به گزارش صدای بورس، همایش «روز کارگزار» به همت کانون کارگزاران بورس و اوراق بهادار با محوریت نقش فناوریهای نوین و هوش مصنوعی در آینده صنعت کارگزاری برگزار شد.
در این همایش، رئیس سازمان بورس و اوراق بهادار، مدیرعامل شرکت مدیریت فناوری بورس تهران و محمدرضا دمثنا، مشاور بینالمللی مالی شرکتی، درباره فرصتها و الزامات استفاده از هوش مصنوعی و ضرورت تحول در مدل کسبوکار نهادهای مالی سخن گفتند.
هوش مصنوعی تحول مدیریتی و حکمرانی است
حجتاله صیدی، رئیس سازمان بورس و اوراق بهادار، با اشاره به جدی گرفته شدن موضوع هوش مصنوعی از سوی کانون کارگزاران گفت: هوش مصنوعی فناوری جدیدی است و استفاده از آن در موارد مختلف میتواند شگفتانگیز باشد.
وی تأکید کرد: «در بازار سرمایه، هوش مصنوعی یک پروژه فناورانه نیست، بلکه یک تحول مدیریتی و حکمرانی است.» برقراری ارتباط درست با این فناوری امکان بهرهمندی از فواید آن را فراهم میکند، اما استفاده نادرست از آن میتواند مانند استفاده نادرست از دیگر ابزارها، نتیجه مطلوبی نداشته باشد.
رئیس سازمان بورس با رد نگرانیها درباره جایگزینی نیروی انسانی افزود: زمانی که ماشینحساب و پس از آن ماشینحساب هوشمند وارد شد، برخی تصور میکردند حسابداران بیکار میشوند؛ اما این ابزارها جایگاه فعالان این حوزه را ارتقا دادند. به گفته وی، در بازار سرمایه نیز استفاده صحیح نهاد ناظر، کارگزاران و سایر نهادهای مالی از هوش مصنوعی میتواند به تحول این بازار منجر شود.
تحول کارگزاری از یک قابلیت متمایز آغاز میشود
محمدرضا دمثنا، مشاور بینالمللی مالی شرکتی، با اشاره به چالشهای کارگزاریهایی که تمایز مشخصی ندارند، گفت: هزینه عملیاتی بالا و وابستگی به درآمد حاصل از کارمزد، میتواند توان این نهادها برای پاسخگویی به ترجیحات مشتریان را محدود کند.
وی تأکید کرد: «تحول از یک قابلیت متمایز شروع میشود، نه از یک فناوری مد روز.» در سطح بینالمللی، برخی کارگزاریها و نهادهای مالی قابلیتهای اصلی خود را شناسایی و تقویت کردهاند و برای آنها مدل اقتصادی مشخصی تعریف کردهاند.
دمثنا برای توضیح مسیر تحول نهادهای مالی، به نمونههایی از تجربه شرکتها و بانکهای بینالمللی اشاره کرد و گفت: بانک DBS از سال ۲۰۱۴ تحول دیجیتال خود را آغاز کرد و از سال ۲۰۱۷ نیز به حوزه مدیریت ثروت وارد شد؛ این بانک اکنون از ۱,۵۰۰ مدل مبتنی بر هوش مصنوعی و یادگیری ماشین در ۳۷۰ حوزه کاری استفاده میکند. او همچنین به Mercado Pago اشاره کرد که فعالیت خود را با ارائه خدمات پرداخت آغاز کرد و با توسعه خدمات مالی و تکیه بر شناخت مشتریان، اکنون ۵۰ درصد درآمد شرکت مادر را تأمین میکند.
