گردشگری ایران در انتظار سرمایه؛ فرصت مشترک بانک‌ها، هتل‌ها و شرکت‌های حمل‌ونقل

به گزارش صدای بورس، مجید عبدالحمیدی، عضو هیات‌مدیره شرکت ریل گردش ایرانیان «حگردش» و فعال بازار سرمایه، با اشاره به ظرفیت‌های گردشگری ایران، بر ضرورت همکاری گسترده‌تر هلدینگ‌های گردشگری، شرکت‌های حمل‌ونقل، مجموعه‌های اقامتی، بانک‌ها و نهادهای مالی تأکید کرد و گفت: طراحی ابزارهای تخصصی سرمایه‌گذاری، تأمین مالی هدفمند پروژه‌ها و توسعه خدمات اعتباری سفر می‌تواند به استفاده بهتر از ظرفیت‌های کشور و تقویت اقتصاد گردشگری کمک کند.

عبدالحمیدی گفت، درباره چشم‌انداز صنعت گردشگری اظهار کرد: «گردشگری زنجیره‌ای از فعالیت‌های اقتصادی است که حمل‌ونقل، هتلداری، خدمات مالی، فناوری، صنایع‌دستی و کسب‌وکارهای محلی را به یکدیگر متصل می‌کند. توسعه این صنعت می‌تواند هم برای بنگاه‌های بزرگ فرصت سرمایه‌گذاری ایجاد کند و هم درآمد و اشتغال را در مقاصد مختلف گسترش دهد.»

وی افزود: «ایران از ظرفیت‌های متنوعی برخوردار است، اما تبدیل این ظرفیت‌ها به ارزش اقتصادی، نیازمند سازمان‌دهی، سرمایه‌گذاری و همکاری میان فعالان صنعت است. جاذبه گردشگری زمانی به درآمد پایدار تبدیل می‌شود که مسافر بتواند به‌راحتی مقصد را انتخاب کند، خدمات متناسب با بودجه خود بخرد و تجربه‌ای باکیفیت و قابل اعتماد داشته باشد.»

ظرفیت‌های ایران؛ امکان رقابت جدی در گردشگری منطقه

این فعال بازار سرمایه درباره جایگاه ایران در مقایسه با کشورهای منطقه گفت: «وقتی درباره بازارهای گردشگری پیرامون ایران، از ترکیه و عربستان تا ارمنستان، صحبت می‌کنیم، باید به تنوع مزیت‌های کشور خودمان نیز توجه کنیم. ایران از ترکیب ارزشمندی از میراث تاریخی، فرهنگ، طبیعت، جاذبه‌های زیارتی و تنوع اقلیمی برخوردار است. به باور من، این مجموعه ظرفیت‌ها، امکان رقابتی بسیار جدی‌تر از جایگاه فعلی را برای کشور فراهم می‌کند.»

او ادامه داد: «ویژگی چهارفصل ایران می‌تواند مبنای طراحی محصول گردشگری باشد. امکان برنامه‌ریزی سفرهای ساحلی، کویری، کوهستانی، فرهنگی و زیارتی در زمان‌های مختلف سال، به ما اجازه می‌دهد برای سلیقه‌ها و گروه‌های مختلف مسافران، پیشنهادهای متنوعی داشته باشیم. این تنوع، فرصتی برای توزیع متعادل‌تر سفر در طول سال و استفاده اقتصادی‌تر از زیرساخت‌هاست.»

عبدالحمیدی تأکید کرد: «میان ظرفیت بالقوه و عملکرد اقتصادی فاصله وجود دارد. برای استفاده از این مزیت‌ها باید دسترسی، کیفیت اقامت، خدمات مقصد، بازاریابی و شبکه فروش هم‌زمان تقویت شوند. بخش مهمی از رقابت منطقه‌ای در گردشگری، به کیفیت اجرای همین حلقه‌ها وابسته است.»

