بازار فولاد ایران در شرایطی قرار گرفته که افزایش قیمت‌ها لزوماً به معنای رونق معاملات و بهبود وضعیت تولیدکنندگان نیست. مجموعه‌ای از مشکلات از جمله ناترازی انرژی، محدودیت مواد اولیه، کاهش نقدینگی و نبود تقاضای مؤثر، چشم‌انداز این صنعت را با ابهام مواجه کرده است. بازار فولاد بیش از آنکه با مسئله افزایش قیمت مواجه باشد، درگیر رکودی عمیق است که در کنار تورم، شرایط دشواری را برای فعالان این زنجیره رقم می‌زند.
یکی از مهم‌ترین چالش‌های صنعت فولاد، ناترازی انرژی است. محدودیت برق در بخش تولید آهن اسفنجی و کمبود گاز مورد نیاز کارخانه‌ها، می‌تواند در ماه‌های پیش رو تولید را با اختلال مواجه کند. با نزدیک شدن به زمستان نیز نگرانی‌ها درباره تأمین گاز و استمرار فعالیت واحدهای تولیدی افزایش می‌یابد. از یک سو ظرفیت تولید تحت تأثیر محدودیت‌های انرژی قرار دارد و از سوی دیگر، بازار مصرف چشم‌انداز روشنی ندارد.
در سمت تقاضا نیز افزایش هزینه‌های ساخت‌وساز و رشد قیمت مصالح ساختمانی، انگیزه سرمایه‌گذاری در پروژه‌های جدید را کاهش داده است. در شرایطی که هزینه ساخت هر مترمربع ساختمان به سطوح بالایی رسیده، ورود سرمایه‌گذاران به پروژه‌هایی که تکمیل آن‌ها چند سال زمان می‌برد، با تردید جدی مواجه می‌شود. وقتی چشم‌انداز روشنی برای بازگشت سرمایه وجود ندارد، طبیعی است که تقاضای محصولات فولادی نیز تقویت نشود. بازار صادراتی فولاد نیز با محدودیت‌هایی مواجه است و تولیدکنندگان نمی‌توانند به صادرات اتکای کامل داشته باشند. در نتیجه، صنعت فولاد هم‌زمان از دو مسیر تحت فشار است؛ بازار داخلی توان جذب تولید را ندارد و بازارهای خارجی نیز مسیر مطمئنی برای فروش محصولات نیستند. این وضعیت در کنار مشکلات تولید، چشم‌انداز فعالیت کارخانه‌ها را دشوارتر می‌کند.
نکته مهم دیگر، کاهش نقدینگی در زنجیره فولاد است. افزایش قیمت‌ها در ماه‌های اخیر، لزوماً قدرت خرید مصرف‌کنندگان و توان مالی کارخانه‌ها را افزایش نداده است. برای نمونه، بررسی معاملات شمش در بورس کالا نشان می‌دهد که کاهش قیمت در برخی عرضه‌ها را نمی‌توان صرفاً به تغییر انتظارات سیاسی یا اخبار مربوط به توافق نسبت داد. کمبود نقدینگی و ناتوانی خریداران در تأمین منابع مالی، از عوامل مهم کاهش معاملات است. وقتی کارخانه یا خریدار توان پرداخت بهای شمش را ندارد، حتی کاهش قیمت نیز الزاماً به افزایش حجم معاملات و رونق تولید منجر نمی‌شود. افزایش نرخ ارز نیز به رشد قیمت محصولات فولادی دامن می‌زند؛ اما این رشد با افزایش متناسب تقاضا همراه نیست. بخشی از نقدینگی موجود در اقتصاد به سمت دارایی‌هایی مانند ارز، طلا و خودرو حرکت می‌کند و بازار فولاد در اولویت بعدی سرمایه‌گذاری قرار می‌گیرد. به همین دلیل، افزایش قیمت‌ها بیشتر تحت تأثیر تورم و انتظارات ارزی است تا بهبود واقعی وضعیت مصرف و تولید.
با توجه به این عوامل، نمی‌توان انتظار داشت بازار فولاد در فصل زمستان با رونق قابل توجهی مواجه شود. محدودیت‌های انرژی، کاهش فعالیت‌های ساختمانی و ضعف صادرات مانع شکل‌گیری تقاضای مؤثر می‌شود. بنابراین، محتمل‌ترین سناریو برای ماه‌های آینده، تداوم نوسان قیمت‌ها در کنار کاهش حجم معاملات است.
در نهایت، بازار فولاد با وضعیتی روبه‌روست که می‌توان آن را رکود تورمی دانست؛ شرایطی که در آن قیمت‌ها افزایش پیدا می‌کنند، اما خریدار توان یا انگیزه ورود به بازار را ندارد. در چنین فضایی، رشد اسمی قیمت‌ها نباید نشانه رونق صنعت فولاد تلقی شود؛ چراکه تا زمانی که مشکلات نقدینگی، ناترازی انرژی و ضعف تقاضای مصرفی برطرف نشود، افزایش قیمت‌ها به‌تنهایی نمی‌تواند زمینه‌ساز بهبود پایدار این صنعت باشد.
-
محمد اعتباری - کارشناس فولاد
-
هفته‌نامه اطلاعات بورس ۶۵۲