دمثنا افزود: شرکت Wise با در اختیار داشتن ۸۰ مجوز پرداخت بینالمللی، ۹۹ درصد پردازش اطلاعات پرداخت را با استفاده از هوش مصنوعی انجام میدهد و انتقالهای مالی پیچیده را طی چند ساعت به انجام میرساند. به گفته او، Interactive Brokers که فعالیت خود را بر معاملات آپشن متمرکز کرده بود، تا سال ۲۰۱۵ در ۴۰ کشور و با ۱۹ ارز فعال شده بود و اکنون ارزش معاملات آن به یک تریلیون دلار رسیده است. او در ادامه به Schwab اشاره کرد که با شبکهای متشکل از ۷۲۰ شعبه، سهم درآمد حاصل از کارمزد معاملات را به کمتر از ۲۰ درصد کاهش داده است.
مشاور بینالمللی مالی شرکتی همچنین Saxo Bank را نمونهای از تبدیل توان فنی به زیرساخت قابل عرضه دانست؛ مجموعهای که با تکیه بر مهندسان نرمافزار، پلتفرم کارگزاری توسعه داد و اکنون زیرساخت خود را به بانکهای بزرگ دنیا ارائه میکند. دمثنا از رویکرد Morgan Stanley نیز یاد کرد که به گفته او، با حفظ مشاوران و نیروی انسانی خود، از هوش مصنوعی برای تقویت توانمندی آنها بهره میگیرد. او در پایان به StoneX اشاره کرد که با ۵,۴۰۰ کارمند، ۸۰ دفتر و ۸۰ هزار مشتری حقوقی، خدمات مدیریت ریسک تجاری ارائه میدهد.
دمثنا سه پیشنهاد عملی برای تحول کارگزاریها مطرح کرد: نخست، هر کارگزاری قابلیت متمایز و متناسب با کسبوکار خود را شناسایی و ایجاد کند؛ دوم، اقتصاد محصول را پیش از توسعه و در شرایط نامساعد نیز بسنجد؛ و سوم، بهجای تهیه فهرستی از پروژههای هوش مصنوعی، یک پروژه ۹۰ روزه با هدف روشن کسبوکاری تعریف کند. او تأکید کرد کارگزاران با شناخت نقطه تمایز خود و انتخاب ابزارهای متناسب میتوانند مسیر تحول را آغاز کنند.
اولویت با خروجی هوش مصنوعی و حفظ اعتماد است
علی زرکش، مدیرعامل شرکت مدیریت فناوری بورس تهران، با اشاره به حجم اطلاعاتی که سرمایهگذاران هنگام ورود به پنل کارگزاری با آن مواجه میشوند، گفت: در لایه ارتباط با ذینفعان و سرمایهگذاران میتوان ابزارهایی طراحی کرد که دقت و سرعت را بهبود دهند. به گفته او، داده خوراک اصلی هوش مصنوعی است و در کارگزاری هوشمند، سه شاخصه سرعت، ریسک و اعتماد اهمیت ویژهای دارند.
زرکش تأکید کرد ورود ابزارهای هوش مصنوعی به کسبوکار کارگزاری بهمعنای جایگزین شدن آنها با نیروی انسانی نیست. او در عین حال درباره اتکای قطعی به اطلاعات خروجی این ابزارها هشدار داد و گفت: «قطعیت دادن به اطلاعات خروجی از هوش مصنوعی درست نیست.» وی با اشاره به تجربهای در بورس آمریکا عنوان کرد که هفت کارگزار آمریکایی بهدلیل چنین رویکردی تعطیل شدند؛ موضوعی که میتواند به از بین رفتن اعتماد منجر شود.
مدیرعامل شرکت مدیریت فناوری بورس تهران افزود: تنوع ابزارهای هوش مصنوعی بهتنهایی اهمیت ندارد، بلکه خروجی آنها باید به افزایش اعتماد و تعامل با مشتری و در نهایت رشد گردش مالی منجر شود. به گفته زرکش، آینده متعلق به کارگزاریهایی است که با استفاده متناسب و سنجیده از هوش مصنوعی، اعتماد سرمایهگذاران را جلب و زمینه جذب مشتریان بیشتر را فراهم کنند.