گردشگری ورودی؛ فرصتی راهبردی برای آینده اقتصاد ایران

وی درباره آینده حضور گردشگران خارجی در ایران بیان کرد: «من به ظرفیت بلندمدت گردشگری ورودی ایران خوش‌بین هستم. تنوع مقاصد و تجربه‌هایی که کشور می‌تواند به گردشگر خارجی ارائه کند، زمینه توسعه بازاری بسیار گسترده‌تر را فراهم می‌کند. تحقق این فرصت به تسهیل سفر، تقویت ارتباطات حمل‌ونقلی، امکان پرداخت، معرفی حرفه‌ای مقاصد و اطمینان خاطر گردشگر وابسته است.»

عضو هیئت‌مدیره ریل گردش ایرانیان افزود: «این چشم‌انداز برای شرکت‌ها اهمیت راهبردی دارد. مجموعه‌هایی که امروز روی استاندارد خدمات، آموزش نیروی انسانی، فروش چندزبانه، شبکه توزیع و همکاری‌های بین‌المللی سرمایه‌گذاری می‌کنند، می‌توانند برای پاسخ‌گویی به تقاضای آینده آماده‌تر باشند.»

او تصریح کرد: «سرمایه‌گذاری باید با بررسی سناریوهای مختلف تقاضا انجام شود. پروژه لازم است در شرایط محتاطانه نیز قابل دفاع باشد و در صورت گسترش بازار، امکان توسعه داشته باشد. این رویکرد، خوش‌بینی به آینده را به تصمیم اقتصادی قابل اجرا تبدیل می‌کند.»

از بلیت قطار، هواپیما و کشتی تا اقامت؛ ضرورت هماهنگی خدمات سفر

عبدالحمیدی درباره نقش حمل‌ونقل در رونق گردشگری گفت: «تجربه مسافر از زمان جست‌وجوی مقصد و خرید بلیت آغاز می‌شود. قیمت و دسترسی به بلیت قطار، هواپیما یا کشتی، نظم حرکت، کیفیت پاسخ‌گویی و شرایط تغییر یا استرداد، بر تصمیم او اثر می‌گذارد. هماهنگی این خدمات با اقامت و برنامه‌های مقصد، می‌تواند خرید سفر را ساده‌تر و رضایت مشتری را بیشتر کند.»

وی افزود: «هر شیوه حمل‌ونقل، متناسب با مسیر و نوع تقاضا، جایگاه خود را دارد. قطار می‌تواند در سفرهای خانوادگی، گروهی و برنامه‌ریزی‌شده نقش مهمی ایفا کند؛ حمل‌ونقل هوایی برای دسترسی سریع و مسیرهای طولانی اهمیت دارد؛ و خدمات دریایی مسافری نیز در مقاصد ساحلی و جزیره‌ای بخشی از زنجیره سفر است.»

او ادامه داد: «همکاری میان شرکت‌های حمل‌ونقل، هتل‌ها و شبکه‌های فروش می‌تواند به طراحی بسته‌هایی منجر شود که هم برای مسافر جذاب باشند و هم استفاده از ظرفیت بنگاه‌ها را بهبود دهند. ارزش این همکاری زمانی بیشتر می‌شود که برنامه فروش با ظرفیت واقعی و الگوی تقاضای هر مقصد هماهنگ باشد.»

انعطاف در قیمت‌گذاری؛ تقویت حق انتخاب مسافر و انگیزه ارتقای کیفیت

عبدالحمیدی همچنین گفت: «یکی از زمینه‌های بهبود اقتصاد سفر، فراهم‌کردن انعطاف بیشتر و تدریجی در قیمت‌گذاری خدمات، در چارچوب رقابت و شفافیت است. هرچه فاصله‌گرفتن از قیمت‌گذاری دستوری با تنوع خدمات و امکان مقایسه روشن قیمت و کیفیت همراه شود، شرکت‌ها انگیزه بیشتری برای ارتقای خدمات و نوسازی خواهند داشت و مسافر نیز می‌تواند متناسب با بودجه و انتظار خود انتخاب کند.»

وی افزود: «در چنین فضایی، کیفیت، خوش‌قولی، پاسخ‌گویی و خدمات پس از فروش می‌توانند سهم بیشتری در انتخاب مشتری پیدا کنند. حفظ دسترسی عمومی به سفر و هدفمندکردن حمایت‌ها برای گروه‌های نیازمند نیز باید در این مسیر مورد توجه باشد.»

