اهداف و کارکردهای صندوق‌های حمایتی بازار سرمایه

به گزارش صدای بورس،مشروح یادداشت ابوالفضل شهرآبادی مدیرعامل سبدگردان داریک پارس به شرح زیر است:

صندوق تثبیت بازار سرمایه، که در ادبیات بورس به عنوان «سوپاپ اطمینان» شناخته می‌شود، نهادی است که با هدف کنترل نوسانات شدید و کاهش ریسک‌های سیستماتیک در بورس ایران تاسیس شده است. این صندوق طبق ماده ۲۸ «قانون رفع موانع تولید رقابت‌پذیر» در سال ۱۳۹۴ تصویب و از سال ۱۳۹۶ رسماً آغاز به کار کرد. هدف اصلی صندوق، حمایت از سهام‌داران خرد و جلوگیری از رفتارهای هیجانی (چه در صف‌های فروش سنگین و چه در رشدهای بی‌منطق) است.

بخشی از منابع آن از طریق صندوق توسعه ملی (معمولاً معادل ریالی یک درصد از منابع سالانه)، بخشی از درآمد کارمزدهای سازمان بورس و هم‌چنین بودجه‌های دولتی تامین می‌شود. این صندوق در روزهای بحرانی که بازار با کمبود نقدینگی و فشار فروش غیرعادی مواجه است، وارد بازار شده و با خرید سهام، نقدشوندگی را حفظ می‌کند.

عملکرد این صندوق همواره موضوع بحث و چالش میان کارشناسان بوده است. نگاهی به نتایج فعالیت آن نشان‌دهنده دو روی سکه است:

دستاوردها

۱- حفظ نقدشوندگی: در بسیاری از روزهای سرخ بورس که هیچ خریداری در بازار وجود نداشت، حضور این صندوق باعث شد تا حداقل بخشی از صف‌های فروش جمع شود و نقدشوندگی بازار به صفر نرسد.

۲- بیمه سهام: یکی از طرح‌های موفق این صندوق، ارائه «اوراق تبعی»یا همان بیمه سهام برای سهامداران خرد بود که تا حدی آرامش را به سرمایه‌گذاران بازگرداند.

۳- شفافیت نسبی: در سال‌های اخیر، انتشار گزارش‌های دوره‌ای از میزان واریزی‌ها و دارایی‌های تحت مدیریت صندوق افزایش یافته است.

چالش‌ها

۱- کمبود منابع نسبت به حجم بازار: منتقدان معتقدند دارایی‌های این صندوق (که در آخرین گزارش‌ها حدود ۶ تا ۱۰ هزار میلیارد تومان تخمین زده شده) در برابر بازار چند هزار هزار میلیارد تومانی بورس، بسیار ناچیز است و نمی‌تواند جلوی ریزش‌های بزرگ را بگیرد.

۲- شائبه «شاخص‌سازی»: برخی می‌گویند این صندوق به جای حمایت از کل بازار، فقط روی نمادهای بزرگ و شاخص‌ساز تمرکز می‌کند تا عدد شاخص کل را مثبت نگه دارد، در حالی که اکثر نمادهای کوچک هم‌چنان در صف فروش باقی می‌مانند.

۳- تاخیر در تزریق منابع: ناهماهنگی بین صندوق توسعه ملی و سازمان بورس در سال‌های گذشته باعث شده بود که پول در زمان اوج بحران به بازار نرسد و عملاً تاثیرگذاری آن کاهش یابد.

نکته مهم در خصوص این صندوق و دیگر صندوق‌های حمایتی بازار سرمایه این است که صندوق تثبیت قرار نیست جلوی اصلاح قیمت‌ها را بگیرد یا بازار را به زور مثبت کند؛ وظیفه آن صرفاً جلوگیری از «قفل شدن بازار» و کاهش وحشت عمومی است. به همین دلیل، عمده نقش آن‌ها در روزهای بحرانی بازار، برای جلوگیری از تسری شرایط بحرانی به بخش‌های دیگر اقتصاد و بازار، خودنمایی می‌کند.