توقف پیشفروش سکه
در پی این اتفاقات، عملا پیشفروش سکه بعد از جریان یکسانسازی نرخ ارز و سیاست جدید ارزی بانک مرکزی از اواخر فروردینماه در روالی جدید قرار گرفت و سررسیدهای آن از دو دوره شش و یکساله به هفت مرحله افزایش یافت، ولی طولی نکشید که بعد از شروع دور جدید پیشفروش در سررسید یک ماهه به دلیل پر شدن ظرفیت و فروش یک میلیونی متوقف شد. البته به فاصله کوتاه سررسید سه ماهه و شش ماهه نیز پایان یافت.
درحالی این اتفاقات رخ داد که در هفته گذشته، با وجود مراجعه متقاضیان برای ثبتنام پیشفروش سکه در شعب بانک ملی تقریبا هیچ ثبتنامی انجام نشد و شعب از قطع بودن سیستم خبر دادند تا اینکه به تازگی مدیرکل ریالی و نشر بانک مرکزی از توقف پیشفروش سکه خبر داد.
تغییر قیمت گذاری پیش فروش سکه
بر پایه این گزارش، پیشفروش سکه از اوایل بهمنماه سال قبل در دستورکار بانک مرکزی قرار گرفت و از طریق شعب بانک ملی انجام شد؛ به این دلیل که در آن زمان قیمت سکه دچار نوسان بالایی بود و در ادامه برای جذب نقدینگی سرگردان که به سمت بازار ارز رفته بود، با قدرت بیشتری ادامه پیدا کرد. در ابتدای امر پیشفروش سکه در قالب طرحی به اجرا درآمد که فروش قطعی نبود و در دو سررسید شش ماهه و یکساله با دریافت یک میلیون تومان انجام میشد و در زمان تحویل براساس قیمت روز تسویه و به آن تخفیف تعلق میگرفت که با استقبالی همراه نشد. اما از ۲۸ بهمنماه روش پیشفروش تغییر و قیمتها قطعی شد؛ به طوریکه برای سررسید ششماهه قیمت یک میلیون و ۴۰۰ هزار تومان و یکساله یک میلیون و ۳۰۰ هزار تومان مشخص شد. از آنجایی که نرخ دلار در این روزها با افزایش همراه بود و به حدود 5500 تومان رسید، نحوه پیشفروش سکه تغییر کرد و در فاصلهای حدود ۲۰ روزه از روش جدید، تمامی مراحل متوقف شد.
پیشفروش سکه در راستای نابودی اقتصاد
شکوه شعبانی تحلیلگر کارگزاری بانک آینده در این رابطه گفت: در طول زمانهای مختلف، بنگاههای اقتصادی و نیز افراد عادی برای مقابله و مدیریت ریسکهای مختلف که بخشی از زندگی ما هستند، از ابزارهای مختلفی مانند خرید کالاهای سرمایهای، طلا، بیمه و بورسهای مختلف استفاده کردهاند. البته خرید طلا نیز از قدیم به عنوان ابزاری برای پوشش ریسک تورم رایج بوده است و در ایران هم از آنجایی که نرخ تورم معمولا بالاست، افراد برای مقابله با آن اقدام به خرید طلا یا سکه میکنند. شعبانی افزود :همچنین در این روند یکی از ابزارهای جدید پوشش و مدیریت ریسک استفاده از ابزارهای مشتقه است که در واقع ابزارهایی هستند که ارزش آنها از یک دارایی پایه مانند طلا، ارز، سهام، نفت و ... مشتق شده است، معاملات آتی نیز نوعی از این ابزارها هستند.
تحلیلگر کارگزاری بانک آینده بیان داشت : حال با وجود این مسایل، بانک مرکزی همچون گذشته قبل از عید پیش فروش سکه را با سررسیدهای مختلف آغاز کرد. مسئله اساسی که این عمل را زیر سوال برده و نتیجه آن را مشخص میکند وجود همین معاملات آتی سکه است. شاید در گذشته پیش فروش سکه وجود داشته و جواب هم داده باشد اما در آن زمان معاملات آتی سکه وجود نداشته است. در واقع، زمانی که بازار آتی سکه وجود دارد، در آن مکانیسم بازار فعال است و قیمتها بر این اساس کشف میشود، ضرورتی برای پیشفروش سکه برای ماههای بعد وجود ندارد؛ به عبارتی پیشفروش سکه مداخله در یک بازار آزاد است که هرچند ممکن است در کوتاهمدت قیمت سکه یا ارز را مدیریت کند، ولی همزمان روند معاملات آتی را مختل خواهد کرد، مکانیسم کشف قیمت را از بین میبرد و تعداد زیادی از معاملهگران را دچار ضرر میکند.
شعبانی گفت: از طرفی اگر قیمتگذاری مناسب صورت نگیرد، زمینه آربیتراژ سکه یا دادن جو هیجانی به قیمتها را فراهم میکند. در واقع پیش فروش سکه تنها معاملات آتی سکه را مختل میکند و مکانیزم بازار حاکم بر این معاملات را دچار مشکل میکند. به طور کلی مکانیزم بازار معمولا بهترین وضعیت را برای قیمتگذاری کالاها و ابزارها فراهم میکند و به طور یقین مداخله در این مکانیزم فقط نظم بازار را بر هم میزند.
