در دوره فعلی، مهم‌ترین الزام سیاست‌گذاری در بازار سرمایه، تقویت بسترهایی است که به افزایش اعتماد، عمق بازار، شفافیت اطلاعاتی و نقش‌آفرینی مؤثرتر بورس در تأمین مالی اقتصاد منجر شود. بازار سرمایه زمانی می‌تواند سهم بیشتری در تجهیز پس‌اندازها و هدایت منابع به سمت فعالیت‌های مولد داشته باشد که قواعد آن روشن، ابزارهای آن متنوع، جریان اطلاعات آن منظم و دسترسی فعالان به اطلاعات تا حد امکان برابر باشد. از این منظر، سیاست‌گذاری در بورس باید بیش از هر چیز بر توسعه زیرساخت‌های نهادی و افزایش کیفیت عملکرد بازار متمرکز باشد.
یکی از محورهای مهم در این مسیر، افزایش پیش‌بینی‌پذیری مقررات است. فعالان بازار در تصمیم‌گیری‌های خود با مجموعه‌ای از متغیرهای اقتصادی از جمله نرخ ارز، تورم، نرخ بهره و شرایط عمومی اقتصاد مواجه‌اند. هراندازه چارچوب مقرراتی بازار نیز روشن‌تر و دارای افق زمانی مشخص‌تری باشد، امکان تحلیل و تصمیم‌گیری برای سرمایه‌گذاران افزایش می‌یابد. بنابراین اعلام به‌موقع سیاست‌ها، فراهم کردن فرصت مناسب برای تطبیق فعالان با مقررات جدید و استفاده بیشتر از ارزیابی‌های کارشناسی پیش از اجرای تصمیمات می‌تواند به ثبات و بلوغ بیشتر بازار کمک کند.
در کنار مقررات، نظام اطلاع‌رسانی نیز نقش تعیین‌کننده‌ای در کیفیت بازار سرمایه دارد. روابط عمومی سازمان بورس در این زمینه می‌تواند فراتر از وظیفه سنتی اطلاع‌رسانی، به عنوان یکی از ارکان مدیریت جریان اطلاعات بازار عمل کند. در بازاری که انتشار یک خبر یا شایعه درباره تصمیمات اقتصادی، مقررات جدید یا وضعیت یک صنعت می‌تواند به سرعت بر رفتار سرمایه‌گذاران اثر بگذارد، دسترسی سریع به اطلاعات رسمی و قابل اتکا اهمیت ویژه‌ای دارد. تقویت ارتباط مستمر سازمان با رسانه‌های تخصصی، ارائه توضیحات دقیق درباره تصمیمات مهم و واکنش سریع به اخبار اثرگذار می‌تواند به کاهش ابهام در بازار کمک کند. در این میان، رسانه‌های مستقل و تخصصی نیز بخش مهمی از اکوسیستم بازار سرمایه هستند و تعامل حرفه‌ای میان نهاد ناظر و رسانه‌ها می‌تواند به افزایش سواد مالی، انتقال صحیح اخبار و کاهش اثر شایعات کمک کند. هرچه فاصله زمانی میان شکل‌گیری یک ابهام و ارائه توضیح رسمی کوتاه‌تر باشد، تصمیم‌گیری فعالان بازار نیز بر مبنای اطلاعات دقیق‌تری انجام خواهد شد.
یکی دیگر از موضوعات مهم، ارتقای کیفیت افشای اطلاعات ناشران است. سامانه کدال طی سال‌های گذشته به یکی از زیرساخت‌های اصلی شفافیت در بازار سرمایه تبدیل شده و بخش بزرگی از اطلاعات شرکت‌ها از این مسیر در اختیار عموم قرار می‌گیرد. گام بعدی می‌تواند تمرکز بیشتر بر کیفیت و قابلیت تحلیل اطلاعات منتشرشده باشد. گزارش‌های تولید و فروش، افشاهای بااهمیت و سایر رویدادهای مؤثر بر عملکرد شرکت‌ها، هراندازه با توضیح روشن‌تری از آثار مالی و عملیاتی همراه شوند، ارزش اطلاعاتی بیشتری برای سرمایه‌گذار خواهند داشت.