راه‌آهن و بخش خصوصی؛ همکاری برای افزایش بهره‌وری و توسعه مقاصد

عضو هیئت‌مدیره ریل گردش ایرانیان اظهار کرد: «در بخش ریلی، هماهنگی میان راه‌آهن، شرکت‌های مسافری و مجموعه‌های گردشگری، از برنامه‌ریزی مسیر و زمان‌بندی حرکت تا خدمات ایستگاهی و ارتباط با مقصد، می‌تواند فرصت‌های تازه‌ای ایجاد کند. معرفی مسیرهای گردشگری و اتصال سفر ریلی به خدمات اقامتی، نیازمند همین همکاری عملیاتی است.»

وی افزود: «یکی از اولویت‌ها باید استفاده مؤثرتر از ظرفیت شبکه و ناوگان موجود، در کنار سرمایه‌گذاری برای توسعه باشد. هماهنگی راه‌آهن با شرکت‌های خصوصی مسافری و شبکه‌های فروش گردشگری می‌تواند به شناسایی تقاضای مسیرها، برنامه‌ریزی دقیق‌تر خدمات و توسعه سفر در دوره‌های کم‌تقاضا کمک کند. چنین همکاری‌ای، زمینه تقویت مشارکت بخش خصوصی و بهبود اقتصاد بهره‌برداری را فراهم می‌سازد.»

او ادامه داد: «برنامه‌ریزی مشترک می‌تواند برای شرکت ریلی، تقاضای قابل‌پیش‌بینی‌تر و برای هتل، امکان مدیریت بهتر ظرفیت ایجاد کند. البته قراردادهای خرید ظرفیت باید با برآورد واقع‌بینانه تقاضا و تقسیم روشن ریسک میان طرف‌ها تنظیم شوند.»

عبدالحمیدی تأکید کرد: «بهبود تجربه سفر ریلی، از قابلیت اتکای برنامه حرکت تا کیفیت پذیرایی و خدمات مقصد، می‌تواند زمینه تکرار خرید و تقویت برند را فراهم کند. این موضوع برای اقتصاد شرکت‌ها به‌اندازه توسعه ظرفیت اهمیت دارد.»

حضور شرکت‌های گردشگری و حمل‌ونقل در بورس؛ بستری برای توسعه سرمایه‌گذاری

عبدالحمیدی در پاسخ به پرسشی درباره ارتباط گردشگری با بازار سرمایه گفت: «بخشی از شرکت‌های فعال در هتلداری، سرمایه‌گذاری گردشگری و حمل‌ونقل در بورس و فرابورس حضور دارند. این حضور، بستری برای مشارکت سرمایه‌گذاران، گزارش‌دهی شفاف و استفاده از ابزارهای متنوع تأمین مالی فراهم کرده است.»

وی ادامه داد: «هلدینگ‌های گردشگری و سرمایه‌گذاری می‌توانند در شناسایی پروژه، تجمیع ظرفیت‌ها و راهبری توسعه نقش محوری داشته باشند. شرکت‌های حمل‌ونقل و هتلداری نیز تجربه بهره‌برداری و شناخت مشتری را به به این همکاری اضافه می‌کنند. در کنار آن‌ها، بانک‌ها و نهادهای مالی می‌توانند ساختار تأمین مالی متناسب با نیاز پروژه را طراحی کنند.»

این فعال بازار سرمایه افزود: «برای سهامدار، مهم است بداند منابع جذب‌شده چگونه به افزایش ظرفیت اقتصادی، بهبود بهره‌وری و جریان نقد منجر می‌شود. طرح توسعه باید هدف، زمان‌بندی، هزینه و شاخص‌های ارزیابی مشخص داشته باشد تا اثر آن بر عملکرد شرکت قابل پیگیری باشد.»

در تحلیل بورسی، کیفیت درآمد به‌اندازه رشد فروش اهمیت دارد

عبدالحمیدی درباره معیارهای ارزیابی شرکت‌های این حوزه توضیح داد: «مدل کسب‌وکار شرکت‌ها متفاوت است. مالک ناوگان، بهره‌بردار هتل و واسطه فروش بلیت را نمی‌توان با معیارهای کاملاً یکسان تحلیل کرد. ارزش دارایی‌ها باید در کنار توان درآمدزایی، هزینه نگهداری، نیاز به سرمایه‌گذاری مجدد و کیفیت جریان نقد بررسی شود.»

