تعدد طرح‌های مسکن؛ ۷۲۶هزار پروانه، ۱۰۱هزار واحد نهایی

به گزارش صدای بورس، در حالی که تازه‌ترین آمار رسمی از پروژه‌های حمایتی مسکن نشان می‌دهد از مجموع ۷۲۶ هزار و ۷۰۳ واحد دارای پروانه ساختمانی، تنها ۱۰۱ هزار و ۵۱۹ واحد به مرحله اتمام کارهای پایانی رسیده‌اند، هم‌زمان طرح جدیدی با عنوان خانه‌ریز از سوی شهرداری تهران وارد فاز اجرایی شده است؛ موضوعی که بار دیگر این پرسش را ایجاد کرده که سرنوشت پروژه‌های نیمه‌تمام چه خواهد شد و چرا هم‌زمان با ادامه طرح‌های قبلی، طرح‌های جدید وارد مدار اجرا می‌شوند.

بر اساس محاسبات، نسبت واحدهای تکمیل‌شده به کل واحدهای دارای پروانه در پروژه‌های حمایتی مسکن حدود ۱۴ درصد است؛ رقمی معادل تقریباً یک‌هفتم کل پروژه‌ها. به بیان ساده‌تر، از هر ۷ واحدی که روی کاغذ وارد چرخه ساخت شده‌اند، تنها یک واحد به مرحله تکمیل نهایی رسیده است؛ موضوعی که نشان می‌دهد فاصله میان تصمیم‌سازی تا تحویل واقعی همچنان قابل توجه است.

شیب نزولی از پروانه تا تحویل

آمارها نشان می‌دهد هرچند در مراحل ابتدایی همچون صدور پروانه یا انعقاد قراردادها، حجم پروژه‌ها بالاست، اما در گذر به مراحل اجرایی، این عدد به‌تدریج کاهش می‌یابد. این شکاف ساختاری، بار دیگر مسئله تأمین مالی، مدیریت پروژه و انسجام سیاستی در نهضت‌های مسکن را برجسته می‌کند. در واقع، بخش عمده‌ای از واحدها در مراحل میانی ساخت متوقف مانده‌اند و تنها بخش کوچکی توانسته‌اند به مرحله بهره‌برداری برسند؛ مسئله‌ای که به‌طور مستقیم بر اثربخشی سیاست‌های مسکن حمایتی اثر می‌گذارد.

هم‌زمانی با یک طرح جدید؛ خانه‌ریز

در شرایطی که پروژه‌های قبلی هنوز به سرانجام نرسیده‌اند، شهرداری تهران نیز طرحی جدید با نام «خانه‌ریز» را معرفی کرده است؛ طرحی که با هدف جذب سرمایه‌های خرد و مشارکت عمومی در ساخت‌وساز شهری طراحی شده و امکان سرمایه‌گذاری حتی در مقیاس بسیار کوچک (تا حد صدم متر مربع) را فراهم می‌کند. با این حال، مهم‌ترین چالش این طرح نه مدل سرمایه‌گذاری آن، بلکه ساختار نظارتی آن است. طبق توضیحات ارائه‌شده، نهاد ناظر این پروژه خود شهرداری اعلام شده؛ موضوعی که از نگاه بسیاری از کارشناسان، با استانداردهای متداول بازارهای مالی و سرمایه‌گذاری فاصله دارد. در مدل‌های مشابه، معمولاً نهادهای مستقل نظارتی وظیفه کنترل ریسک، شفافیت مالی و صیانت از حقوق سرمایه‌گذاران را بر عهده دارند؛ اما در خانه‌ریز، تمرکز نظارت در همان نهادی قرار گرفته که مجری پروژه نیز هست.

چالش تکرار طرح‌ها بدون تکمیل طرح‌های قبلی

هم‌زمانی اجرای این طرح با ادامه پروژه‌های نیمه‌تمام حمایتی، یک پرسش کلیدی را مطرح می‌کند: آیا سیاست‌گذاری مسکن در ایران به سمت تعدد طرح حرکت کرده یا تکمیل طرح؟ وقتی تنها حدود ۱۴ درصد از پروژه‌های کلان مسکن حمایتی به مرحله نهایی رسیده‌اند، آغاز یک سازوکار جدید سرمایه‌گذاری شهری، بدون جمع‌بندی تجربه‌های قبلی، می‌تواند منجر به پراکندگی منابع مالی، انسانی و اجرایی شود. این وضعیت، ریسک اتلاف منابع و کاهش اثربخشی سیاست‌های مسکن را افزایش می‌دهد؛ به‌ویژه در شرایطی که بخش مسکن با کمبود سرمایه‌گذاری پایدار و فشار تقاضای انباشته مواجه است.

جمع‌بندی

مجموع داده‌ها نشان می‌دهد بخش مسکن در ایران در یک نقطه حساس قرار گرفته است؛ از یک‌سو حجم بزرگی از پروژه‌های حمایتی هنوز در میانه مسیر باقی مانده‌اند و تنها بخش کوچکی به مرحله تحویل رسیده، و از سوی دیگر طرح‌های جدیدی با ساختارهای متفاوت در حال اضافه شدن به این اکوسیستم هستند.

در چنین شرایطی، مسئله اصلی نه صرفاً آغاز پروژه‌های جدید، بلکه توان تکمیل و نظارت مؤثر بر پروژه‌های موجود است؛ موضوعی که در صورت بی‌توجهی، می‌تواند به تکرار چرخه پروژه‌های نیمه‌تمام و کاهش اعتماد عمومی در حوزه سیاست‌های مسکن منجر شود.