علی بهشتیروی، کارشناس بازار سرمایه، در گفتوگو با صدای بورس در خصوص تاثیر افزایش نرخ بنزین بر نمادهای پالایشی عنوان کرد: نخستین نکتهای که در تحلیل این تصمیم باید مورد توجه قرار گیرد، تفکیک میان «قیمت بنزین برای مصرفکننده» و «نرخ فروش بنزین توسط پالایشگاهها» است؛ چراکه افزایش قیمت در جایگاههای عرضه لزوماً به معنای افزایش درآمد و سودآوری پالایشگاههای بورسی نیست.
بهشتیروی با اشاره به ساختار زنجیره تولید و توزیع بنزین اظهار کرد: نفت خام در پالایشگاه به مجموعهای از فرآوردهها تبدیل میشود و این فرآوردهها پس از آن از طریق شبکه شرکت ملی پالایش و پخش توزیع شده و در نهایت به دست مصرفکننده میرسند.
وی افزود: قیمت ۱۰ هزار تومانی، قیمت پرداختی مصرفکننده در انتهای این زنجیره است، در حالی که درآمد و حاشیه سود پالایشگاهها بر اساس سازوکار قیمتگذاری و فرمولهای مربوط به خوراک و فرآورده تعیین میشود و الزاما ارتباط مستقیمی با قیمت عرضه در جایگاه ندارد.
این کارشناس بازار سرمایه تاکید کرد: در مورد شرکتهای پالایشی از جمله شپنا، شبندر، شتران، شبریز، شاوان، شراز و شبهرن نمیتوان صرفا بر اساس خبر افزایش نرخ بنزین نتیجه گرفت که نرخ فروش محصولات این شرکتها دو برابر شده است یا سودآوری آنها به همان نسبت افزایش خواهد یافت.
به گفته او، پرسش کلیدی این است که آیا همزمان با افزایش قیمت مصرفکننده، فرمول تسویه میان دولت، شرکت ملی پالایش و پخش و پالایشگاهها نیز تغییر خواهد کرد یا خیر.
وی ادامه داد: اگر نرخ فروش پالایشگاهها تغییری نکند و دولت صرفاً نرخ پرداختی مصرفکننده را افزایش دهد، اثر مستقیم این تصمیم بر سود هر سهم (EPS) شرکتهای پالایشی میتواند محدود باشد.
کاهش مصرف واردات؛ مهمترین اثر مثبت برای پالایشیها
بهشتیروی در ادامه به یکی از آثار مهم افزایش نرخ بنزین اشاره کرد و گفت: یکی از اهداف اصلی افزایش نرخ سوم، کنترل مصرف و کاهش رشد تقاضای بنزین است. اگر این سیاست بتواند به کاهش واقعی مصرف منجر شود، نیاز کشور به واردات بنزین نیز میتواند کاهش یابد.
او معتقد است این اتفاق از دو منظر برای اقتصاد کشور اهمیت دارد؛ نخست اینکه فشار ارزی ناشی از واردات بنزین کاهش پیدا میکند و دوم اینکه اهمیت تولید داخلی فرآوردههای نفتی افزایش خواهد یافت.
این کارشناس بازار سرمایه توضیح داد: اگر مسیر سیاستگذاری به این سمت حرکت کند که مصرف بنزین کنترل شود، واردات کاهش پیدا کند و همزمان ظرفیت و کیفیت تولید داخلی افزایش یابد، پالایشگاههای داخلی از منظر استراتژیک در موقعیت مطلوبتری قرار خواهند گرفت.
به گفته بهشتیروی، بنابراین اثر مثبت اولیه این سیاست برای گروه پالایشی بیشتر از جنس بهبود اقتصاد انرژی و کاهش کسری بنزین است.
اصلاح اقتصاد انرژی
وی با اشاره به فاصله تاریخی میان قیمت مصرفکننده بنزین و هزینه واقعی اقتصادی آن اظهار کرد: سالها قیمت بنزین فاصله قابل توجهی با هزینه واقعی اقتصادی آن داشته و این مسئله به شکلگیری یارانه سنگین، رشد مصرف، افزایش فشار بر بودجه دولت و در برخی مقاطع نیاز به واردات بنزین منجر شده است.
بهشتیروی افزایش تدریجی قیمت بنزین را اقدامی در جهت اصلاح بخشی از این عدم تعادل دانست و گفت: برای بازار سرمایه زمانی این اصلاح اهمیت بیشتری پیدا میکند که به رابطه مالی دولت و پالایشگاهها نیز تسری پیدا کند.
وی افزود: افزایش قیمت در سمت مصرفکننده باید در نهایت به شکلی منطقی در زنجیره قیمتگذاری و تسویه پالایشگاهها نیز منعکس شود. در غیر این صورت، افزایش قیمت بنزین در جایگاه الزاما به افزایش سودآوری شرکتهای پالایشی منجر نخواهد شد.
اثر افزایش نرخ بنزین بر سایر صنایع بورسی
این کارشناس بازار سرمایه درباره آثار این تصمیم بر سایر صنایع بورسی نیز گفت: تاثیر افزایش نرخ بنزین برای همه صنایع یکسان نیست و صنایعی که وابستگی بیشتری به حملونقل دارند، در کوتاهمدت با افزایش هزینههای لجستیکی مواجه خواهند شد.
به گفته او بخشی از این افزایش هزینه ممکن است در ادامه از طریق افزایش قیمت فروش محصولات به مصرفکننده منتقل شود، اما در کوتاهمدت میتواند حاشیه سود شرکتها را تحت فشار قرار دهد.
وی صنعت خودرو را نیز از صنایعی دانست که افزایش هزینه سوخت میتواند بر آن اثرگذار باشد. این اثر میتواند هم از سمت تقاضا و هم از محل افزایش هزینههای عملیاتی ایجاد شود و در مجموع، اثری منفی یا دستکم دوگانه بر این صنعت داشته باشد.
بنزین برای فولاد، سیمان و پتروشیمی متغیر اصلی نیست
بهشتیروی در پایان تأکید کرد که در صنایعی مانند فولاد، سیمان و پتروشیمی، نباید اثر افزایش قیمت بنزین را با متغیرهای اصلی هزینهای این صنایع اشتباه گرفت.
وی گفت: برای بسیاری از این صنایع، قیمت گاز و برق اهمیت بسیار بیشتری از بنزین دارد. بنابراین برای ارزیابی آثار سیاستهای انرژی بر سودآوری شرکتهای فولادی، سیمانی و پتروشیمی، باید در درجه نخست تغییرات نرخ گاز، برق و سایر نهادههای انرژی را مورد بررسی قرار داد.