او افزود: «در حمل‌ونقل، ضریب اشغال و درآمد و هزینه به‌ازای هر صندلی‌ـ‌کیلومتر اهمیت دارد. در هتلداری، نرخ اشغال، متوسط نرخ فروش اتاق و درآمد به‌ازای هر اتاق در دسترس، معیارهای مفیدی هستند. در شبکه‌های فروش بلیت نیز باید ارزش کل فروش را از درآمد کارمزدی متعلق به شرکت تفکیک کرد.»

وی تأکید کرد: «رشد مبلغ فروش ممکن است از افزایش قیمت ناشی شده باشد؛ بنابراین تغییر تعداد مسافر، حجم خدمات و حاشیه سود نیز باید بررسی شود. برای سرمایه‌گذار، رشد پایدار زمانی معنا دارد که شرکت بتواند پس از پوشش هزینه‌ها و تعهدات، نقدینگی مناسبی ایجاد کند.»

تجربه خارجی؛ ساختارهای تخصصی برای سرمایه‌گذاری در گردشگری

عبدالحمیدی درباره نمونه‌های بین‌المللی گفت: «در دنیا، برای سرمایه‌گذاری در دارایی‌های گردشگری و تأمین مالی توسعه این صنعت، ساختارهای تخصصی وجود دارد. برای نمونه، Host Hotels & Resorts در آمریکا در قالب نهاد بورسی سرمایه‌گذاری املاک و مستغلات یا REIT، بر مالکیت هتل‌ها تمرکز دارد. این نمونه نشان می‌دهد دارایی‌های اقامتی می‌توانند موضوع یک ساختار تخصصی سرمایه‌گذاری باشند؛ ساختاری که با صندوق سهامی متعارف تفاوت دارد.» منبع: معرفی رسمی Host Hotels & Resorts

وی افزود: «در عربستان نیز صندوق توسعه گردشگری، TDF، با مأموریت توسعه‌ای در تأمین مالی کسب‌وکارهای گردشگری و ایجاد مشارکت فعالیت می‌کند. این نهاد، صندوق سهامی قابل معامله نیست و کارکرد آن، کمک به توسعه سرمایه‌گذاری و پروژه‌های گردشگری است.» منبع: صندوق توسعه گردشگری عربستان

او ادامه داد: «برداشت من از این تجربه‌ها، اهمیت تخصصی‌شدن تأمین مالی گردشگری است. سرمایه‌گذاری در سهام شرکت‌ها، مالکیت دارایی‌های اقامتی و تأمین مالی احداث یا توسعه پروژه‌ها، هر کدام نیازمند ابزار متناسب هستند. برای ایران نیز باید ساختاری طراحی شود که با مقررات، عمق بازار و نیاز واقعی بنگاه‌ها سازگار باشد.»

پیشنهاد بررسی صندوق تخصصی گردشگری و زنجیره سفر

این فعال بازار سرمایه بیان کرد: «در ایران نیز صندوق‌های متمرکز بر صنایع مختلف، مانند بهین‌خودرو در صنعت خودرو، بانکدار در صنعت بانکداری و پالایشی یکم در حوزه پالایش وجود دارند. این تجربه، زمینه مناسبی برای بررسی ابزار تخصصی گردشگری فراهم می‌کند.» بهین‌خودرو، بانکدار، پالایشی یکم

عبدالحمیدی افزود: «پیشنهاد من، امکان‌سنجی صندوق تخصصی گردشگری و زنجیره سفر با همکاری فعالان صنعت و نهادهای مالی است. از آنجا که این زنجیره چند صنعت را در بر می‌گیرد، دامنه سرمایه‌گذاری و ساختار مجوز آن باید به‌دقت بررسی شود. تعداد شرکت‌های واجد شرایط، ارزش سهام شناور، نقدشوندگی و امکان تشکیل سبد مناسب نیز در این بررسی تعیین‌کننده است.»

