علاوه بر این، رقابت با بازارهای غیررسمی و ارزهای دیجیتال میتواند جذابیت صندوقهای ارزی را تحت تأثیر قرار دهد. اگر این صندوقها نتوانند بازدهی، نقدشوندگی و امنیت مناسبی ارائه دهند، سرمایهگذاران همچنان گزینههای غیررسمی را ترجیح خواهند داد.
چالش آخر، میتواند مسئله اعتماد عمومی باشد. تجربههای گذشته در حوزه ابزارهای مالی باعث شده بخشی از جامعه نسبت به تضمین اصل سرمایه، نحوه مدیریت صندوق و امکان بازپرداخت ارزی تردید داشته باشند، هر چند تجربه موفق راه اندازی صندوقهای متعدد فعال فعلی در بازار میتواند از شدت این نگرانی بکاهد.
در مجموع، راهاندازی صندوقهای ارزی در ایران میتواند گامی مؤثر در جهت ساماندهی بازار ارز، جذب سرمایههای راکد و توسعه بازار سرمایه باشد. با این حال، موفقیت این ابزار منوط به طراحی دقیق، شفافیت نهادی، هماهنگی با سیاستهای پولی و ارزی، و ایجاد اعتماد پایدار در میان سرمایهگذاران است. انتظار میرود این صندوقها، با طراحی مناسب، به یکی از جذابترین ابزارهای بازار تبدیل شوند.
-
حسین میری - کارشناس بازار سرمایه
- شماره ۶۲۷ هفته نامه اطلاعات بورس
نظر شما