حذف صفر، تغییر بی‌ارزش ظاهر پول

به گزارش صدای بورس، در اقتصاد پول، تغییر نام ارز عبارت است از روند تغییر ارزش اسمی پول (اسکناس و سکه) در گردش. در این روند، ممکن است نام ارز تغییر پیدا کند یا اینکه تعداد صفرهای آن کم و زیاد شوند.

پیشینه

اصلاحات پولی شامل تغییر نام ارز یا کاهش تعداد صفرهای پول بیش از یک سده سابقه دارد. از اوایل سده ۲۰ میلادی بسیاری از کشورها به دلایل مختلف (عمدتا به دلیل تورم بالا) اقدام به حذف صفر از پول خود کرده‌اند. در ایران نیز یک بار در سال ۱۹۳۲ (به دنبال اصلاحات پولی) واحد پول از تومان به ریال تغییر پیدا کرد. تاکنون دهها کشور از ۵ قاره جهان در راستای اصلاحات پولی اقدام به حذف صفر از واحد پولی خود کرده‌اند اما همه آنها در دستیابی به اهداف خود موفق نبوده‌اند. به همین دلیل، برخی کشورها هر چند سال یک‌بار دست به حذف صفرها زده‌اند.

ریشه‌ها

از آنجا که حذف صفرها تنها به تغییر ارزش اسمی پول منجر می‌شود، هیچ تاثیری بر قدرت خرید پول ندارد. برخی تصور می‌کنند، از آنجا که با افزایش تورم، به طور معمول تعداد صفرهای پول افزایش پیدا می‌کند، اگر تعداد صفرها را کم کنیم، تورم هم کاهش می‌یابد. این تصوری کودکانه و فاقد مبنای علمی است. باید توجه داشت که با تداوم روند صعودی تورم و ماندگاری آن در اقتصاد یک کشور، به تدریج اسکناس‌های درشت‌تر با صفرهای بیشتر به جریان می‌افتند، بنابراین افزایش تعداد صفرها معلول است نه علت. پس نمی‌توان انتظار داشت که با کاهش صفرها، تورم نیز کاهش پیدا کند.

تاکنون در ۹۰ درصد مواردی که از علت کاهش صفرهای پول در جهان گزارش شده، تورم یا ابرتورم عامل اصلی بوده‌اند. رشد نقدینگی (یا افزایش حجم پول در اقتصاد)، سیاست‌های ناکارآمد مالی دولت، عوامل خارجی و شوک‌های عرضه و تقاضا از جمله مهمترین دلایل رشد تورم در یک اقتصاد به شمار می‌روند. بدون در نظر گرفتن این عوامل و رفع و کنترل آنها، هیچ کشوری قادر نیست که تنها با کاهش صفرهای پول ملی، مشکلات اقتصادی خود را حل کند. سهل است، حتی این احتمال وجود دارد که مشکلات بیشتر و بزرگتری گریبان اقتصاد را بگیرند. به بیان ساده‌تر، اگر صفرهای پول ملی بدون اصلاحات ساختاری و کنترل عوامل رشد تورم حذف شوند، در مدت کوتاهی آن صفرها به همراه صفرهای بیشتر بازمی‌گردند.

و ایران...

مجلس ایران طرح حذف ۴ صفر از پول ملی را تصویب کرد. پیش از این در اردیبهشت ۱۳۹۹ این طرح به تصویب مجلس رسیده بود و ظاهرا همان طرح با برخی تغییرات دوباره مورد تصویب قرار گرفته است. مسئولان بانک مرکزی و نمایندگان مجلس معتقدند که تصویب این طرح موجب تسهیل محاسبات، روان‌تر شدن مبادلات نقدی و سبک‌تر شدن ترازنامه‌ها خواهد شد. گرچه یک عضو کمیسیون اقتصادی مجلس تاکید کرده که در لایحه دولت برای حذف صفرها، مباحثی همچون کاهش نرخ تورم و افزایش رشد اقتصادی مطرح نبوده، اما برخی تلاش دارند تا این طرح را حرکتی در جهت بهبود وضعیت اقتصادی کشور تعریف کنند.

پس از تصویب لایحه حذف ۴ صفر از پول ملی، کارشناسان مستقل اقدام به بررسی اثرات آن بر اقتصاد کشور کردند. واقعیت این است، در حالی که کشور ما با مشکلات زیادی در حوزه اقتصاد و تجارت بین‌المللی مواجه است، تغییر نام ارز یا حذف صفرهای پول ملی، اقدامی نمادین به شمار می‌رود که هیچ تاثیر ملموس و مثبتی بر حل مشکلات اقتصادی، رونق تجارت خارجی و ثبات بازارها ندارد.