وی توضیح داد: «یک مسیر، تسهیل سرمایه‌گذاری حرفه‌ای مردم در سهام شرکت‌های مرتبط است. مسیر مکمل، طراحی ابزارهای تأمین مالی مستقیم برای توسعه ناوگان، مراکز اقامتی و زیرساخت‌های گردشگری است. خرید سهام در بازار ثانویه، به‌خودی‌خود منابع تازه‌ای وارد شرکت نمی‌کند؛ به همین دلیل، تأمین مالی توسعه باید سازوکار مشخص خود را داشته باشد.»

او تأکید کرد: «وجود یک ابزار تخصصی می‌تواند به افزایش شناخت سرمایه‌گذاران از این حوزه و تمرکز بیشتر تحلیل حرفه‌ای بر شرکت‌های آن کمک کند. موفقیت آن نیز به مدیریت حرفه‌ای، شفافیت هزینه‌ها، نقدشوندگی مناسب و رعایت منافع سرمایه‌گذاران وابسته خواهد بود.»

بانک‌ها و هلدینگ‌ها؛ شرکای راهبردی تأمین مالی پروژه‌ها

عبدالحمیدی درباره تقسیم نقش میان مجموعه‌های اقتصادی گفت: «هلدینگ‌ها می‌توانند شناسایی و راهبری پروژه را بر عهده بگیرند؛ شرکت‌های تخصصی، مسئولیت بهره‌برداری و توسعه بازار را دنبال کنند؛ و بانک‌ها و نهادهای مالی، متناسب با ضوابط و ارزیابی خود، در تأمین منابع و طراحی ساختار مالی مشارکت داشته باشند.»

وی افزود: «بانک‌هایی که با چرخه درآمد و نیازهای گردشگری آشنا هستند، می‌توانند در کنار بازار سرمایه نقش مکمل ایفا کنند. سرمایه در گردش، منابع دوره ساخت و تأمین مالی بلندمدت، نیازهای متفاوتی هستند و باید برای هر کدام ابزار مناسب انتخاب شود.»

او ادامه داد: «در پروژه‌های بلندمدت، ترکیب آورده و بدهی باید با جریان نقد مورد انتظار هماهنگ باشد. زمان تکمیل، دوره رسیدن به بهره‌برداری اقتصادی، هزینه نگهداری و توان پوشش اقساط باید بررسی شود. ارزیابی سناریوی کاهش تقاضا و افزایش هزینه‌ها نیز کمک می‌کند تعهدات مالی واقع‌بینانه تنظیم شوند.»

سامانه‌های گردشگری؛ حلقه اتصال مسافر، عرضه‌کننده و خدمات مالی

عبدالحمیدی درباره جایگاه سامانه‌های خدمات گردشگری گفت: «مجموعه‌هایی که فروش بلیت، رزرو اقامت و سایر خدمات سفر را در یک بستر یکپارچه ارائه می‌کنند، می‌توانند در اتصال تقاضای مسافر به ظرفیت شرکت‌های حمل‌ونقل و مراکز اقامتی نقش مؤثری داشته باشند. ارزش این سامانه‌ها با کیفیت تجربه خرید، پاسخ‌گویی، تنوع خدمات و اعتماد مشتری تقویت می‌شود.»

وی افزود: «سامانه‌هایی که در کنار فروش خدمات گردشگری، تجربه ارائه اعتبار خرید نیز دارند، از ظرفیت بیشتری برای طراحی محصولات متناسب با نیاز مشتری برخوردارند. تحلیل مسئولانه داده‌ها، با رضایت مشتری و رعایت الزامات حفاظت از اطلاعات، می‌تواند به شناخت بهتر تقاضا، ارائه پیشنهادهای مرتبط و افزایش تکرار خرید کمک کند.»

او ادامه داد: «این توانمندی برای بانک‌ها بستری برای همکاری اعتباری، برای عرضه‌کنندگان خدمات کانالی برای توسعه فروش و برای خود سامانه، زمینه رشد درآمدهای خدماتی و کارمزدی فراهم می‌کند. شرط پایداری این همکاری، شفافیت قراردادها، کیفیت تسویه و تقسیم روشن مسئولیت‌هاست.»

