در شرایطی که اقتصاد کشور وضعیت عادی ندارد، تصمیمگیری درباره سیاستهای معاملاتی بازار سرمایه نیز دشوارتر شده است. در چنین فضایی شاید مناسبترین راهکار این باشد که مقررات و رویههای قبلی تا زمان بازگشت شرایط به وضعیت عادی ادامه پیدا کند. بهویژه آنکه ریسکهای ژئوپلیتیکی موجود، امکان تصمیمگیری سریع و قطعی درباره تغییر ساختار معاملات را محدود کرده است. بنابراین، هرگونه اصلاح در دامنه نوسان یا سایر مقررات بازار باید با احتیاط و پس از بررسی آثار احتمالی آن انجام شود. در کنار دامنه نوسان سهدرصدی، حذف حجم مبنا را میتوان اقدامی مؤثر ارزیابی کرد. با این حال، سازمان بورس میتواند سازوکار در ابتدا و انتهای بازار را نیز بررسی کند. برگزاری حراج در آغاز و پایان معاملات ممکن است به بهبود فرآیند کشف قیمت و شکلگیری اجماع میان خریداران و فروشندگان کمک کند.اگر قرار باشد قیمت یک سهم بر اساس مجموع دیدگاههای معاملهگران به نقطه مشخصی برسد، این سازوکار میتواند فضای مناسبتری برای رسیدن به قیمت تعادلی فراهم کند. البته اجرای چنین تغییراتی در شرایط غیرعادی فعلی به بررسی دقیق نیاز دارد.
موضوع دیگر، اخبار منتشرشده درباره اختلال هسته معاملات و واکنش مدیریت فناوری به این اتفاق است. در این زمینه، معیار اصلی باید رعایت اصل انصاف در معاملات باشد.
اگر اختلال بهگونهای بوده که دسترسی برابر معاملهگران را مختل کرده یا موجب تضییع حقوق بخشی از فعالان بازار شده باشد، سازمان بورس باید درباره تأیید یا عدم تأیید معاملات تصمیمگیری کند. در مقابل، اگر بررسیها نشان دهد که با وجود بروز مشکل فنی، اصل انصاف رعایت شده و حقوق معاملهگران به شکل معناداری آسیب ندیده است، ادامه و تأیید معاملات ایرادی نخواهد داشت. عدم تأیید معاملات، فرع بر اصل تأیید آنهاست و نمیتوان وقوع هر اختلال فنی را بهتنهایی دلیلی برای ابطال معاملات دانست. نوع اختلال، دامنه اثرگذاری، مدتزمان آن و میزان دسترسی معاملهگران باید بررسی شود تا مشخص شود آیا اختلال، عدالت معاملاتی را تحت تأثیر قرار داده است یا خیر. در زمینه زیرساختهای فنی نیز کارکنان مدیریت فناوری تلاش زیادی کردهاند تا ظرفیت پردازش تراکنشهای سامانه را افزایش دهند. با این حال، سامانه فعلی در اصل یک سامانه خارجی بومیسازیشده است و هر سامانهای تا سطح مشخصی قابلیت تنظیم، بهینهسازی و افزایش ظرفیت دارد. با رشد تعداد تراکنشها، هر زیرساخت معاملاتی ممکن است با کندی یا اختلال مواجه شود؛ مگر آنکه سامانههایی تهیه و راهاندازی شوند که از ابتدا توان پاسخگویی به حجم بسیار بالایی از سفارشها را داشته باشند.
مسئله هسته معاملات را نباید صرفاً یک مشکل مربوط به فناوری اطلاعات تلقی کرد، زیرا ساختار ورود سفارشها نیز در افزایش فشار بر سامانه نقش دارد. در تعداد محدودی از کشورها چنین حجم گستردهای از سفارشهای آنلاین، مستقیم و همزمان وارد موتور معاملات میشود. از اینرو، نحوه ورود سفارشها و ساختار معاملات نیز میتواند مورد بازبینی قرار گیرد. چنین اصلاحاتی ممکن است تعداد تراکنشهای غیرضروری را کاهش دهد و فشار واردشده بر زیرساخت معاملاتی را کمتر کند. با این حال، فرهنگ سرمایهگذاری در ایران همچنان عمدتاً مستقیم است و بسیاری از افراد ترجیح میدهند شخصاً سفارشهای خود را بهصورت آنلاین وارد بازار کنند. تا زمانی که این الگوی رفتاری ادامه داشته باشد، سامانه معاملاتی باید از ظرفیت و تابآوری متناسب با این حجم از تقاضا برخوردار باشد.
در مجموع، بازار سرمایه به ثبات در سیاستگذاری، بهبود سازوکار کشف قیمت، توجه به سودآوری واقعی شرکتها، اصلاح شیوه ورود سفارشها و ارتقای زیرساختهای فنی نیاز دارد تا بتواند در شرایط پرریسک نیز عملکردی منصفانه، پایدار و قابلاعتماد داشته باشد. در ارزیابی کلی وضعیت بازار سرمایه و چشمانداز نیمه دوم سال نیز باید بیش از هر چیز به عوامل بنیادی توجه کرد. یکی از آرزوهای اصلی این است که رشد بازار سهام ناشی از افزایش بهرهوری و رشد واقعی سودآوری شرکتها باشد. با این حال، آنچه اکنون مشاهده میشود، نشان میدهد بخش مهمی از سرمایهگذاران با هدف مصونماندن داراییهای خود از تورم وارد بازار میشوند. این رفتار با توجه به شرایط تورمی اقتصاد قابل درک است، اما نباید تنها مبنای تصمیمگیری برای خرید سهام باشد.
-
محسن خدابخش - رئیس هیئت مدیره بانک سینا
-
هفتهنامه اطلاعات بورس ۶۴۴