موضوع دامنه نوسان طی سالهای اخیر همواره یکی از مباحث مهم در بازار سرمایه بوده است. محدودیتهای موجود در این زمینه، در کنار شرایط متفاوت بازار و تغییر نیازهای فعالان، ضرورت بازنگری در سازوکار فعلی را بیش از گذشته مطرح کرده است. در شورای عالی بورس نیز این موضوع طی جلسات مختلف و با استفاده از دیدگاههای کارشناسان و فعالان بازار سرمایه مورد بررسی قرار گرفته و اصل تغییر وضعیت موجود، تقریبا با مخالفت جدی مواجه نیست.
آنچه در حال حاضر اهمیت دارد، نه اصل تغییر، بلکه تعیین چارچوب و سازوکار مناسب برای این تغییر است. دو موضوع اصلی در این زمینه باید مورد بررسی قرار گیرد؛ نخست اینکه دامنه نوسان به چه میزان تغییر کند و دوم اینکه این تغییر با چه سازوکاری و در چه بازه زمانی اجرایی شود.
در روزهای اخیر اخباری درباره افزایش دامنه نوسان از مثبت و منفی ۳ درصد به ۶ درصد منتشر شده است. با این حال، افزایش دامنه به ۶ درصد را نمیتوان تصمیم نهایی شورای عالی بورس تلقی کرد. عدد نهایی دامنه نوسان هنوز در شورا به تصویب نرسیده و گزینههای مختلف همچنان در دست بررسی است.
یکی از سناریوهای قابل بررسی، افزایش دامنه نوسان به محدودههایی مانند مثبت و منفی ۵ یا ۶ درصد است. با این حال، موضوع صرفا به افزایش عددی دامنه محدود نمیشود و مدلهای دیگری نیز در حال بررسی است. یکی از این مدلها، حرکت به سمت نوسان پویاست که میتواند اساس ساز و کار فعلی محدودیت نوسان را تغییر دهد. بنابراین نمیتوان در شرایط فعلی صرفا از افزایش دامنه به یک عدد مشخص به عنوان تصمیم قطعی صحبت کرد.
در این میان باید میان حذف دامنه نوسان و اصلاح و بازتر کردن آن تفاوت قائل شد. حذف کامل دامنه نوسان اساسا در دستور کار نیست. آنچه مورد توجه قرار دارد، بازنگری در محدودیت فعلی و ایجاد ساز و کاری است که بتواند انعطاف بیشتری در معاملات ایجاد کند. افزایش دامنه به محدودههایی مانند ۵، ۶ یا حتی ۷ درصد میتواند یکی از گزینهها باشد، اما در کنار آن، مدل نوسان پویا یا سایر سازوکارهای جایگزین نیز قابل بررسی است.
طبیعتا انتخاب هر یک از این مدلها نیازمند بررسی دقیق آثار آن بر معاملات، رفتار سرمایه گذاران و کارایی بازار است. به همین دلیل، دیدگاه کارشناسان و فعالان بازار سرمایه در فرآیند بررسی این موضوع مورد توجه قرار گرفته است. هدف این است که تغییر احتمالی دامنه نوسان صرفا یک تغییر عددی نباشد، بلکه بتواند بخشی از مشکلاتی را که در شرایط فعلی وجود دارد، برطرف کند.
بررسیها در کمیسیون تخصصی شورای عالی بورس طی چند جلسه دنبال شده و اکنون بخش عمده مباحث کارشناسی انجام شده است. جزئیاتی باقی مانده که انتظار میرود در آینده نزدیک درباره آنها تصمیم گیری شود. با این حال، نهایی شدن مدل جدید لزوما به معنای اجرای فوری آن نیست و موضوع زمان اجرا نیز به اندازه خود سازوکار اهمیت دارد.
یکی از مسائل مهم در این زمینه، نحوه اجرای تغییرات است. حتی پس از تعیین مدل نهایی، این پرسش وجود دارد که آیا دامنه نوسان به صورت یکباره تغییر کند یا اجرای آن به شکل تدریجی انجام شود. انتخاب میان این دو رویکرد نیز نیازمند بررسی شرایط بازار و پیامدهای احتمالی هر یک است.
شرایط عمومی کشور و احتمال بروز تحولات غیرمنتظره نیز نمیتواند در تصمیمگیری درباره زمان اجرای چنین تغییری نادیده گرفته شود. بازار سرمایه به شدت تحت تأثیر متغیرهای سیاسی، اقتصادی و انتظارات فعالان قرار دارد و هرگونه تغییر در ساز و کار معاملات باید با توجه به شرایط روز بازار صورت گیرد. بنابراین این پرسش مطرح است که آیا شرایط فعلی برای اجرای تغییرات مناسب است یا بهتر است تصمیم پس از روشنتر شدن چشمانداز و ثبات بیشتر شرایط اجرایی شود.
در مجموع، آنچه در حال حاضر میتوان با اطمینان درباره آن صحبت کرد، جدی بودن اصلاح سازوکار دامنه نوسان و ادامه بررسی آن در شورای عالی بورس است. اصل تغییر وضعیت فعلی، تقریبا مورد توافق قرار گرفته، اما هنوز درباره عدد نهایی، نحوه اعمال محدودیت و زمان اجرای آن تصمیم قطعی اتخاذ نشده است.
بنابراین افزایش دامنه نوسان از مثبت و منفی ۳ درصد به ۶ درصد را نباید تا زمان تصویب و اعلام رسمی، یک تصمیم قطعی تلقی کرد. ۶ درصد تنها یکی از گزینههای مطرح است و در کنار آن، افزایش دامنه به اعداد دیگر یا حرکت به سمت مدلهایی مانند نوسان پویا نیز بررسی میشود. آنچه اهمیت دارد، انتخاب سازوکاری است که ضمن افزایش انعطافپذیری معاملات، بتواند با شرایط بازار سرمایه ایران و الزامات مدیریت ریسک در بازار هماهنگ باشد.
-
حمید کردبچه - عضو شورای عالی بورس
-
هفتهنامه اطلاعات بورس ۶۴۵