زنگ تحول در صنعت کارگزاری به صدا درآمد/ پایان مدل سنتی با ورود فناوری و خدمات نوین

به گزارش صدای بورس، دومین نشست پیشگامان بازار سرمایه با تمرکز بر آینده صنعت کارگزاری، توسعه زیرساخت‌ها، فناوری، تنوع خدمات و الزامات مقرراتی برگزار شد و مدیران شرکت‌های کارگزاری و ارکان بازار، مهم‌ترین چالش‌ها و مطالبات این صنعت را تشریح کردند.

حسن رضایی‌پور، دبیرکل کانون کارگزاران بورس و اوراق بهادار، با اشاره به توسعه بازار سرمایه و افزایش حجم فعالیت نهادهای مالی، بر ضرورت توجه جدی‌تر به زیرساخت‌های بازار تأکید کرد و گفت: در کنار قوانین، مقررات و نظارت، باید متناسب با رشد بازار، ظرفیت‌های زیرساختی موردنیاز نیز ایجاد شود.

وی با اشاره به ظرفیت‌های شرکت‌های کارگزاری در مقایسه با مدل‌های موجود در سایر بازارهای دنیا افزود: کارگزاری‌ها می‌توانند در حوزه‌هایی مانند توسعه نرم‌افزار و زیرساخت، مدیریت داده و فناوری‌های API نقش بیشتری در توسعه و افزایش کارایی بازار سرمایه داشته باشند.

رضایی‌پور همچنین از راه‌اندازی یک واحد پژوهشی در کانون کارگزاران با حمایت هیأت‌مدیره خبر داد و اظهار داشت: این واحد بررسی حوزه‌های مرتبط با توسعه بازار و نیازهای زیرساختی را در دستور کار قرار داده است تا کانون بتواند در کنار سازمان بورس و سایر ارکان بازار، نقش مؤثرتری در شناسایی چالش‌ها و ارائه راهکارها ایفا کند.

دبیرکل کانون کارگزاران با تأکید بر اهمیت همکاری میان ارکان بازار گفت: در بسیاری از تصمیمات، فعالان بازار با اجماع نظر تلاش می‌کنند تصمیمات و اتفاقات را به شکل مناسبی پیش ببرند. وی مدیریت بازار در دوره جنگ و بازگشایی بازار پس از آن را یکی از نمونه‌های مدیریت شرایط دشوار دانست و از رویکرد حجت‌الله صیدی در این زمینه تقدیر کرد.

وی همچنین رویکرد سازمان بورس در حوزه فناوری را قابل توجه دانست و گفت: صنعت کارگزاری باید در حوزه فناوری سرمایه‌گذاری بیشتری انجام دهد. در عین حال، مقررات‌گذاری در حوزه فناوری نیز نیازمند توجه بیشتری است و می‌توان از ظرفیت دانشگاه‌ها و متخصصان این حوزه و همچنین ظرفیت قوانین بالادستی برای پیشبرد این موضوع استفاده کرد.

رضایی‌پور در ادامه با اشاره به کارگزاری‌های بانکی خواستار پیگیری موضوع حمایت از این شرکت‌ها شد و گفت: کارگزاری‌های بانکی ظرفیت قابل‌توجهی برای توسعه بازار دارند و لازم است موضوع قرار گرفتن این شرکت‌ها در زمره شرکت‌های موضوع فعالیت بانکی مورد بررسی قرار گیرد. وی در همین راستا خواستار همکاری سازمان بورس برای تسهیل شرایط فعالیت و توسعه این شرکت‌ها شد.

رضا احمدی ترکمانی، مدیرعامل کارگزاری بانک تجارت، نیز با اشاره به ظرفیت شبکه بانکی در توسعه بازار سرمایه گفت: استفاده از ظرفیت شعب بانک تجارت در موارد موردنیاز در دستور کار قرار دارد و این بانک طی سال‌های اخیر ارتباط مناسبی با صنعت کارگزاری داشته است. به گفته وی، در کنار روابط مالی، ابزارها و محصولات اختصاصی از جمله «تصفیه‌یاب» نیز برای این صنعت ایجاد شده است.

احمدی ترکمانی توسعه فناوری را یکی دیگر از محورهای مهم فعالیت کارگزاری‌ها عنوان کرد و افزود: با تغییر ماهیت فعالیت کارگزاری‌ها و فاصله گرفتن از مدل سنتی واسطه‌گری معاملات، سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های فناورانه، سامانه‌های اختصاصی، امنیت اطلاعات و به‌روزرسانی خدمات اهمیت ویژه‌ای پیدا کرده است. کارگزاری بانک تجارت نیز طی یکی دو سال اخیر سرمایه‌گذاری مناسبی در این حوزه انجام داده است.

