دستورالعملی جدید برای تأمین مالی تولید از طریق بورس کالا

به گزارش صدای بورس، حوزه تولید کشور در خلال یک دهه اخیر دستورالعمل‌های متعدد و اسناد مختلفی را با هدف حمایت از تولید شاهد بوده، هرچند هیچ یک از آنها در عمل موفق نبوده اند.

دولت چهاردهم نیز با هدف حمایت از تولید و به خصوص در زمینه افزایش شفافیت و تسهیل نقدینگی برای صنایع، از فرصت‌های موجود در بورس کالا بهره جسته و در تازه‌ترین اقدام دستورالعملی را با عنوان «دستورالعمل تأمین مالی در زنجیره تأمین به پشتوانه اسناد اعتباری در بورس‌های کالایی» ذیل بند الف ماده ۲۰ قانون تأمین مالی تولید ابلاغ کرده که پیش‌بینی می‌شود بتواند بخشی از چالش‌های تولدی را برطرف کند.
بر اساس این دستورالعمل ابزارهایی مانند اعتبار اسنادی، اوراق گام و برات از طریق بورس کالا زمینه تسهیل تأمین مالی برای تولیدکنندگان را فراهم می‌کنند و این در حالی است که تجمیع این ابزارها از طریق سامانه‌های بورس کالا که در دستورالعمل دیده شده، می‌تواند شفافیت لازم را برای اجرای آن فراهم کند. این در حالی است که در حال حاضر برخی ارتباط‌های سامانه ای از جمله ارتباط سامانه گام بانک مرکزی با اوراق گام برقرار است.
از سه سال پیش اوراق گام به عنوان یک ابزار تأمین مالی برای خریداران مواد اولیه در بورس کالا فرصتی برای تولیدکنندگان ایجاد کرده، اما به نظر می‌رسد بیشتر برای تأمین مالی خرد عملی است. این اوراق که به اوراق گواهی اعتبار مولد نیز معروف هستند، برای خرید مواد اولیه تولیدکننده از فروشنده مواد از طریق بانک منتشر می‌شود، به عبارتی فروشنده مواد اولیه به جای دریافت وجه از تولیدکننده، وجه را از بانک دریافت و تولیدکننده در اقساط ۱۲ ماهه آن را تسویه می‌کند. از مزایای اوراق گام این است که فروشنده هم می‌تواند این اوراق را تا زمان سررسید نزد خود نگه دارد و هم می‌تواند در خریدهای مواد اولیه موردنیاز خود گام را به فروشنده دیگری منتقل کند، همچنین امکان تنزیل اوراق، نزد بانک تحت شرایط دستورالعمل گام بانک مرکزی فراهم است.
در این بین وزیر اقتصاد هفته قبل اعلام کرد به پشتوانه اوراق اعتباری، معاملات در بورس کالا روان شده و بر اساس تضمین‌هایی که داده می‌شود، دیگر نیازی به معامله نقدی در این بازار نیست. به این ترتیب دستورالعمل مذکور در ۵۱ بند در هفته گذشته منتشر و ابلاغ شد که بر اساس آن وظایفی برای هر یک از اوراق اعتباری در نظر گرفته شده و الزامات شفاف سازی و توسعه بسترهای تسویه معاملات اعتباری ذکر شده است.
بر این اساس برات‌های صادره در اندازه یک میلیون تومان توسط موسسات اعتباری مورد تایید اتاق پایاپای که دسترسی به سامانه برات دارند منتشر و صرفا برای معاملات کالا در بازار فیزیکی و فرعی بورس کالا مجاز است. بورس مجاز به ایجاد بستر تسویه معاملات مبتنی بر اعتبار از طریق این اسناد را تأمین کند و کارگزار خریدار و یا اتاق پایاپای به نیابت از کارگزار خریدار اطلاعات معامله را طبق فرمت اتاق، برای موسسه اعتباری ارسال و موسسه ظرف یک روز اقدامات بعدی را صورت می‌دهد. طبق ماده ۱۶ این دستورالعمل دارنده برات در سررسید درخواست تادیه را مستقیما به موسسه اعتباری ارسال می‌کند و در صورت عدم ایفای تعهدات از سوی موسسه اعتباری، موضوع مشمول قانون و مقررات ناظر بر برات الکترونیکی است.
موسسات اعتباری دارای دسترسی به سامانه گام بانک مرکزی نیز بر اساس طبقه بندی اوراق معرفی شده به بورس در قالب بازار جهت تسویه معاملات اقدام می‌کند و این اوراق برای معاملات اوراق گواهی سپرده کالایی و معاملات کالایی در بازار فیزیکی و فرعی بورس مجاز است. اتاق پایاپای نیز می‌تواند بخشی از تسویه معامله را انجام دهد به شرط درج امکان تسویه معامله با اوراق گام در اطلاعیه عرضه. بر این اساس در صورتی که سلسله مراتب مرتبط با این اوراق برای تسویه طی نشود، مسئولیت تسویه با رعایت مهلت‌های تعیین شده در مقررات تسویه و پایاپای معاملات در بورس بر عهده خریدار است. لازم به ذکر است بر اساس این دستورالعمل بورس موظف است نسبت به ایجاد نماد معاملاتی گواهی سپرده کالایی پیوسته با تسویه صرفا از طریق اوراق گام در بستر سامانه‌های خود اقدام کند.
اعتبارات اسنادی داخلی نیز بخش سوم این اسناد است که به عنوان بخشی از ثمن معامله در بازار فیزیکی و فرعی مجاز است. برای این اوراق، متقاضی در موسسه اعتباری نسبت به گشایش اقدام می‌کند و موسسه اعتباری مقدمات گشایش را با ذکر سقف اعتبار فراهم می‌کند. مواد ۳۷ به بعد این دستورالعمل بر وظایف تهادهای مختلف به منظور ایفای تعهدات و تسویه و سررسید و نحوه اجرای این تصمیمات دلالت دارد.
کارشناسان معتقدند شفافیت موجود در این دستورالعمل و تاکید بر معاملات از طریق فرایندهای غیرنقدی علاوه بر ایجاد شرایط مناسب برای معاملات، می‌تواند اطمینان بیشتری را برای طرفین معاملاتی یعنی خریداران و فروشندگان مواد اولیه فراهم خواهد کرد.

شماره ۵۷۵ هفته نامه اطلاعات بورس