اسفندقه؛ پیشران استراتژیک در زنجیره ارزش فولاد و نقطه عطف اقتصاد معدنی ایران

به گزارش صدای بورس، معدن کرومیت اسفندقه در استان کرمان، به‌عنوان بزرگ‌ترین و استراتژیک‌ترین مجموعه تولیدکننده کرومیت در ایران، نقشی حیاتی و بی‌بدیل در اقتصاد معدنی کشور ایفا می‌کند. این معدن با در اختیار داشتن ذخایر قطعی بیش از ۳ میلیون تن کانسنگ، سالانه حدود ۱۵۰ هزار تن تولید دارد که بیانگر سهم ۳۰ تا ۴۰ درصدی آن از کل ظرفیت تولید ۴۰۰ تا ۵۰۰ هزار تنی کرومیت ایران است.

اهمیت این کانی زمانی بیش از پیش نمایان می‌شود که بدانیم کرومیت، تنها منبع اقتصادی برای تولید «فروکروم» و در نهایت فولاد ضدزنگ (Stainless Steel) است؛ محصولی که پایه و اساس صنایع نوین شامل خودروسازی، هوافضا، صنایع شیمیایی و ساخت‌وسازهای مدرن را تشکیل می‌دهد.

بازار جهانی کرومیت، عرصه‌ای بسیار استراتژیک با گردش مالی سالانه بیش از ۷ میلیارد دلار است. در حالی که کشورهایی نظیر آفریقای جنوبی (با سهم بیش از ۵۰ درصد تولید جهان)، قزاقستان و ترکیه بازیگران اصلی این بازار هستند، ایران به دلیل دارا بودن ذخایر با عیار بالا در منطقه اسفندقه، جایگاه قابل‌اعتنایی در تأمین بخشی از نیاز بازارهای جهانی دارد. با این حال، تحلیلگران اقتصادی معتقدند «خام‌فروشی» همچنان پاشنه آشیل این صنعت است. داده‌ها نشان می‌دهد قیمت هر تن سنگ کرومیت خام در بازار جهانی حدود ۲۰۰ تا ۳۰۰ دلار است، در حالی که با تبدیل آن به «فروکروم» از طریق فرآوری در کارخانجات ذوب، ارزش محصول نهایی می‌تواند تا ۳ برابر افزایش یافته و به بازارهای مصرف فولاد جهان با قیمتی به مراتب بالاتر عرضه شود. این یعنی ثروتی که در صورت عدم تکمیل زنجیره ارزش، از دست می‌رود.

معدن اسفندقه با ایجاد اشتغال مستقیم برای بیش از ۸۰۰ نفر و فعال‌سازی صدها فرصت شغلی غیرمستقیم در زنجیره حمل‌ونقل و خدمات جانبی، به موتور محرک توسعه اقتصادی در مناطق کمتربرخوردار جنوب کرمان تبدیل شده است. با این وجود، برای دستیابی به جهش تولید و رسیدن به تراز اقتصادی مطلوب، تمرکز بر سه محور کلیدی ضروری است: نخست، افزایش اکتشافات تکمیلی و سیستماتیک در پهنه‌های معدنی اطراف که ظرفیت ارتقای ذخایر قطعی تا ۵ میلیون تن را داراست؛ دوم، سرمایه‌گذاری برای تکمیل زنجیره ارزش از طریق احداث واحدهای فرآوری پیشرفته و کارخانجات ذوب با تکنولوژی مدرن جهت تولید فروکروم پرکربن و کم‌کربن؛ و سوم، نوسازی ناوگان استخراج و فرآوری برای کاهش هزینه‌های تمام‌شده تولید و افزایش بهره‌وری انرژی.

تحقق این اهداف نه تنها قدرت چانه‌زنی و ارزآوری غیرنفتی کشور را به واسطه خروج از دایره خام‌فروشی به‌طور چشمگیری تقویت می‌کند، بلکه ضریب وابستگی صنایع استراتژیک داخلی به واردات محصولات آلیاژی را به حداقل می‌رساند. اسفندقه امروزه نه فقط یک واحد معدنی، بلکه نمادی از گذار اقتصاد ایران از استخراج سنتی به سوی صنعت‌محوری و ارزش‌آفرینی در تراز جهانی است. تداوم حمایت‌های زیرساختی، تسهیل در قوانین صادراتی و جذب سرمایه‌گذاری‌های هوشمند و دانش‌بنیان، می‌تواند این مجموعه را به قطب بی‌رقیب تولید، فرآوری و صادرات کرومیت در خاورمیانه تبدیل کرده و نقش‌آفرینی ایران را در معادلات پیچیده معدنی جهان بیش از پیش تثبیت کند. این مسیر، تنها راه تبدیل دارایی‌های زیرزمینی به رفاه پایدار برای نسل‌های آینده است.