وی همچنین بر ضرورت تنوع‌بخشی به منابع درآمدی کارگزاری‌ها تأکید کرد و گفت: هزینه راه‌اندازی، نگهداری و به‌روزرسانی زیرساخت‌های فناورانه بالاست و وابستگی درآمد کارگزاری‌ها به کارمزد معاملات، ظرفیت سرمایه‌گذاری در این بخش را محدود می‌کند. بنابراین باید مطالعات انجام‌شده برای متنوع‌سازی درآمد شرکت‌های کارگزاری هرچه سریع‌تر وارد مرحله اجرا شود.

محمد گودرزی، مدیرعامل کارگزاری شهر، با اشاره به ظرفیت شرکت‌های کارگزاری بانکی اظهار داشت: این شرکت‌ها به دلیل دسترسی به مشتریان شبکه بانکی و برخورداری از زیرساخت‌های بانکی، ظرفیت قابل‌توجهی برای توسعه بازار سرمایه دارند، اما برخی محدودیت‌ها در مسیر توسعه آنها وجود دارد که مهم‌ترین آن به افزایش سرمایه نقدی و الزامات مرتبط با بانک مرکزی بازمی‌گردد.

وی افزود: این محدودیت‌ها عمدتاً به این دلیل ایجاد شده که شرکت‌های کارگزاری در زمره شرکت‌های موضوع فعالیت بانک‌ها قرار نگرفته‌اند و همین موضوع، فرآیند توسعه و تأمین منابع آنها را با چالش مواجه کرده است.

گودرزی ادامه داد: موضوع قرار گرفتن شرکت‌های کارگزاری در زمره شرکت‌های موضوع فعالیت بانکی در هیأت‌مدیره کانون کارگزاران نیز مطرح شده و پیگیری‌هایی برای بررسی و ارائه این موضوع به شکل پخته‌تر در حال انجام است.

سیدرضا اعجازی، مدیرعامل کارگزاری اقتصاد بیدار، نیز با اشاره به وضعیت مالی صنعت کارگزاری گفت: در نخستین جلساتی که با مدیران سازمان برگزار شد، گزارشی از وضعیت صنعت کارگزاری ارائه شد که بر اساس آن، این صنعت با حدود ۲.۵ همت زیان مواجه بود.

وی افزود: اگرچه شرایط بازار در بهبود وضعیت صنعت مؤثر بوده، اما تصمیمات سازمان بورس درباره افزایش کارمزدها و برداشتن سقف کارمزدها نیز نقش مهمی در بهبود شرایط درآمدی شرکت‌های کارگزاری داشته است.

اعجازی، برداشتن سقف کارمزدها را تصمیمی سخت و در عین حال پرحاشیه دانست و گفت: این موضوع در دوره‌های مدیریتی گذشته نیز مطرح شده بود، اما به مرحله اجرا نرسید. با این حال، با رویکرد مدیریتی سازمان بورس و همراهی اعضای هیأت‌مدیره، این تصمیم اتخاذ شد و شرایط صنعت کارگزاری نسبت به گذشته بهبود پیدا کرد.

وی همچنین به برخی موضوعات باقی‌مانده در حوزه بورس کالا و بخشنامه‌های موجود اشاره کرد و خواستار ادامه پیگیری سازمان بورس برای اصلاح و رفع موانع این حوزه شد.

یاور میرعباسی، مدیرعامل کارگزاری توسعه معاملات خردمند، نیز پیشنهاد بازنگری در ضرایب سرمایه‌ای کارگزاری‌ها را مطرح کرد و گفت: مشابه برخی تصمیمات در بازار سرمایه و نظام بانکی، سرمایه موردنیاز نهادهای مالی نیز می‌تواند متناسب با شرایط بازار به‌صورت پویا تعیین شود تا امکان افزایش یا کاهش آن بر اساس وضعیت بازار وجود داشته باشد.

وی افزود: این سازوکار می‌تواند مشابه سپرده قانونی در نظام بانکی یا ضرایب ارزش تضمین سهام در محاسبه ارزش وثایق مورد استفاده قرار گیرد و به باز شدن بخشی از ظرفیت‌های اجرایی نهادهای مالی، به‌ویژه شرکت‌های کارگزاری، کمک کند.

میرعباسی با اشاره به دارایی‌های کارگزاری‌ها مربوط به محل فعالیت اظهار کرد: بخش قابل‌توجهی از این دارایی‌ها در محاسبات کفایت سرمایه با ضریب صفر لحاظ می‌شود و در نتیجه بخشی از منابع شرکت‌ها عملاً در این محاسبات بلااستفاده می‌ماند. به گفته وی، حتی در نظر گرفتن یک ضریب محدود برای این دارایی‌ها می‌تواند اثر مثبتی بر کفایت سرمایه کارگزاری‌ها داشته باشد و ظرفیت بیشتری برای فعالیت و توسعه ایجاد کند.