کارگزاری هوشمند نیازمند نظارت انسانی
در ادامه مهدی نوری، عضو هیئت علمی دانشکده اقتصاد دانشگاه تهران و عضو کمیته راهبری پژوهش سازمان بورس و اوراق بهادار، در همایش روز کارگزار تأکید کرد: حرکت از کارگزاری دیجیتال به کارگزاری هوشمند باید با تحول در شیوه نظارت و تنظیمگری همراه باشد. وی با اشاره به نااطمینانیهای اقتصادی و سرعت تغییرات فناوری گفت: نهادهای مالی و سیاستگذاران برای مواجهه با تحولات آینده، باید از امروز روندها را شناسایی و برای آنها آماده شوند.
نوری افزایش سرعت و کارایی، کاهش هزینه مبادلات و ایجاد مدلهای درآمدی جدید را از فرصتهای فناوریهای نوین دانست و در مقابل، بر ضرورت توجه به ریسکهای الگوریتمی، امنیت سایبری، حریم خصوصی و حفاظت از دادهها تأکید کرد. او افزود: استفاده از هوش مصنوعی در نهادهای مالی باید با تعیین مسئولیتها، ثبت سوابق، قابلیت حسابرسی و حفظ نظارت انسانی همراه باشد؛ واگذاری کامل تصمیمها به این ابزارها میتواند مشکلات تازهای ایجاد کند.
وی با پیشنهاد ایجاد «مرکز آیندهنگری و هوشمندی راهبردی» برای رصد تحولات بازار سرمایه، خواستار تنظیمگری منعطف، استفاده نهاد ناظر از فناوری و توسعه محیطهای آزمون تنظیمگری یا «سندباکس» شد. نوری همچنین هماهنگی میان نهادهای تنظیمگر و گفتوگوی مؤثر با بخش خصوصی را ضروری دانست و تأکید کرد: پذیرش بهموقع فناوری و تقویت توان نیروی انسانی، برای عقبنماندن صنعت کارگزاری از تحولات آینده اهمیت دارد.
باز طراحی کسب و کار کارگزاریها
در ادامه این مراسم حسن رضاییپور، دبیرکل کانون کارگزاران بورس و اوراق بهادار با تأکید بر ضرورت بازنگری در مدل فعالیت این صنعت گفت: کارگزاریها حلقه اتصال بخشهای مختلف بازار سرمایه هستند، اما ادامه این نقش با روشهای سنتی پاسخگوی نیازهای امروز نیست. وی ضمن قدردانی از استمرار خدمات کارگزاریها در شرایط بحرانی، همراهی سازمان بورس در ترمیم بخشی از درآمدهای این صنعت را در حفظ پایداری آن مؤثر دانست.
وی با اشاره به تغییر انتظارات سرمایهگذاران افزود: مشتریان، سرعت و سهولت خدمات کارگزاری را با سایر پلتفرمهای مالی مقایسه میکنند؛ بنابراین بازطراحی فرایندها، سرمایهگذاری در فناوری و استفاده هدفمند از هوش مصنوعی ضروری است. رضاییپور توسعه خدمات فراتر از اجرای معاملات، از جمله نگهداری دارایی و ارائه پلتفرمهای زیرساختی و مشاورهای را از ظرفیتهای تحول دانست و بر لزوم همراهی نهاد ناظر در بازنگری مقررات و فرایندها تأکید کرد.
دبیرکل کانون کارگزاران همچنین با اشاره به انتظارات فناورانه نسل جدید نیروی انسانی و دشواری برخی نهادهای مالی در جذب مدیران گفت: نیروهای حرفهای نسبت به پذیرش مسئولیت در ساختارهای سنتی و پرریسک حساستر شدهاند؛ موضوعی که میتواند نشانه شکلگیری خودتنظیمی در صنعت باشد. او تأکید کرد برنامهریزی برای فناوری و هوش مصنوعی باید با نگاه به نیازهای ده سال آینده بازار سرمایه انجام شود.
