تمرکز ۶۰ درصدی ارزش بازار در ۱۰ صنعت؛ چگونه لیدرها نبض معاملات را در دست گرفته‌اند

به گزارش صدای بورس، بررسی جزئیات گزارش ماهانه بازار سرمایه در فروردین‌ماه ۱۴۰۵ نشان می‌دهد که ساختار ارزش بازار همچنان با تمرکز قابل‌توجهی همراه است؛ به‌طوری‌که ۱۰ صنعت برتر بورس و فرابورس، در مجموع بیش از ۶۰ درصد از کل ارزش بازار را به خود اختصاص داده‌اند. این در حالی است که ده‌ها صنعت دیگر، سهمی به‌مراتب کمتر و بعضاً کمتر از ۱ درصد از ارزش بازار داشته‌اند.

در صدر این فهرست، صنایع فلزات اساسی، محصولات شیمیایی و گروه بانکی قرار دارند که هرکدام به‌تنهایی سهمی بین ۸ تا ۱۵ درصد از کل ارزش بازار را در اختیار دارند. به‌عبارت دیگر، تنها سه صنعت نخست، نزدیک به یک‌سوم ارزش کل بازار را به خود اختصاص داده‌اند؛ موضوعی که نشان‌دهنده تمرکز بالای سرمایه در بخش‌های سنتی و بزرگ بازار است.

از سوی دیگر، داده‌های مربوط به ارزش معاملات نیز این تمرکز را تأیید می‌کند. به‌گونه‌ای که بیش از ۵۵ درصد از ارزش معاملات روزانه بازار در همین صنایع بزرگ جریان دارد و سایر گروه‌ها سهم محدودی از گردش نقدینگی دارند. این مسأله نشان می‌دهد که جهت‌گیری کلی بازار، تا حد زیادی وابسته به تحرکات چند صنعت خاص است.

این تمرکز بالا، اثر مستقیمی بر شاخص کل نیز دارد. به‌طوری‌که نوسانات در صنایع بزرگ می‌تواند به‌سرعت شاخص را جابه‌جا کند، حتی اگر بخش قابل‌توجهی از نمادهای کوچک‌تر در مسیر متفاوتی حرکت کنند. به بیان دقیق‌تر، رشد شاخص کل لزوماً به معنای رشد متوازن در کل بازار نیست؛ چراکه ممکن است بیش از ۶۰ درصد نمادها بازدهی کمتر از شاخص داشته باشند.

نکته قابل‌توجه دیگر، غلبه صنایع کامودیتی‌محور در میان صنایع برتر است. بر اساس داده‌ها، بیش از ۴۰ درصد از ارزش بازار به صنایعی اختصاص دارد که به‌طور مستقیم تحت تأثیر قیمت‌های جهانی و نرخ ارز قرار دارند. این وابستگی می‌تواند ریسک سیستماتیک بازار را افزایش دهد و نوسانات بیرونی را به‌سرعت به بازار داخلی منتقل کند.

در مقابل، سهم صنایع نوآور، فناوری‌محور و دانش‌بنیان همچنان محدود باقی مانده و مجموع سهم آن‌ها به سختی به ۵ درصد از ارزش بازار می‌رسد. این در حالی است که در بسیاری از بورس‌های پیشرفته، این صنایع نقش پررنگ‌تری در هدایت بازار دارند.

در مجموع، ترکیب فعلی ارزش بازار نشان می‌دهد که بازار سرمایه ایران، با وجود رشد اسمی، همچنان با پدیده تمرکز سرمایه مواجه است؛ پدیده‌ای که در صورت تداوم می‌تواند به کاهش عمق واقعی بازار و افزایش ریسک نوسانات منجر شود. کارشناسان بر این باورند که توسعه متوازن صنایع و تسهیل ورود شرکت‌های جدید می‌تواند به کاهش این تمرکز و توزیع بهتر نقدینگی در بازار کمک کند.