بورس و بازی بقا؛ اثر صندوق‌های حمایتی

بازار سرمایه این روزها بیش از هر زمان دیگری به یک «ضربه‌گیر» نیاز دارد؛ سازوکاری که بتواند شدت شوک‌ها را کاهش دهد، بدون آنکه لزوماً ریشه بحران را از میان بردارد. حمایت ۱۲.۵ همتی صندوق‌های تثبیت و توسعه را می‌توان دقیقاً در همین چارچوب تحلیل کرد؛ مداخله‌ای ضروری برای کنترل هیجانات، نه درمانی برای بیماری‌های مزمن بازار.
واقعیت این است که ریشه‌های اصلی نوسانات بورس، همچنان در بیرون از بازار شکل می‌گیرد؛ از ریسک‌های سیاسی و نااطمینانی‌های اقتصادی گرفته تا فضای ملتهب ناشی از تحولات ژئوپلیتیکی. در چنین شرایطی، ابزارهای حمایتی نقش «بافر» دارند؛ یعنی شدت ضربه را کم می‌کنند تا بازار از مسیر طبیعی خود خارج نشود. همین مداخلات، اگرچه موقتی‌اند، اما نشانه‌ای از بلوغ سیاست‌گذار در مواجهه با بحران‌های مقطعی محسوب می‌شوند.
نگاهی به افت سنگین شاخص کل و خروج قابل توجه پول حقیقی، به‌خوبی نشان می‌دهد که نبود چنین حمایت‌هایی می‌تواند به تشدید رفتارهای هیجانی و فرار گسترده نقدینگی منجر شود. بازار در شرایط بحرانی، بیش از هر چیز به «مدیریت» نیاز دارد؛ مدیریتی که مانع سرایت بحران به کلیت بازار شود و اجازه ندهد نوسانات غیرعادی، ساختار تصمیم‌گیری سرمایه‌گذاران را مختل کند. با این حال، اتکا به حمایت‌های مقطعی به‌تنهایی کافی نیست. تجربه نشان داده است که اقدامات شتاب‌زده و کوتاه‌مدت، اگر تداوم و هدفمندی نداشته باشند، تنها اثرات زودگذر بر جای می‌گذارند. آنچه می‌تواند به تعادل پایدار در بازار منجر شود، ترکیبی از سیاست‌های حمایتی مستمر، کاهش ریسک‌های سیستماتیک و ایجاد افق روشن برای سرمایه‌گذاران است.
در این میان، متغیر مهم دیگری نیز بر معادلات بازار سایه انداخته است: نرخ ارز. افزایش قیمت دلار از یک‌سو می‌تواند به بهبود سودآوری شرکت‌های صادرات‌محور مانند پتروشیمی‌ها، فلزات اساسی و پالایشی‌ها منجر شود، اما در فضای فعلی بازار، این مزیت بالقوه عملاً خنثی شده است. جو منفی حاکم بر بازار اجازه نمی‌دهد این گروه‌ها از فرصت رشد نرخ ارز بهره‌مند شوند. از سوی دیگر، رشد دلار پیامدهای تورمی به همراه دارد و هزینه‌های تولید را برای شرکت‌های واردات‌محور افزایش می‌دهد. مهم‌تر از آن، جذابیت بازارهای موازی مانند ارز و طلا را بالا می‌برد؛ مسأله‌ای که مستقیماً به خروج نقدینگی از بورس دامن می‌زند و تعادل بازار را شکننده‌تر می‌کند.
در نهایت، می‌توان گفت بازار سرمایه در نقطه‌ای ایستاده که بدون کاهش نااطمینانی‌های کلان، هیچ نسخه کوتاه‌مدتی قادر به بازگرداندن اعتماد نخواهد بود. حمایت‌های مالی، اگرچه ضروری، تنها زمانی اثرگذار خواهند بود که در کنار آن‌ها، چشم‌اندازی روشن از ثبات اقتصادی و سیاسی نیز شکل بگیرد. تا آن زمان، بورس همچنان بر روی همین «ضربه‌گیرهای موقت» حرکت خواهد کرد.

• علی جمالی - کارشناس بازار سرمایه

• هفته‌نامه اطلاعات بورس شماره ۶۳۷