بازار سیاه مشاوره مالی؛ سرمایه‌گذاران در دام سیگنال‌فروشان

به گزارش صدای بورس، تبلیغات گسترده، فروش اشتراک، وعده سود و توصیه‌های معاملاتی؛ بازار غیررسمی مشاوره سرمایه‌گذاری در فضای مجازی در حال گسترش است. سازمان بورس نسبت به فعالیت بدون مجوز این افراد هشدار می‌دهد و تأکید می‌کند ارائه مشاوره سرمایه‌گذاری خارج از چارچوب قانونی می‌تواند به حبس و جریمه نقدی منجر شود.

بازار سرمایه فقط در تالار معاملات و سامانه‌های کارگزاری جریان ندارد؛ در گوشه دیگری از این بازار، کانال‌ها، گروه‌ها و وب‌سایت‌هایی فعالیت می‌کنند که بدون حضور در ساختار رسمی نهادهای مالی، برای سرمایه دیگران نسخه می‌پیچند. برخی با فروش اشتراک و دریافت حق عضویت، تحلیل و سیگنال معاملاتی عرضه می‌کنند و برخی دیگر حتی پا را فراتر گذاشته و توصیه به خرید و فروش اوراق بهادار را به کسب‌وکار خود تبدیل کرده‌اند. این همان بازاری است که سازمان بورس از آن به‌عنوان یکی از نگرانی‌های جدی در حوزه سلامت بازار سرمایه یاد می‌کند.

محمدمهدی منتظری، رئیس اداره پیشگیری از ناهنجاری‌ها و ارتقای سلامت بازار سرمایه و دبیر کمیته بررسی گزارش‌های فضای مجازی سازمان بورس، در تشریح ابعاد حقوقی این فعالیت‌ها تأکید می‌کند که وضعیت مشاوره‌های سرمایه‌گذاری بدون مجوز، با توجه به پرونده‌های جاری، نگران‌کننده است و سرمایه افراد ناآگاه را در معرض خطر قرار می‌دهد.

مرز میان تحلیل و مشاوره کجاست؟

یکی از مسائل مهم در برخورد با فعالیت‌های غیرمجاز، تشخیص ماهیت خدمات ارائه‌شده است. مطابق تعریف مندرج در دستورالعمل تأسیس و فعالیت مشاور سرمایه‌گذاری، مشاوره سرمایه‌گذاری به معنای ارائه توصیه به سرمایه‌گذار درباره خرید و فروش اوراق بهادار در قالب قراردادی مشخص است.

بر اساس بند ۳ ماده یک این دستورالعمل، سه فعالیت در محدوده مشاوره سرمایه‌گذاری قرار می‌گیرند: توصیه به خرید، فروش یا نگهداری اوراق بهادار، اظهارنظر درباره روند آتی قیمت یا عرضه و تقاضای اوراق بهادار و همچنین اظهارنظر درباره ارزش یا قیمت اوراق بهادار.

بنابراین، فعالیت در این حوزه صرفاً به صدور سیگنال خرید و فروش محدود نیست. اظهارنظر درباره آینده قیمت‌ها و ارزش‌گذاری اوراق بهادار نیز در زمره خدمات مشاوره سرمایه‌گذاری قرار می‌گیرد؛ موضوعی که اهمیت نظارت بر کانال‌ها و پلتفرم‌های فعال در این حوزه را افزایش می‌دهد.

مجوز مشاوره به چه کسانی می‌رسد؟

طبق توضیحات سازمان بورس، در حال حاضر مجوز قانونی فعالیت مشاوره سرمایه‌گذاری در ایران صرفاً به اشخاص حقوقی و شرکت‌های مشاور سرمایه‌گذاری اعطا می‌شود و قانون امکان صدور مجوز مستقل برای اشخاص حقیقی را پیش‌بینی نکرده است.

البته این موضوع به معنای ممنوعیت فعالیت افراد حقیقی در این حوزه نیست. اشخاص واجد شرایط می‌توانند در قالب همکاری با شرکت‌های مشاور سرمایه‌گذاری و سایر نهادهای مالی دارای مجوز، در سمت‌هایی مانند مشاور، تحلیلگر و کارشناس فعالیت کنند.

در این ساختار، مشاور پس از انعقاد قرارداد میان مشتری و شرکت، مسئول ارائه توصیه‌های سرمایه‌گذاری و تهیه گزارش‌های ارزش‌گذاری است. برخورداری از گواهینامه تحلیلگری اوراق بهادار و حداقل دو سال سابقه کار تمام‌وقت مرتبط از شرایط این جایگاه محسوب می‌شود.

