رشد ریالی، سقوط دلاری؛ ارزش بورس ایران ۵۸ میلیارد دلار آب رفت

به گزارش صدای بورس، ارزش دلاری بازار سرمایه ایران با دلار آزاد به حدود ۹۴.۸ میلیارد دلار رسیده است؛ رقمی که در مقایسه با قله ۱۵۳ میلیارد دلاری اردیبهشت ۱۴۰۳، از افتی حدود ۳۸ درصدی حکایت دارد. ارزش دلاری بازار که در تیرماه ۱۴۰۵ تا محدوده ۸۲ میلیارد دلار پایین آمده بود، در شهریورماه به حدود ۱۰۳ میلیارد دلار رسید؛ اما برآورد فعلی بار دیگر از عقب‌نشینی ارزش دلاری بورس حکایت می‌کند. هم‌زمان، محاسبه همین ارزش بازار با دلار مرکز مبادله، رقمی بیش از ۱۳۵ میلیارد دلار را نشان می‌دهد؛ اختلافی که ابعاد شکاف ارزی و تأثیر آن بر تصویر دلاری بورس را آشکار می‌کند.

بورس زیر فشار دلار؛ رشد ریالی، بدون تضمین حفظ ارزش

ارزش بازار سرمایه در سامانه مدیریت فناوری بورس تهران به ۲۴۴ میلیون و ۳۶۵ هزار میلیارد ریال رسیده است. این رقم در نگاه نخست، اندازه بزرگی از بازار سهام را نشان می‌دهد؛ اما وقتی پای دلار به میان می‌آید، تصویر تغییر می‌کند.

با فرض نرخ دلار آزاد ۲۵۷ هزار و ۷۰۰ تومانی، ارزش کنونی بازار سرمایه معادل ۹۴ میلیارد و ۸۲۸ میلیون دلار است. به این ترتیب، ارزش دلاری بازار در محدوده زیر ۹۵ میلیارد دلار قرار می‌گیرد؛ سطحی که فاصله قابل‌توجهی با قله‌های ثبت‌شده در سال‌های گذشته دارد.

این همان نقطه‌ای است که ارزیابی بورس صرفاً با شاخص کل یا ارزش ریالی بازار می‌تواند گمراه‌کننده باشد. در اقتصادی که نرخ ارز به‌سرعت افزایش می‌یابد، بالا رفتن ارزش اسمی دارایی‌ها لزوماً به معنای افزایش قدرت اقتصادی آن‌ها نیست. اگر ارزش ریالی بازار هم‌پای رشد دلار افزایش نیابد، اندازه دلاری بازار کوچک‌تر می‌شود؛ حتی اگر ارقام ریالی در ظاهر بزرگ‌تر شده باشند.

از ۱۵۳ میلیارد دلار تا کمتر از ۹۵ میلیارد دلار

اردیبهشت ۱۴۰۳، ارزش دلاری بازار سرمایه به محدوده ۱۵۳ میلیارد دلار رسیده بود. در تیرماه ۱۴۰۴ نیز ارزش دلاری بازار سهام در محدوده ۱۴۸ میلیارد دلار قرار داشت؛ اما در ماه‌های بعد، مسیر ارزش دلاری بازار نزولی شد.

در تیرماه ۱۴۰۵، ارزش دلاری بازار به حدود ۸۲ میلیارد دلار رسید؛ یعنی حدود ۴۶ درصد کمتر از قله ۱۵۳ میلیارد دلاری اردیبهشت ۱۴۰۳. در شهریور ۱۴۰۵، این رقم به حدود ۱۰۳ میلیارد دلار افزایش یافت؛ با این حال، ارزش دلاری بازار همچنان فاصله محسوسی با قله تاریخی خود داشت.

اکنون، با محاسبه ارزش بازار بر مبنای دلار آزاد ۲۵۷ هزار و ۷۰۰ تومانی، رقم ۹۴.۸ میلیارد دلار به دست می‌آید. مقایسه این عدد با قله ۱۵۳ میلیارد دلاری، افتی حدود ۵۸.۲ میلیارد دلار یا ۳۸ درصد را نشان می‌دهد.

به بیان دیگر، ارزش دلاری بازار سرمایه هنوز به سطح اوج اردیبهشت ۱۴۰۳ بازنگشته است. برای رسیدن از ۹۴.۸ میلیارد دلار به ۱۵۳ میلیارد دلار، ارزش دلاری بازار باید حدود ۶۱.۴ درصد افزایش یابد؛ رشدی که به‌مراتب بیشتر از درصد افت ثبت‌شده از قله تاریخی است.

سال ۱۴۰۴؛ رشد ارزش ریالی، تصویر متفاوت در دلار

در پایان اردیبهشت ۱۴۰۴، ارزش دلاری بازار سهام با نرخ دلار غیررسمی حدود ۱۴۳.۶ میلیارد دلار و با نرخ توافقی حدود ۱۷۳ میلیارد دلار برآورد شده بود. این اختلاف نشان می‌دهد که حتی در یک تاریخ مشخص، انتخاب نرخ ارز می‌تواند نتیجه محاسبه ارزش دلاری بازار را به‌طور معناداری تغییر دهد.

در همان مقطع، ارزش ریالی بازار سهام در پایان فروردین حدود ۱۱ هزار و ۶۶۹ همت بود و در پایان اردیبهشت به حدود ۱۱ هزار و ۸۶۲ همت رسید؛ افزایشی حدود ۱.۷ درصدی. با وجود این رشد ریالی، ارزش دلاری بازار نیز به نرخ ارز مورد استفاده در محاسبه وابسته بود.

