SPACمیان‌بُر ورود شرکت‌های دانش‌بنیان به بورس ایران

به گزارش صدای بورس،علی امیرشاهی، کارشناس بازار سرمایه، در پاسخ به این سوال که طی سال‌های اخیر شاهد تحول چشمگیری در ابزارهای مالی جهان بوده‌ایم؛ تحولاتی که برخی معتقدند مسیر ورود شرکت‌ها به بازار سرمایه را زیر و رو کرده است. از نگاه شما این تغییرات چگونه زمینه‌ساز ظهور ابزارهایی همچون SPAC شده‌اند؟ گفت: بازارهای مالی دنیا در دهه‌های اخیر به مرحله‌ای رسیده‌اند که دیگر ابزارهای سنتی پاسخگوی نیاز طیف گسترده سرمایه‌گذاران نیست و با سرمایه‌گذارانی روبه‌رو هستیم که از محافظه‌کارترین تا جسورترین آن‌ها، هر کدام استراتژی و انتظارات کاملا متفاوتی از بازار دارند. از سوی دیگر روند جهانی‌شدن بازارها و افزایش رقابت میان بورس‌های مختلف جهان، کشورها را وادار کرده که برای حفظ جذابیت خود، ابزارهای جدیدتر و هوشمندانه‌تری عرضه کنند.

او ادامه داد: در چنین فضای رقابتی، یکی از حوزه‌هایی که بیش از همه نیازمند تحول بود، عرضه اولیه سهام است. شرکت‌های خصوصی بسیاری در دنیا وجود داشتند که توانایی حضور در بازارهای سرمایه را داشتند اما پیچیدگی‌ها و سخت‌گیری‌های عرضه اولیه سنتی، عملا راه را بر آن‌ها بسته بود. بنابراین مسیر طبیعی بازار سرمایه این بود که به سمت روش‌های جایگزین حرکت کند؛ روش‌هایی که بتوانند همان شفافیت و استانداردهای لازم را حفظ کنند، اما در عین حال در برابر ویژگی‌های شرکت‌های نوآور و جوان انعطاف بیشتری داشته باشند. در چنین بستری بود که SPAC از یک ایده محدود، به ابزاری جریان‌ساز تبدیل شد.

او در توضیح اینکه SPAC چه جایگاهی در بازارهای مالی دارد، گفت:SPAC در حقیقت یک شرکت بدون فعالیت عملیاتی است؛ شرکتی که تنها با یک هدف مشخص پا به عرصه می‌گذارد؛ جمع‌آوری سرمایه از عموم مردم و ادغام با یک شرکت خصوصی مناسب. این مدل که در ظاهر ساده به نظر می‌رسد، انقلابی در ورود شرکت‌های خصوصی به بورس ایجاد کرده است، زیرا مسیر دشوار و طولانی عرضه اولیه را کوتاه و قابل‌پیش‌بینی کرده است.

امیرشاهی افزود: برخی SPAC را با صندوق‌های سرمایه‌گذاری خصوصی مقایسه می‌کنند، اما تفاوت میان این دو بسیار اساسی است. صندوق‌های خصوصی برای یک گروه محدود و حرفه‌ای طراحی شده‌اند و سرمایه‌گذاری در آن‌ها معمولا همراه با دخالت‌های مدیریتی عمیق است. اما SPAC بر بستر بازار سرمایه عمومی شکل می‌گیرد و به‌گونه‌ای طراحی شده که هم حقوق سرمایه‌گذاران خرد را حفظ کند و هم فرآیند ورود شرکت‌های خصوصی به بورس را تسهیل کند. وجود حساب‌های امانی، امکان بازپس‌گیری سرمایه، شفافیت معاملاتی و ساختار انگیزشی متفاوت، همگی باعث شده SPAC به ابزاری منحصربه‌فرد تبدیل شود.

این کارشناس بازار سرمایه در پاسخ به اینکه روند جهانی SPACها چگونه شکل گرفت و به این سطح از محبوبیت رسید؟ گفت: نقطه آغاز این ابزار به دهه ۱۹۹۰ میلادی بازمی‌گردد؛ زمانی که SPACبه‌عنوان مدلی جایگزین برای شرکت‌های باهدف تملک معرفی شدند. در آن دوره کمتر کسی تصور می‌کرد که این ساختار به یکی از مهم‌ترین روش‌های ورود شرکت‌های خصوصی به بورس تبدیل شود. اما با گذشت زمان، هم بازارها پیچیده‌تر شدند و هم نیاز شرکت‌ها برای ورود سریع‌تر و ارزان‌تر به بورس افزایش یافت.

او ادامه داد: سرانجام، سال ۲۰۲۰ به نقطه عطف این تحول تبدیل شد. تنها در همان سال بیش از ۲۵۰ SPAC در بورس‌های آمریکا عرضه اولیه شدند و بیش از ۸۳ میلیارد دلار سرمایه جذب کردند؛ رقمی که به‌تنهایی بیش از نیمی از کل IPOهای آمریکا را تشکیل می‌داد. چنین موفقیتی باعث شد بسیاری از کشورها از جمله کانادا، آلمان، هلند، استرالیا، نیوزیلند و حتی مالزی و آفریقای جنوبی نیز SPAC را وارد ساختار بازار سرمایه خود کنند. به بیان ساده، SPAC‌ها از حاشیه به متن آمدند و به یکی از معنادارترین ابزارهای مالی دهه اخیر تبدیل شدند.

علی امیرشاهی در پاسخ به این سوال که ایران در چه نقطه‌ای از این روند جهانی قرار دارد؟ و چرا اکنون باید به فکر توسعه SPAC باشد یا خیر؟ گفت: ما در دوره‌ای قرار داریم که ابزارهایی مانند SPAC می‌توانند نقش حیاتی ایفا کنند. اکوسیستم فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان در کشور ما شتابی چشمگیر گرفته است. تعداد زیادی شرکت استارتاپی، نوآور و صادرات‌محور به مرحله‌ای رسیده‌اند که برای گسترش حوزه فعالیت خود نیازمند منابع مالی بزرگ‌تر و دسترسی به بازار سرمایه هستند. اما مسیر فعلی ورود به بورس برای بسیاری از آن‌ها با چالش‌های جدی همراه است. سخت‌گیری‌های ساختاری، الزام به سودآوری چندساله، فرآیندهای زمان‌بر پذیرش و نگاه سنتی به دارایی‌های فیزیکی، همگی باعث شده شرکت‌هایی با ارزش واقعی بالا اما دارایی نامشهود، عملا از حضور در بورس باز بمانند. در حالی که SPAC دقیقا برای حل همین مشکلات طراحی شده است.

او با بیان اینکه ادغام با یک SPAC به شرکت‌های دانش‌بنیان این امکان را می‌دهد که بدون مواجهه با پیچیدگی‌ها و محدودیت‌های عرضه اولیه سنتی، وارد بازار سرمایه شوند و از مزایای آن بهره‌مند گردند، گفت: در ایران، علی‌رغم رشد سریع شرکت‌های نوآور، هنوز هیچ دستورالعمل رسمی برای SPAC تدوین نشده و این ابزار مهم جای خالی خود را در ساختار تأمین مالی کشور حفظ کرده است. اگر قصد داریم اقتصاد دانش‌بنیان را از مرحله شعار به مرحله عمل برسانیم، باید مسیر ورود این شرکت‌ها به بورس را تسهیل کنیم، و SPAC یکی از کارآمدترین ابزارها برای این هدف است.

خبرنگار: مژده ابراهیمی