BNPL و اعتبار سفر؛ فرصت تازه همکاری گردشگری و فناوری مالی

این فعال بازار سرمایه درباره نقش خدمات اعتباری اظهار کرد: «انتظار دارم خدمات خرید اکنون و پرداخت در آینده، یا BNPL، و سایر مدل‌های اعتبار خرید، در بازار سفر جایگاه پررنگ‌تری پیدا کنند. امکان پرداخت مرحله‌ای هزینه بلیت، اقامت و بسته‌های گردشگری، متناسب با توان بازپرداخت مشتری، می‌تواند برنامه‌ریزی مالی سفر را برای خانوار آسان‌تر کند.»

وی افزود: «در این حوزه، همکاری بانک‌ها، شرکت‌های اعتباردهنده، سکوهای فروش بلیت و مجموعه‌های گردشگری اهمیت دارد. اگر عرضه‌کننده خدمات در زمان مناسب تسویه شود و مشتری طبق برنامه مشخص پرداخت کند، امکان تقویت فروش و مدیریت بهتر جریان نقد بنگاه فراهم می‌شود.»

عبدالحمیدی تأکید کرد: «طراحی محصول اعتباری سفر به شناخت ویژگی‌های این بازار نیاز دارد. هزینه نهایی اعتبار باید برای مشتری روشن باشد و مسئولیت نکول، شرایط لغو سفر و نحوه استرداد وجه در قرارداد مشخص شود. اعتبارسنجی و تعیین سقف خرید نیز باید با توان بازپرداخت مشتری تناسب داشته باشد.»

او ادامه داد: «شرکت‌های ایرانی که در اعتبارسنجی، مدیریت وصول، فروش اقساطی و توسعه شبکه پذیرندگان تجربه دارند، در صورت برخورداری از منابع پایدار و کنترل مناسب ریسک، می‌توانند از فرصت رشد این بازار استفاده کنند. اتصال این تجربه به شبکه فروش شرکت‌های گردشگری و حمل‌ونقل، زمینه توسعه محصولات اعتباری متناسب با سفر را فراهم می‌کند.»

وی تصریح کرد: «معیار موفقیت این کسب‌وکارها، سودآوری پس از کسر هزینه تأمین منابع، زیان اعتباری و هزینه جذب مشتری است. افزایش حجم اعتبار اعطایی باید همراه با حفظ کیفیت مطالبات و رضایت مشتری باشد تا رشد، پایدار بماند.»

گام اجرایی؛ انتخاب پروژه‌های مشخص و همکاری مرحله‌ای

عبدالحمیدی درباره مسیر عملیاتی پیشنهاد خود گفت: می‌توان کار را با تشکیل یک کارگروه مشترک از هلدینگ‌های گردشگری، شرکت‌های حمل‌ونقل، مجموعه‌های اقامتی و نهادهای مالی آغاز کرد. مأموریت اولیه این کارگروه، شناسایی چند فرصت آماده سرمایه‌گذاری و بررسی ابزار مناسب برای هر یک باشد.

وی افزود: «پروژه‌های منتخب باید مطالعات تقاضا، برآورد مستقل هزینه، برنامه بهره‌برداری، ساختار حقوقی روشن و گزارش‌دهی منظم داشته باشند. آغاز همکاری با تعداد محدودی پروژه قابل ارزیابی، می‌تواند تجربه اجرایی و اعتماد لازم برای گسترش فعالیت را ایجاد کند.»

عضو هیئت‌مدیره ریل گردش ایرانیان در پایان خاطرنشان کرد: «چشم‌انداز گردشگری ایران، فرصت مهمی برای همکاری میان صنعت و نظام مالی است. توسعه زیرساخت، بهبود بهره‌وری ظرفیت‌های موجود و فراهم‌کردن دسترسی مسئولانه به اعتبار سفر، سه مسیر مکمل‌اند. اگر این مسیرها هماهنگ پیش بروند، شرکت‌های حمل‌ونقل و هتلداری می‌توانند از تقاضای پایدارتر بهره‌مند شوند، بانک‌ها و سرمایه‌گذاران با فرصت‌های قابل ارزیابی‌تری روبه‌رو شوند و مسافر نیز خدمات باکیفیت‌تری دریافت کند.»