حجم‌مبنا مانع کشف قیمت در بورس شده است؟

به گزارش صدای بورس، قرار است ضریب صف یا آلفا به فرمول حجم‌مبنای پویا باهدف تسهیل پرشدن حجم‌مبنا تغییر کند.

محمدصادق غزنوی، معاون عملیات بازار فرابورس ایران درباره ضرورت اصلاح فرمول باوجود بهبودها توضیح داد که بررسی جداگانه نمادهای نقدشونده و کمتر نقدشونده نشان می‌دهد نرخ پرشدگی حجم‌مبنا در ضعیف‌ترین دهک این دو گروه، به ترتیب ۸۶ و ۶۵ درصد است. این تفاوت، زمینه بررسی اصلاح فرمول با تمرکز بر نمادهای کمتر نقدشونده و افزودن ضریب صف را فراهم کرد.

فردین آقابزرگی، کارشناس بازار سرمایه نیز در این باره گفت: رسالت اصلی بورس، ایجاد شفافیت، انتشار اطلاعات و فراهم‌کردن امکان بهره‌برداری منصفانه تمامی ذی‌نفعان از اطلاعات و همچنین افزایش سطح نقدشوندگی و حرکت به سمت یک بازار کاراست.

این کارشناس بازار سرمایه ادامه داد: این موضوع از اصول و وظایف نهاد ناظر یعنی سازمان بورس است و ارکان بورس نیز دراین‌ارتباط طبیعتاً از سیاست‌های کلان سازمان تبعیت می‌کنند.

وی توضیح داد: افزایش سطح نقدشوندگی به هر شکل ممکن، به حفظ منافع کلیه سهامداران کمک می‌کند. از سوی دیگر، افزایش حجم معاملات منافعی نیز برای ارکان بورس و حتی سازمان امور مالیاتی به همراه دارد؛ چراکه با افزایش معاملات، درآمدهای مالیاتی نیز افزایش پیدا می‌کند؛ بنابراین هرچه حجم معاملات بیشتر شود، ذی‌نفعانی که شامل ارکان بورس و نهادهای مرتبط هستند نیز منتفع خواهند شد.

افزایش نقدشوندگی در بازار

این کارشناس بازار سرمایه تشریح کرد: یکی از مهم‌ترین آثار افزایش نقدشوندگی این است که قیمت در سرعت مناسب و در فاصله زمانی کوتاه‌تری به سمت تعادل نسبی میان عرضه و تقاضا حرکت می‌کند. به‌عبارت‌دیگر، اگر فرض کنیم بازار در نهایت به سمت قیمت و ارزش ذاتی حرکت می‌کند، هرچه این فرایند سریع‌تر و روان‌تر انجام شود، شرایط برای کشف قیمت مناسب‌تر خواهد بود.

وی ادامه داد: در حال حاضر نیز با استفاده از برخی مکانیزم‌ها تلاش می‌شود این تعادل زودتر به دست بیاید، اما به نظر من نکته مهم‌تر، توجه به ریشه مشکلاتی است که در فرایند معاملات ایجاد شده است.

آقابزرگی گفت: برای توضیح بهتر، اجازه بدهید یک مثال بزنم. ما در ابتدا یک‌چرخه و سازوکار معاملاتی را خودمان ایجاد کرده‌ایم و باتوجه‌به بومی‌سازی، محدودیت‌هایی مانند دامنه نوسان سه‌درصدی را اعمال کرده‌ایم. همین محدودیت‌ها یکی از عواملی است که می‌تواند به قفل‌شدن قیمت‌ها و تشکیل صف‌های خریدوفروش منجر شود.

این کارشناس بازار سرمایه افزود: در واقع، بخشی از این گره را خودمان ایجاد کرده‌ایم و اکنون به دنبال راهکاری هستیم که این وضعیت را مجدداً اصلاح کنیم. درحالی‌که راهکار ساده‌تر این است که به‌جای ایجاد محدودیت‌های ایستا، به سمت سازوکارهای پویا حرکت کنیم.

دامنه نوسان باید پویا باشد

وی تأکید کرد: بحث من حذف محدودیت‌ها نیست؛ بحث این است که دامنه نوسان باید پویا باشد. در بورس‌های دنیا، به شکل‌های مختلف از سازوکارهای پویا برای کنترل نوسانات و کشف قیمت استفاده می‌شود. مسئله اصلی این است که دامنه نوسان ایستا می‌تواند خود به عاملی برای ایجاد صف و قفل‌شدن معاملات تبدیل شود.

این کارشناس بازار سرمایه افزود: ما در واقع یک گره ایجاد کرده‌ایم و اکنون تلاش می‌کنیم ببینیم چگونه می‌توانیم این گره را باز کنیم. راهکار بهتر، حرکت به سمت دامنه نوسان پویا و افزایش دامنه نوسان قیمت همراه با تعدیل ضریب صف یا اعمال مکانیزمی است که نسبت به حجم معاملات روزانه حساس و پویا باشد.

آقابزرگی ادامه داد: در چنین شرایطی، نه حجم‌مبنا سد راه کشف قیمت مناسب خواهد بود و نه دامنه نوسان ثابت مانع حرکت قیمت به سمت ارزش ذاتی می‌شود. در واقع، اگر محدودیت‌ها به شکل پویا و متناسب با شرایط معاملات اعمال شوند، بازار می‌تواند سریع‌تر به تعادل برسد.

وی اظهار کرد: بنابراین اگر بخواهم جمع‌بندی کنم، حرکت فعلی در جهت اصلاح شرایط، حرکت خوبی است و تا حدودی می‌تواند نقش یک مسکن موقت را ایفا کند و مشکلات موجود را کاهش دهد؛ اما گره اصلی همچنان پابرجاست.

ناکارآمدی از کجا نشات می‌گیرد؟

این کارشناس بازار سرمایه توضیح داد: بخش قابل توجهی از این مشکلات ناشی از همان سازوکارهایی است که خود ارکان بورس و نهاد ناظر ایجاد کرده‌اند. وقتی دامنه نوسان ثابت اعمال می‌شود، طبیعی است که در برخی شرایط صف‌های خریدوفروش شکل بگیرد و حجم‌مبنا نیز نتواند آن‌گونه که باید در کشف قیمت مناسب نقش ایفا کند.

وی ادامه داد: به همین دلیل، به‌جای اینکه صرفاً به دنبال راهکارهای مقطعی برای رفع صف‌ها باشیم، باید به اصل موضوع توجه کنیم و محدودیت‌ها را به شکل پویا و متناسب با شرایط بازار طراحی کنیم.

آقابزرگی درنهایت گفت: در شرایط فعلی، اقدام انجام‌شده می‌تواند تا حدی مشکلات را تعدیل کند، اما اگر هدف، افزایش واقعی نقدشوندگی و حرکت سریع‌تر قیمت‌ها به سمت تعادل و ارزش ذاتی است، باید اصلاحات ساختاری‌تری در سازوکار معاملاتی انجام شود./ نبض بورس