حجت‌الله صیدی، رئیس سازمان بورس و اوراق بهادار، نیز در این نشست با اشاره به سابقه صنعت کارگزاری اظهار کرد: این صنعت از زمان فعال شدن بورس در اواخر دهه ۶۰ در کنار بازار سرمایه حضور داشته و تا پیش از سال ۱۳۸۴ نیز در قالب سازمان کارگزاران فعالیت می‌کرد؛ بنابراین صنعت کارگزاری، صنعتی ریشه‌دار و مهم در بازار سرمایه است و انتظار می‌رود در آینده نیز نقش خود را در توسعه بازار ایفا کند.

وی با اشاره به عملکرد بازار سرمایه در نیمه نخست سال گفت: با وجود شرایط دشوار، جنگ و نگرانی‌های ناشی از آن، بازار عملکرد مناسبی داشت و رفتار حرفه‌ای و مدیریت مدبرانه شرکت‌های کارگزاری در حفظ آرامش و مدیریت شرایط نقش مهمی ایفا کرد.

صیدی تأکید کرد: عملکرد بازار را نمی‌توان صرفاً با شاخص سنجید و عواملی همچون روانی معاملات، نقدشوندگی، حجم معاملات، تعداد تراکنش‌ها و رفتار سرمایه‌گذاران حقیقی و حقوقی نیز باید مورد توجه قرار گیرد. وی همچنین رفتار بازار در بازگشایی شرکت‌های آسیب‌دیده را نشانه‌ای از بلوغ بازار دانست و گفت در مواردی که شرکت‌ها برنامه و گزارش مناسبی ارائه کردند، بازار نیز متناسب با اطلاعات جدید واکنش نشان داد.

رئیس سازمان بورس همچنین تنوع خدمات و تکمیل زنجیره خدمات مالی را از عوامل مهم موفقیت کارگزاری‌ها در آینده دانست و گفت: کارگزاری‌هایی که بتوانند خدمات متنوع‌تر و زنجیره کامل‌تری از خدمات مالی ارائه کنند، جایگاه بهتری در بازار خواهند داشت.

وی افزود: دیگر نمی‌توان با مدل‌های سنتی گذشته که صرفاً بر ارتباط با چند مجموعه یا هلدینگ و جذب معاملات آنها متکی بود، در بازار رقابت کرد. کارگزاری‌ها باید به گونه‌ای خدمات ارائه کنند که مشتری بتواند از طریق اپلیکیشن و ابزارهای دیجیتال با آنها کار کند و در صورت نیاز نیز به شعب و باجه‌ها مراجعه داشته باشد.

صیدی فناوری اطلاعات و به‌ویژه هوش مصنوعی را از دیگر محورهای مهم آینده صنعت کارگزاری عنوان کرد و گفت: اگر کارگزاری‌ها به‌صورت برنامه‌ریزی‌شده از ظرفیت هوش مصنوعی استفاده کنند، می‌توانند سطح فعالیت خود را ارتقا دهند. هوش مصنوعی زمانی اثرگذاری بیشتری خواهد داشت که به‌عنوان ابزاری قدرتمند در فرآیندهای کاری و سیستم‌های عملیاتی پیاده‌سازی شود.

وی همچنین از پیگیری موضوع حکمرانی داده در سازمان بورس خبر داد و گفت بخش مهمی از این موضوع به فناوری اطلاعات، داده، سامانه‌های معاملات، OMS و ارتباط با ارکان بازار از جمله بورس‌ها و سپرده‌گذاری مرکزی مربوط می‌شود و انتظار می‌رود کارگزاری‌ها نیز ارتباط عملیاتی بیشتری با سازمان و ارکان بازار در این حوزه برقرار کنند.

صیدی با اشاره به مقررات و ابزارهای جدید نیز گفت: بخشی از موارد مطرح‌شده از سوی کارگزاران در کمیته تدوین تقریباً نهایی شده و برای بخش دیگری نیز فراخوان داده شده است تا ابزارهای متنوع‌تری در اختیار صنعت کارگزاری قرار گیرد.

رئیس سازمان بورس در پایان بر اهمیت سودآوری صنعت کارگزاری تأکید کرد و گفت: تداوم فعالیت این صنعت به سودآوری آن وابسته است و باید از هیچ اقدامی برای حفظ سودآوری کارگزاری‌ها دریغ کرد. وی همچنین با اشاره به اهمیت ثبات شغلی کارکنان کارگزاری‌ها اظهار امیدواری کرد حرفه‌ای‌گری در این صنعت تداوم داشته باشد و بازار سرمایه در نیمه دوم سال نیز با حفظ آرامش و رفتار حرفه‌ای، مسیر توسعه خود را ادامه دهد.
مجموع دیدگاه‌های مطرح‌ شده در این نشست نشان می‌دهد که توسعه فناوری، تکمیل زنجیره خدمات مالی، تنوع‌بخشی به درآمدها، تقویت زیرساخت‌ها، بازنگری در برخی مقررات و افزایش ظرفیت شرکت‌های کارگزاری بانکی، از مهم‌ترین محورهای مورد توجه فعالان صنعت کارگزاری برای ادامه مسیر توسعه بازار سرمایه است.