تحلیلگر نیز مسئول بررسی اطلاعات اقتصادی، صنایع، شرکت‌ها و بازار اوراق بهادار و تهیه گزارش‌های تحلیلی است و باید گواهینامه تحلیلگری داشته باشد. کارشناس وظیفه گردآوری اطلاعات مورد نیاز تحلیلگران را بر عهده دارد و حداقل باید گواهینامه اصول مقدماتی بازار سرمایه را دریافت کرده باشد. هر دو جایگاه نیز مستلزم اشتغال تمام‌وقت در شرکت هستند.

بازاریاب هم اجازه سیگنال‌فروشی ندارد

یکی دیگر از نکات صریح پاسخ سازمان بورس، تعیین حدود فعالیت بازاریابان نهادهای مالی است. بازاریابان شرکت‌های مشاور سرمایه‌گذاری و سبدگردان‌ها صرفاً با هدف تبلیغ خدمات و جذب مشتری فعالیت می‌کنند و طبق مقررات، هیچ مجوزی برای ارائه تحلیل، مشاوره یا سیگنال به مشتریان ندارند.

این تفکیک از آن جهت اهمیت دارد که حتی همکاری با یک نهاد مالی دارای مجوز نیز به‌تنهایی برای افراد، صلاحیت ارائه مشاوره ایجاد نمی‌کند.

سیگنال‌فروشی؛ هزینه‌ای فراتر از اشتراک ماهانه

منتظری با اشاره به شیوه فعالیت برخی مشاوران غیرمجاز می‌گوید این افراد از پیام‌رسان‌های داخلی و خارجی به‌عنوان بستری در دسترس برای ارائه مشاوره، سیگنال‌فروشی و حتی سبدگردانی بدون مجوز استفاده می‌کنند. در برخی موارد نیز تحلیل‌ها و توصیه‌های معاملاتی به‌صورت رایگان یا در قبال دریافت حق عضویت و فروش اشتراک در اختیار مخاطبان قرار می‌گیرد.

به گفته او، برخی از این فعالان تحصیلات مرتبط با رشته‌های مالی و اقتصادی ندارند و صرفاً با تکیه بر تجربه شخصی در معاملات بورسی و استفاده از تبلیغات و شگردهای جذب مخاطب، اعتماد سرمایه‌گذاران را جلب می‌کنند.

اما ریسک اصلی زمانی آشکار می‌شود که سرمایه‌گذار بر مبنای توصیه فردی خارج از ساختار نظارتی، تصمیم به خرید و فروش بگیرد. در چنین شرایطی، نه صلاحیت حرفه‌ای ارائه‌دهنده خدمات به‌طور رسمی تأیید شده و نه نظارت نهاد ناظر بر فعالیت او وجود دارد.

مجازات مشاوره بدون مجوز چیست؟

سازمان بورس تأکید دارد فعالیت مشاوره سرمایه‌گذاری بدون اخذ مجوز، مشمول ماده ۴۹ قانون بازار اوراق بهادار است. بر اساس توضیحات منتظری، مرتکبان این فعالیت‌ها ممکن است به یک تا شش ماه حبس، جزای نقدی تا سه برابر سود به‌دست‌آمده یا هر دو مجازات محکوم شوند.

همچنین دادگاه‌های کیفری در پی شکایت سازمان بورس می‌توانند حکم محکومیت را در رسانه‌ها، از جمله وب‌سایت سازمان، منتشر کنند. در برخی پرونده‌ها نیز مجازات‌های مرتبط با جرم پولشویی مطرح شده است.

بازار سیاه چگونه محدود می‌شود؟

در سوی رسمی بازار، سرمایه‌گذاران امکان دسترسی به فهرست ۳۰ شرکت مستقل مشاور سرمایه‌گذاری و سایر نهادهای مالی دارای مجوز را از طریق تارنمای cfi.seo.ir دارند. این شرکت‌ها می‌توانند خدمات مشاوره‌ای و تحلیلی خود را در قالب‌های مختلف، از جمله اشتراک‌های ماهانه و سالانه، عرضه کنند.

منتظری با تأکید بر ضرورت استفاده از خدمات نهادهای مالی دارای مجوز هشدار می‌دهد خسارت افرادی که به کانال‌ها و گروه‌های غیرمجاز اعتماد می‌کنند، به‌راحتی قابل جبران نیست و در برخی موارد جبران آن ناممکن است.

با این حال، مقابله با بازار سیاه مشاوره صرفاً با هشدار به سرمایه‌گذاران محقق نمی‌شود. توسعه خدمات نهادهای مالی مجاز، به‌کارگیری نیروهای متخصص، گسترش شعب و افزایش دسترسی عمومی به خدمات رسمی، در کنار نظارت مؤثر بر فعالیت‌های غیرمجاز، ضرورت دارد. در بازاری که اعتماد سرمایه‌گذاران یکی از مهم‌ترین دارایی‌های آن است، نمی‌توان اجازه داد مرز میان تخصص، تبلیغات و صلاحیت قانونی در هیاهوی فروش سیگنال و وعده سود از بین برود.