البته در بازار معاملات آتی سکه نیز وضعیت همین است، معاملهگران بازار آتی سکه در هر زمانی قیمت این فلز و نیز دلار را برای سررسیدهای آینده براساس انتظارات خود و مکانیسم بازار تنظیم کردهاند. در این شرایط میتوان گفت، قیمت سکه با پذیرفتن ریسکهای آینده در معاملات آتی برای هر مقطع زمانی کشف شده است و انتظارات معاملهگران سکه برای وضعیت آینده را نشان میدهد. در این شرایط، ورود دستوری به بازار و تنظیم قیمتهای آینده فارغ از چارچوب بازار، نظام کشف قیمت و انتظارات را برهم میزند که این مسئله موجب میشود برخی از بازیگران متضرر شوند و جذابیت بازار آتی نیز کاسته شود. به گفته شعبانی، در کل باید گفت تا زمانی که خرید و فروش سکه در بازار معاملات آتی سکه تحت مکانیزم بازار انجام میشود اقدام به پیش فروش سکه شاید در کوتاه مدت بخشی از نقدینگی را جمع آوری کرده و معاملات بازار طلا و ارز را منظم کند اما در بلندمدت به ضرر بازار و در کل اقتصاد خواهد بود. همانطور هم که در روزهای اخیر این مورد کاملا مشهود بود و این تصمیم نه تنها کمکی به مدیریت قیمتها در بلندمدت نکرد بلکه در دوره ای هیجان کاذب نیز برای ورود به بازار ایجاد کرد.
اقتصاد در انتظار بحران جدید
کاوه نصرتی یکی دیگر از کارشناسان بازار سرمایه نیز در این خصوص تاکید کرد: پس از تلاطمها و رشدهای غیرطبیعی بازار ارز و سکه در فروردینماه، تیم اقتصادی دولت در واکنش به این موضوع، با اعلام نظام تک نرخی ارز در کنار راه اندازی سامانه نیما،اعمال برخی محدودیتها و سخت گیریها در مبادلات ارزی، تا حدی توانست هیجانات بازار ارز و سکه را کنترل کند . البته در کنار موارد ذکر شده، بانک مرکزی طرح پیش فروش سکه را در بازههای زمانی 1 تا 24 ماهه اجرایی ساخت که این طرح با استقبال سنگین جامعه اقتصادی همراه شد؛ به گونه ای که دریک روز، پیش فروش سکه در تمامی سررسیدها با توجه به تقاضای سنگین موجود، به پایان رسید. بر اساس گزارشها، در این طرح بیش از 7 میلیون سکه در قالب پیش فروش به اشخاص مختلف به فروش رسید. در واقع با لحاظ وزن 7.3 گرمی هر سکه طلا، در طرح پیش فروش سکه بیش از 50 هزار تن از ذخایر طلای بانک مرکزی باید به سکه تبدیل و به خریداران تحویل شود. با لحاظ نمودن بهای میانگین هر سکه به مبلغ 14 میلیون ریال، کل نقدینگی جذب شده این طرح در حدود 100 هزار میلیارد ریال خواهد بود که در مقایسه با نقدینگی کل جامعه که بیش از 14،890 هزار میلیارد ریال است، رقم ناچیزی به شمار میرود.
به گفته نصرتی، هدف از اجرای طرح پیش فروش سکه، کاهش التهابات بازار عنوان شده بود که با توجه به رشدهای غیرمنطقی و غیرطبیعی بازار سکه نقد و آتی به نظر میرسد که این طرح به هدف اصلی خود نرسیده است . همچنین کاهش قیمتهای روزهای اخیر عمدتا ناشی از مسایل پیرامون برجام بود. البته در کنار پیش فروش سکه، بازار آتی نوسانات مثبت هیجانی بالایی را تجربه کرد؛ به گونه ای که ارزش هر سکه در سررسید دیماه به بیش از 23 میلیون ریال نیز رسید. آنچه که مشخص است وجود همزمان پیش فروش سکه در بهای نزدیک به 66 درصد بهای سکه همان سررسید در بازار آتی، غیرمنطقی است. این کارشناس بازار سرمایه معتقد است :بانک مرکزی میتوانست با رسمیت شناختن واقعی بازار آتی سکه و با اعمال موقعیتهای فروش سنگین در این بازار، با هزینه به مراتب کمتری نسبت به تخفیف و کاهش التهابات بازار سکه اقدام کند.البته به طور قطع، حتی با این فرض که تقاضای سنگین بازار میتوانست عرضههای بانک مرکزی را پاسخ دهد، میتوان به این نتیجه ساده رسید که ارزش جذب شده و بهای فروش سکههای بازار آتی به مراتب بیش از بهای فروش همین سکهها به صورت پیشفروش بود.
همچنین ذخایر ارزی کشور جز ثروت تمامی آحاد جامعه محسوب میشود که استفاده و به کارگیری بهینه این ذخایر از وظایف ذاتی و اصلی بانک مرکزی و مسئولان آن است.
به گفته نصرتی، به نظر میرسد که التهابات بازارهای مالی در ایران اعم از بازار مسکن، ارز و طلا عمدتا ناشی از نقدینگی سنگین ایجاد شده در نظام بانکی به علت پرداخت نرخ سودهای بالا به سپردهگذاران و عدم بازدهی مناسب فعالیتهای دارای ارزش افزوده در کلیت اقتصاد باشد. البته در این روند، فرهنگ سفته بازی،کسب سود کوتاه مدت ناشی از فعالیتهای دلالی در سطح فعالان اقتصادی، سیاستگذاریهای غلط، با هدف حل کوتاه مدت مشکلات اقتصادی، اقتصاد جامعه را وارد بحرانهای جدید خواهد ساخت.
شماره ۲۵۰ هفته نامه بورس - صفحه۶
نظر شما