در همین چارچوب، حرکت از افشای صرفاً اطلاعات به سمت افشای تحلیلی‌تر می‌تواند یکی از مسیرهای توسعه بازار باشد. سرمایه‌گذار علاوه بر اطلاع از وقوع یک رویداد، نیاز دارد تصویری کلی از ابعاد و آثار احتمالی آن نیز در اختیار داشته باشد. تدوین الگوهای استانداردتر برای اطلاعیه‌های بااهمیت و افزایش قابلیت مقایسه گزارش‌ها میان شرکت‌ها می‌تواند به تصمیم‌گیری دقیق‌تر کمک کند.
موضوع مسئولیت اجتماعی و پایداری شرکت‌ها نیز می‌تواند به تدریج جایگاه بیشتری در نظام گزارشگری بازار سرمایه پیدا کند. در صنایعی مانند فولاد، معدن، پالایش و پتروشیمی، موضوعاتی نظیر مصرف آب و انرژی، ایمنی، آلایندگی، شرایط محیط‌زیستی و تعامل با جوامع محلی می‌تواند بر تولید، هزینه و تداوم فعالیت شرکت اثرگذار باشد. توسعه گزارشگری استاندارد در این حوزه، علاوه بر ارتقای شفافیت، می‌تواند به سرمایه‌گذاران در شناخت بهتر ریسک‌های بلندمدت شرکت‌ها کمک کند و مسئولیت اجتماعی را از یک موضوع صرفاً تبلیغاتی به بخشی از ارزیابی اقتصادی بنگاه تبدیل سازد. توسعه ابزارهای مالی نیز از دیگر الزامات مهم بازار است. گسترش صندوق‌های سرمایه‌گذاری، ابزارهای پوشش ریسک، اختیار معامله، صندوق‌ها و اوراق پروژه، تأمین مالی جمعی و سایر ابزارهای نوین می‌تواند پاسخگوی نیاز گروه‌های متنوع‌تری از سرمایه‌گذاران باشد. در کنار آن، تقویت بازارگردانی، توسعه زیرساخت‌های معاملاتی، بهبود دسترسی به داده‌های تاریخی و فراهم کردن ابزارهای تحلیلی استاندارد می‌تواند به افزایش عمق و نقدشوندگی بازار کمک کند.
در مجموع، بازار سرمایه ایران در سال‌های اخیر در حوزه توسعه ابزارها، صندوق‌ها، تأمین مالی و زیرساخت‌های اطلاعاتی مسیر قابل توجهی را طی کرده است. ادامه این مسیر می‌تواند با تمرکز بیشتر بر پیش‌بینی‌پذیری مقررات، کیفیت افشا، سرعت اطلاع‌رسانی، تعامل با رسانه‌ها و توسعه ابزارهای مدیریت ریسک همراه شود.
در نهایت، موفقیت نهاد ناظر بیش از هر چیز در کیفیت عملکرد بازار منعکس می‌شود؛ بازاری که در آن اطلاعات به‌موقع منتشر شود، ناشر پاسخ‌گو باشد، سرمایه‌گذار به قواعد اعتماد داشته باشد و ابزارهای متنوعی برای سرمایه‌گذاری و مدیریت ریسک در اختیار داشته باشد. هرچه این مؤلفه‌ها تقویت شوند، بورس نیز می‌تواند نقش پررنگ‌تری در تأمین مالی اقتصاد و جذب سرمایه‌های بلندمدت ایفا کند.
-
قاسم محسنی - مدیرعامل شرکت رتبه‌بندی اعتباری برهان
-
هفته‌نامه اطلاعات بورس ۶۴۸