بازار سرمایه ایران سالهاست با یک عدمتوازن ساختاری مواجه است. عدمتوازنی که ریشه آن را باید در فاصله میان واقعیتهای اقتصاد کلان و ابزارهای مالی در دسترس جستوجو کرد. در اقتصادی که نرخ ارز یکی از مهمترین متغیرهای اثرگذار بر تصمیمگیری بنگاهها، سرمایهگذاران و حتی خانوارها محسوب میشود، نبود ابزارهای رسمی، شفاف و قابل اتکا برای مدیریت ریسک ارزی یک خلأ جدی به شمار میرود. در چنین شرایطی، تأسیس و توسعه صندوقهای ارزی میتواند یکی از گامهای مهم برای افزایش کارایی بازار سرمایه و کاهش فشار بر سایر بازارهای موازی باشد.
صندوقهای ارزی امکان سرمایهگذاری غیرمستقیم و حرفهای بر داراییهای مبتنی بر ارز یا داراییهایی با ماهیت ارزی را فراهم میکنند. اهمیت این صندوقها تنها در ایجاد یک گزینه جدید سرمایهگذاری خلاصه نمیشود، بلکه کارکرد اصلی آنها در هدایت تقاضای ارزی از بازارهای غیرشفاف و سفتهبازانه به بستر رسمی و تحت نظارت بازار سرمایه است. تجربه سالهای اخیر نشان میدهد بخش قابل توجهی از تقاضای ارز در اقتصاد ایران، نه با هدف واردات یا فعالیت مولد، بلکه برای حفظ ارزش داراییها یا پوشش ریسک شکل میگیرد. در نبود ابزارهای مالی مناسب، این تقاضا ناگزیر به بازار نقدی ارز منتقل میشود و خود به عاملی برای تشدید نوسانات تبدیل خواهد شد.
از منظر سیاستگذاری، صندوقهای ارزی میتوانند نقش مهمی در کنترل و تعدیل شوکهای ارزی ایفا کنند. زمانی که سرمایهگذار اطمینان داشته باشد میتواند از طریق یک ابزار شفاف، قانونمند و دارای سازوکار بازارگردانی، در معرض بازدهی ارزی قرار گیرد، انگیزه کمتری برای خرید فیزیکی ارز یا فعالیت در بازارهای غیررسمی خواهد داشت. این موضوع بهصورت غیرمستقیم به کاهش هیجانات بازار ارز و افزایش قدرت مداخله سیاستگذار کمک میکند.
نکته مهم دیگر، ظرفیت صندوقهای ارزی در جذب منابع ارزی راکد است. بخش قابل توجهی از ارز در اختیار اشخاص حقیقی و حقوقی، به دلیل نبود گزینههای مطمئن سرمایهگذاری، یا بلااستفاده باقی مانده یا به شکل غیربهینه نگهداری میشود. طراحی صندوقهای ارزی با ساختار حرفهای، استراتژی مشخص و گزارشدهی شفاف میتواند این منابع را به مسیر مدیریتشده و حتی فعالیتهای مولد هدایت کند. این موضوع بهویژه برای بنگاههایی که با ریسک نوسانات ارزی مواجهاند، اهمیت دوچندان دارد.
با این حال، باید توجه داشت که موفقیت صندوقهای ارزی بدون فراهم شدن برخی پیششرطها امکانپذیر نخواهد بود. شفافیت در ترکیب داراییها و نحوه تسعیر ارز، برخورداری از مدیران حرفهای با تجربه واقعی در بازارهای مالی، و هماهنگی میان سیاستهای پولی، ارزی و نظارتی از جمله الزامات اساسی در این مسیر است. در صورت نبود این الزامات، صندوقهای ارزی ممکن است بهجای ابزار مدیریت ریسک، به منبعی برای بیثباتی یا شکلگیری رانت تبدیل شوند. در نهایت باید پذیرفت که بازار سرمایه ایران برای ایفای نقش مؤثر خود در اقتصاد، نیازمند ابزارهایی است که با واقعیتهای اقتصاد کلان همراستا باشد. صندوقهای ارزی نه یک ابزار لوکس، بلکه ضرورتی برای تعمیق بازار، افزایش اعتماد سرمایهگذاران و مدیریت ریسک در سطح کلان هستند. اگر این ابزار بهدرستی طراحی و اجرا شود، میتواند هم منافع سرمایهگذاران را تأمین کند، هم به سیاستگذار در مسیر ثبات اقتصادی یاری رساند و در نهایت به کاهش التهابات بازار ارز منجر شود.
-
علی جبل عاملی - قائممقام مدیرعامل گروه مالی کارآمد
- شماره ۶۲۷ هفته نامه اطلاعات بورس
نظر شما