این موضوع اهمیت مقایسه هم‌زمان دو متغیر را نشان می‌دهد: ارزش ریالی بازار و نرخ دلار. افزایش ارزش ریالی، بدون توجه به تغییر نرخ ارز، نمی‌تواند به‌تنهایی نشانه افزایش قدرت بازار در مقیاس بین‌المللی باشد.

دلار مرکز مبادله؛ بورس ۴۰ میلیارد دلار بزرگ‌تر می‌شود!

تصویر ارزش دلاری بازار با تغییر نرخ ارز مبنا، به‌طور محسوسی تغییر می‌کند. نرخ دلار آزاد در محاسبه فعلی ۲۵۷ هزار و ۷۰۰ تومان است؛ در مقابل، نرخ اعلام‌شده دلار آمریکا در مرکز مبادله برای خرید ۱۷۸ هزار و ۹۳۱.۹ تومان و برای فروش ۱۸۰ هزار و ۵۵۶.۹ تومان است.

با استفاده از نرخ خرید مرکز مبادله، ارزش دلاری بازار حدود ۱۳۶.۶ میلیارد دلار محاسبه می‌شود. با نرخ فروش نیز این رقم به حدود ۱۳۵.۳ میلیارد دلار می‌رسد.

در نتیجه، ارزش دلاری بازار با نرخ‌های مرکز مبادله حدود ۴۰.۵ تا ۴۱.۸ میلیارد دلار بیشتر از محاسبه مبتنی بر دلار آزاد است. این اختلاف، حاصل تفاوت نرخ ارز مبناست و نباید به‌عنوان رشد واقعی ارزش شرکت‌های بورسی یا ورود سرمایه تازه به بازار تفسیر شود.

برای مقایسه تاریخی، استفاده از یک نرخ ارز ثابت و مشخص ضروری است. مقایسه ارزش دلاری محاسبه‌شده با دلار آزاد در یک دوره با رقم محاسبه‌شده بر مبنای نرخ توافقی یا مرکز مبادله در دوره دیگر، می‌تواند روند واقعی بازار را مخدوش کند.

افت ارزش دلاری؛ نشانه‌ای از فرسایش قدرت اقتصادی

افزایش نرخ دلار در کنار کاهش ارزش دلاری بازار سرمایه، یک پیام مهم دارد: ارزش بازار شرکت‌های ایرانی در برابر ارز خارجی نتوانسته است سطح قبلی خود را حفظ کند. این وضعیت می‌تواند بازتابی از افت قیمت سهام، کاهش اعتماد سرمایه‌گذاران، افزایش ریسک‌های اقتصادی یا عقب‌ماندن رشد ارزش ریالی شرکت‌ها از افزایش نرخ ارز باشد.

در چنین شرایطی، رشد اسمی بازار به‌تنهایی نمی‌تواند معیار مناسبی برای سنجش بهبود وضعیت اقتصادی باشد. اگر ارزش ریالی دارایی‌ها افزایش یابد، اما ارزش دلاری آن‌ها کاهش پیدا کند، قدرت خرید خارجی این دارایی‌ها کمتر شده است. این مسئله در اقتصادی که با تورم مزمن، نوسانات ارزی و نااطمینانی نسبت به چشم‌انداز سرمایه‌گذاری روبه‌روست، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

با این حال، افت ارزش دلاری بازار به‌تنهایی اثبات نمی‌کند که تمام بخش‌های اقتصاد تضعیف شده‌اند. برای رسیدن به چنین نتیجه‌ای، باید اثر تغییر نرخ ارز از افت قیمت سهام جدا شود و شاخص‌هایی مانند سرمایه‌گذاری واقعی، تولید، بهره‌وری، سودآوری شرکت‌ها و قدرت خرید نیز بررسی شوند. اما یک نکته روشن است: افزایش ارزش اسمی بازار، بدون حفظ ارزش آن در برابر ارز خارجی، نمی‌تواند به‌تنهایی نشانه تقویت اقتصاد باشد.

بورس چقدر با بازگشت به قله فاصله دارد؟

ارزش دلاری حدود ۹۴.۸ میلیارد دلاری بازار سرمایه، در مقایسه با قله ۱۵۳ میلیارد دلاری اردیبهشت ۱۴۰۳، از فاصله‌ای حدود ۳۸ درصدی حکایت دارد. در مقایسه با محدوده ۱۲۰ تا ۱۳۰ میلیارد دلاری که به‌عنوان میانگین تاریخی سال‌های اخیر مطرح شده، رقم فعلی نیز پایین‌تر قرار می‌گیرد.

این فاصله، ضرورت بررسی دقیق‌تر وضعیت بازار را برجسته می‌کند. شاخص کل ممکن است رشد کند و ارزش ریالی بازار افزایش یابد؛ اما تا زمانی که نرخ ارز، سودآوری شرکت‌ها و تغییرات قیمت سهام هم‌زمان بررسی نشوند، نمی‌توان درباره بازگشت قدرت دلاری بورس یا بهبود واقعی وضعیت سرمایه‌گذاری نتیجه‌گیری کرد.

در نهایت، ارقام فعلی نشان می‌دهد ارزش دلاری بازار سرمایه بر مبنای دلار آزاد همچنان با قله تاریخی خود فاصله دارد. اختلاف بیش از ۴۰ میلیارد دلاری میان ارزش بازار محاسبه‌شده با دلار آزاد و مرکز مبادله نیز نشان می‌دهد که انتخاب نرخ ارز تا چه اندازه بر تصویر نهایی بازار اثر می‌گذارد. برای اقتصادی که ارزش پول ملی آن در برابر دلار تحت فشار قرار دارد، مسئله فقط بزرگ‌تر شدن ارقام ریالی نیست؛ مسئله این است که این رشد تا چه اندازه توانسته ارزش دارایی‌ها و قدرت اقتصادی شرکت‌ها را حفظ کند.