طراحی دستیار تحلیل کدال
در ادامه این مراسم ، محمدهادی زاهدی، رئیس انجمن ملی هوش مصنوعی ایران، تأکید کرد: ارزش هوش مصنوعی در بازار سرمایه باید با نتیجه آن، یعنی تحلیل دقیقتر، نظارت مؤثرتر و خدمات شفافتر سنجیده شود. وی پراکندگی دادهها و ارتباطنداشتن سامانهها را از موانع تصمیمگیری دانست و گفت: استفاده مؤثر از این فناوری نیازمند اتصال دادهها به صورتهای مالی، گزارشها و شواهد قابل اتکاست؛ ضمن آنکه مدلها باید ویژگیهای بازار ایران، از جمله توقف نماد، دامنه نوسان و تفاوت نقدشوندگی را در نظر بگیرند.
وی با پیشنهاد طراحی «دستیار تحلیل کدال» توضیح داد: این ابزار میتواند به تشخیص منشأ رشد فروش، تفکیک اثر قیمت و مقدار و مقایسه مستند عملکرد شرکتها کمک کند؛ اما هرجا سند یا داده کافی وجود ندارد، باید این محدودیت را آشکارا اعلام کند. زاهدی همچنین بر استفاده از هوش مصنوعی توضیحپذیر تأکید کرد و افزود: پیشنهادها و هشدارهای تولیدشده باید همراه با دلیل و شواهد باشند؛ تعداد بیشتر هشدارها بهتنهایی معیار موفقیت نظارت نیست.
رئیس انجمن ملی هوش مصنوعی ایران، طراحی «شبیهساز تصمیمهای سیاستی» را پیشنهاد دیگر خود عنوان کرد تا آثار تصمیمهایی مانند تغییر نرخ خوراک، پیش از اجرا بر شرکتها، صنایع پاییندستی، صندوقها و جریان تأمین مالی بررسی شود. وی برای همکاری میان انجمن، دانشگاهها، کانون کارگزاران و شرکتهای کارگزاری اعلام آمادگی کرد و گفت: هوش مصنوعی نمیتواند همه محدودیتها را برطرف کند، اما میتواند هزینه آنها را کاهش دهد و کیفیت تصمیمگیری را ارتقا بخشد.
امضای تفاهمنامه هوش مصنوعی و تقدیر از کارگزاران
در پایان همایش روز کارگزار، تفاهمنامه همکاری میان کانون کارگزاران بورس و اوراق بهادار و انجمن ملی هوش مصنوعی ایران با حضور حجتاله صیدی، رئیس سازمان بورس، به امضای حسن رضاییپور و محمدهادی زاهدی رسید. طراحی و پیادهسازی راهکارهای هوشمند در صنعت کارگزاری، توسعه سرمایه انسانی متخصص، مشارکت در پروژههای تحول دیجیتال و ارتقای زیرساختهای موردنیاز هوش مصنوعی، از محورهای این همکاری اعلام شد.
همچنین در آیین تقدیر از برترینهای فناوری و امنیت اطلاعات، کارگزاری آگاه رتبه نخست، کارگزاری بانک سامان رتبه دوم و کارگزاری دانایان رتبه سوم را کسب کردند. براساس توضیحات ارائهشده در مراسم، این رتبهبندی بر مبنای ارزیابیهای تخصصی سازمان بورس از عملکرد سال 1404 انجام شده و شاخصهایی مانند وضعیت سامانه مدیریت سفارش اختصاصی، مجوزهای مرتبط، رعایت الزامات فنی و امنیتی و انطباق با مقررات در آن بررسی شده است.
در بخشی جداگانه نیز از کارگزاریهایی که نسبت به سال قبل بیشترین رشد امتیاز را در حوزه فناوری و امنیت اطلاعات داشتند، تقدیر شد. همایش «فصل نو کارگزاران» که چهاردهم مهرماه 1405 به همت کانون کارگزاران بورس و اوراق بهادار در تالار ایوان شمس برگزار شد، با امضای یادبود و ثبت عکس جمعی به پایان رسید.